HvJ EG, 06-04-2006, nr. C-124/05

Met betrekking tot bovengenoemde wettelijke regels wordt in een door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gepubliceerde voorlichtingsbrochure ‘Nieuwe vakantiewetgeving. Meer ruimte voor maatwerk’ van februari 2001 (hierna: ‘brochure’) het volgende uiteengezet:

Tijdens de parlementaire behandeling van artikel 7:640 BW heeft de Nederlandse regering samengevat het volgende naar voren gebracht. De minimumvakantieaanspraak bestaat uit het aantal dagen waarop een werknemer in een bepaald jaar ten minste recht heeft, zonder de bovenwettelijke dagen in dat jaar en zonder de dagen die uit voorgaande jaren zijn overgespaard. Al de in voorafgaande jaren opgespaarde dagen komen voor afkoop in aanmerking, ongeacht de herkomst van die dagen. Het maakt dus niet uit of die dagen zijn gespaard uit bovenwettelijke vakantie of uit de minimumvakantie van een voorgaand jaar. Wanneer de werknemer de minimumvakantieaanspraak (geheel of gedeeltelijk) onbenut heeft gelaten, om wat voor reden dan ook, geldt deze aanspraak in een volgend jaar niet meer als minimumaanspraak; dat volgende jaar kent immers een eigen minimumaanspraak. Tegenover die onbenut gelaten aanspraak uit het eerdere jaar kan een financiële vergoeding worden gezet.

Tijdens de parlementaire behandeling is erkend dat een afkoopmogelijkheid voor vakantiedagen werknemers ertoe kan aanzetten vakantiedagen niet op te nemen in de wetenschap dat in een dienstjaar niet opgenomen vakantiedagen in latere jaren in aanmerking komen voor afkoop. In dit verband is aangegeven, dat hier aan werkgevers en werknemers een eigen verantwoordelijkheid moet worden gelaten en dat er vertrouwen is, dat de betrokkenen hiermee in voorkomend geval op een verantwoorde manier zullen omgaan. Daarbij is erop gewezen, dat de werkgever ingevolge artikel 7:638, lid 1, BW verplicht is de werknemer ieder jaar in de gelegenheid te stellen ten minste de minimumvakantie op te nemen; de werknemer kan deze minimumvakantie bij de werkgever afdwingen.

Er is voorgesteld om artikel 7:640, lid 2, BW zo aan te passen, dat van het totaal aantal opgespaarde dagen dat deel dat is ontstaan doordat in voorafgaande jaren minder vakantie is opgenomen dan het wettelijk minimum, niet mag worden afgekocht. Dat voorstel is tijdens de parlementaire behandeling van de hand gewezen.

De FNV heeft bij de Rechtbank te 's‑Gravenhage een vordering aanhangig gemaakt strekkende, in wezen, tot verklaring voor recht, dat de Nederlandse Staat onrechtmatig handelt door bij de uitlegging van het begrip ‘minimumvakantie’ als bedoeld in artikel 7:634 BW in strijd met artikel 7, lid 2, van de richtlijn het standpunt in te nemen en uit te dragen dat dagen die uit voorgaande jaren zijn overgespaard, wettelijke en bovenwettelijke, de minimumvakantieaanspraak te boven gaan, en daarmee in beginsel voor afkoop in aanmerking komen. Voorts heeft de FNV gevorderd dat de Nederlandse Staat wordt verboden om zijn verkeerde uitlegging van artikel 7:640 BW nog langer uit te dragen en om de brochure te verspreiden, en dat wordt gelast de te geven beslissing te publiceren.

De Rechtbank te 's‑Gravenhage heeft het beroep verworpen. De FNV heeft in haar hoger beroep bij het Gerechtshof te 's‑Gravenhage tevens, subsidiair, gevorderd dat voor recht wordt verklaard dat een redelijke uitlegging van artikel 7:640, lid 2, BW overeenkomstig artikel 7, lid 2, van de richtlijn meebrengt dat de vakantiedagen die de werknemer in enig jaar minder heeft genoten dan waarop hij over dat jaar wettelijk ten minste aanspraak heeft verworven, niet voor afkoop in aanmerking komen.

Volgens de verwijzende rechter volgt uit de wetsgeschiedenis en de brochure gezamenlijk dat de minimumperiode van de jaarlijkse vakantie, indien de werknemer deze niet benut, in een volgend jaar alsnog door een financiële vergoeding kan worden vervangen. De betrokken brochure heeft in het licht van de wetsgeschiedenis een zodanige inhoud, dat wanneer die inhoud in strijd is met de wijze waarop de richtlijn moet worden uitgelegd en geïmplementeerd, de verspreiding van de brochure zonder enige vorm van waarschuwing — welke daarin niet is gegeven —, misleidend en daarmee onrechtmatig is. Het is zijns inziens voldoende aannemelijk, dat de mogelijkheid van latere afkoop van dagen van de minimumperiode van de jaarlijkse vakantie ertoe kan leiden dat werknemers de jaarlijkse minimumvakantie niet of niet volledig opnemen. Door onjuiste uitleg van de richtlijn door de Nederlandse Staat wordt de FNV, als belangenbehartiger van werknemers in Nederland, in haar belang geschaad.

Onder deze omstandigheden heeft de verwijzende rechter de behandeling geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag gesteld:

Allereerst moet worden onderzocht of de overdracht van dagen van de minimumperiode van de jaarlijkse vakantie onwettig is, zoals de Commissie van de Europese Gemeenschappen heeft aangevoerd.

