HvJ EU, 27-03-2025, nr. C-67/24

De overwegingen 9 tot en met 11 en 15 tot en met 17 van verordening nr. 4/2009 luiden:

Artikel 1 van deze verordening, met als opschrift ‘Toepassingsgebied’, bepaalt in lid 1:

Artikel 2 van deze verordening, met als opschrift ‘Definities’, bepaalt in lid 1, punt 1, het volgende:

Artikel 3 van deze verordening, met als opschrift ‘Algemene bepalingen’, bepaalt:

Artikel 4 van verordening nr. 4/2009, met als opschrift ‘Forumkeuze’, bepaalt in lid 1:

Artikel 5 van deze verordening, met als opschrift ‘Bevoegdheid gebaseerd op de verschijning van de verweerder’, bepaalt:

Artikel 6 van deze verordening, met als opschrift ‘Subsidiaire bevoegdheid’, bepaalt:

Artikel 7 van deze verordening, met als opschrift ‘Forum necessitatis’, luidt als volgt:

Artikel 8 van verordening nr. 4/2009, met als opschrift ‘Beperking ten aanzien van procedures’, bepaalt:

Artikel 4, lid 1, punten 1 en 2, van de Kodeks na mezhdunarodnoto chastno pravo (wetboek internationaal privaatrecht) bepaalt:

Volgens vaste rechtspraak is het in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof, de taak van het Hof om de nationale rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan hij het bij hem aanhangige geding kan beslechten. Daartoe dient het Hof de voorgelegde vragen indien nodig te herformuleren. De omstandigheid dat een nationale rechterlijke instantie bij de formulering van een prejudiciële vraag formeel heeft verwezen naar bepaalde voorschriften van het Unierecht, staat er niet aan in de weg dat het Hof deze rechterlijke instantie alle uitleggingsgegevens verschaft die nuttig kunnen zijn voor de beslechting van de zaak die bij haar aanhangig is, ongeacht of daar in de vragen naar wordt verwezen. Het staat in dit verband aan het Hof om uit alle door de nationale rechterlijke instantie verschafte gegevens, en met name uit de motivering van de verwijzingsbeslissing, de elementen van het Unierecht te putten die, gelet op het voorwerp van het geding, uitlegging behoeven (arrest van 4 oktober 2024, Herbaria Kräuterparadies, C-240/23, EU:C:2024:852, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Zoals blijkt uit het verzoek om een prejudiciële beslissing, hebben de twijfels van de verwijzende rechter betrekking op, ten eerste, de materiële werkingssfeer van verordening nr. 4/2009, voor zover deze rechter met zijn eerste en tweede vraag wenst te vernemen of een vordering tot wijziging van een beslissing inzake onderhoudsverplichtingen die ten dele ertoe strekt een alimentatiebedrag te verlagen en ten dele ertoe strekt de betrokken verplichtingen te beëindigen en welke vordering de onderhoudsplichtige heeft ingesteld tegen de onderhoudsgerechtigden die hun gewone verblijfplaats in een derde staat hebben die geen partij is bij het Haagse verdrag van 2007, net als een verzoek tot verkrijging van een dergelijke beslissing, binnen de werkingssfeer van deze verordening en de daarin neergelegde bevoegdheidsregels valt. Voor het geval dat deze verordening in casu van toepassing is, vraagt deze rechter zich ten tweede af hoe een aantal van deze regels moet worden uitgelegd om te bepalen of hij krachtens deze verordening bevoegd is om kennis te nemen van een vordering als die in het hoofdgeding.

Bijgevolg moeten de eerste en de tweede vraag, die betrekking hebben op de werkingssfeer van verordening nr. 4/2009, samen worden onderzocht en moeten vervolgens achtereenvolgens de derde en de vierde vraag, die betrekking hebben op de bevoegdheidsregels van de artikelen 6 en 7 van deze verordening, worden onderzocht.