Zonder dat deze kwestie in detail hoeft te worden onderzocht, zij eraan herinnerd dat het Hof reeds heeft geoordeeld dat een door het gemeenschapsrecht gewaarborgd verlof niet kan afdoen aan het recht om een ander door dit recht gewaarborgd verlof te nemen (zie arrest van 14 april 2005, Commissie/Luxemburg, C-519/03, Jurispr. blz. I-3067, punt 33). In geval van samenvoeging van meerdere door het gemeenschapsrecht gewaarborgde verloven aan het einde van een jaar, kan de overdracht van jaarlijkse vakantie of van een deel hiervan onvermijdelijk zijn.

Met zijn vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 7 van de richtlijn zich ertegen verzet dat een nationale bepaling de mogelijkheid biedt dat tijdens de duur van de arbeidsovereenkomst jaarlijkse vakantiedagen als bedoeld in de richtlijn die in een bepaald jaar niet zijn opgenomen, worden vervangen door een financiële vergoeding in een volgend jaar.

De harmonisatie op gemeenschapsniveau inzake de organisatie van de arbeidstijd beoogt een betere bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te waarborgen door hun minimumrusttijden, met name in de vorm van een jaarlijkse vakantie met behoud van loon, en voldoende pauzes te waarborgen (zie arresten van 26 juni 2001, BECTU, C-173/99, Jurispr. blz. I-4881, punt 38, en 1 december 2005, Dellas e.a., C-14/04, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 41).

Volgens artikel 7, lid 1, van de richtlijn treffen de lidstaten de nodige maatregelen opdat aan alle werknemers jaarlijks een vakantie met behoud van loon van ten minste vier weken wordt toegekend, overeenkomstig de in de nationale wetten en/of gebruiken geldende voorwaarden voor het recht op en de toekenning van een dergelijke vakantie.

Het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon van elke werknemer moet als een bijzonder belangrijk beginsel van communautair sociaal recht worden beschouwd, waarvan niet mag worden afgeweken en waaraan de bevoegde nationale autoriteiten slechts uitvoering mogen geven binnen de grenzen die uitdrukkelijk in de richtlijn zelf zijn opgesomd (zie met name arrest BECTU, reeds aangehaald, punt 43, en arrest van 18 maart 2004, Merino Gómez, C-342/01, Jurispr. blz. I-2605, punt 29).

Deze richtlijn voert daarenboven de regel in, dat de werknemer in normale omstandigheden in het belang van een doeltreffende bescherming van zijn veiligheid en gezondheid daadwerkelijke rust moet kunnen genieten, aangezien krachtens artikel 7, lid 2, het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon alleen in geval van beëindiging van het dienstverband kan worden vervangen door een financiële vergoeding (reeds aangehaalde arresten, BECTU, punt 44, en Merino Gómez, punt 30).

Het is juist dat het positieve effect van dit verlof op de veiligheid en de gezondheid van de werknemer zich ten volle doet gevoelen wanneer dit verlof in het daartoe voorziene jaar, te weten het lopende jaar, wordt genomen. Deze rusttijd boet echter niet aan belang in wanneer hij in een volgende periode wordt genomen.

Aangezien het in de richtlijn bedoelde verlof ook kan bijdragen aan de veiligheid en de gezondheid van de werknemer wanneer het later wordt genomen, moet worden vastgesteld dat dit verlof binnen de werkingssfeer van de richtlijn valt.

De mogelijkheid van een financiële vergoeding voor de overgedragen jaarlijkse minimumvakantie vormt echter in elk geval een met het doel van de richtlijn onverenigbare prikkel om afstand te doen van vakantierust of om werknemers ertoe te brengen daarvan afstand te doen.

Bijgevolg verzet artikel 7, lid 2, van de richtlijn zich ertegen dat de minimumperiode van jaarlijkse vakantie met behoud van loon in geval van overdracht naar een volgend jaar door een financiële vergoeding wordt vervangen.

Hieraan zij toegevoegd dat artikel 7 van de richtlijn niet een van de voorschriften is waaromtrent uitdrukkelijk is bepaald, dat ervan mag worden afgeweken (zie arrest BECTU, reeds aangehaald, punt 41). Derhalve is het niet van belang of een financiële vergoeding voor de jaarlijkse vakantie met behoud van loon op een overeenkomst is gebaseerd.

Gelet op een en ander moet op de gestelde vraag worden geantwoord dat artikel 7 van de richtlijn aldus moet worden uitgelegd dat het zich ertegen verzet dat een nationale bepaling de mogelijkheid biedt, dat tijdens de duur van de arbeidsovereenkomst jaarlijkse vakantiedagen als bedoeld in artikel 7, lid 1, die in een bepaald jaar niet zijn opgenomen, worden vervangen door een financiële vergoeding in een volgend jaar .

Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof van Justitie (Eerste kamer) verklaart voor recht:

Artikel 7 van richtlijn 93/104/EG van de Raad van 23 november 1993 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, zoals gewijzigd bij richtlijn 2000/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 2000, moet aldus worden uitgelegd dat het zich ertegen verzet dat een nationale bepaling de mogelijkheid biedt dat tijdens de duur van de arbeidsovereenkomst jaarlijkse vakantiedagen als bedoeld in artikel 7, lid 1, die in een bepaald jaar niet zijn opgenomen, worden vervangen door een financiële schadevergoeding in een volgend jaar.

ondertekeningen