Met zijn eerste en tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 1, lid 1, van verordening nr. 4/2009, gelezen in het licht van overweging 15 van deze verordening, aldus moet worden uitgelegd dat een vordering tot wijziging van een door een gerecht van een derde staat die geen partij is bij het Haagse verdrag van 2007 gegeven beslissing inzake onderhoudsverplichtingen, welke vordering ten dele ertoe strekt een alimentatiebedrag te verlagen en ten dele ertoe strekt de betrokken verplichtingen te beëindigen en door de onderhoudsplichtige, die onderdaan is van een lidstaat en zijn gewone verblijfplaats heeft op het grondgebied van die lidstaat, bij een gerecht van die lidstaat is ingesteld tegen de onderhoudsgerechtigden die hun gewone verblijfplaats op het grondgebied van die derde staat hebben, van wie er één onderdaan is van uitsluitend die derde staat en de anderen onderdaan zijn van die derde staat en van deze lidstaat, binnen de werkingssfeer van deze verordening valt.

Overeenkomstig artikel 1, lid 1, van verordening nr. 4/2009 is deze verordening van toepassing op ‘onderhoudsverplichtingen’ die voortvloeien uit familiebetrekkingen, bloedverwantschap, huwelijk of aanverwantschap.

Volgens overweging 15 van deze verordening mag ‘[h]et feit dat de verweerder zijn gewone verblijfplaats in een derde staat heeft, […] niet langer een reden zijn om de toepassing van communautaire bevoegdheidsregels uit te sluiten’.

Zo blijkt uit de bewoordingen zelf van artikel 1, lid 1, van verordening nr. 4/2009, gelezen in het licht van overweging 15 ervan, dat de bevoegdheidsregels van deze verordening een algemene strekking hebben, aangezien zij ertoe kunnen leiden dat de bevoegdheid van een gerecht van een derde staat wordt vastgesteld en deze verordening van toepassing is op ‘onderhoudsverplichtingen’, zonder dat enig onderscheid wordt gemaakt tussen enerzijds vorderingen van onderhoudsgerechtigden tot toekenning van alimentatie en tot verhoging van het bedrag van alimentatie en anderzijds vorderingen van onderhoudsplichtigen tot wijziging van onderhoudsverplichtingen die ertoe strekken dergelijke bedragen te verminderen of deze verplichtingen te beëindigen.

Een dergelijke uitlegging vindt steun in de opzet van verordening nr. 4/2009.

Deze verordening bevat immers in hoofdstuk II, met als opschrift ‘Bevoegdheid’, alle regels die van toepassing zijn op de aanwijzing van het gerecht dat bevoegd is op het gebied van onderhoudsverplichtingen, terwijl overweging 15 van deze verordening verduidelijkt dat geen enkele verwijzing naar de bevoegdheidsregels van het nationale recht meer dient te worden opgenomen aangezien de regels van de genoemde verordening worden geacht uitputtend te zijn [zie in die zin arrest van 5 september 2019, R (Bevoegdheid inzake onderhoudsverplichtingen), C-468/18, EU:C:2019:666, punt 42].

Wat in het bijzonder de vraag betreft of een vordering tot wijziging van een beslissing inzake onderhoudsverplichtingen die is gegeven door een gerecht van een derde staat die geen partij is bij het Haagse verdrag van 2007 en welke vordering is ingesteld door de onderhoudsplichtige, net als een vordering tot toekenning van alimentatie, binnen de werkingssfeer van verordening nr. 4/2009 en dus onder de bevoegdheidsregels van de artikelen 3 tot en met 7 van deze verordening valt, moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat het begrip ‘onderhoudsverplichting’, zoals in overweging 11 van deze verordening wordt weergegeven, een autonoom Unierechtelijk begrip is.

In de tweede plaats gebruikt verordening nr. 4/2009 systematisch de uitdrukking ‘onderhoudsverplichtingen’. Zo definieert artikel 2, lid 1, punt 1, van deze verordening het begrip ‘beslissing’ bijvoorbeeld als een beslissing inzake ‘onderhoudsverplichtingen’, beogen de algemene bevoegdheidsregels van artikel 3 van die verordening de gerechten aan te wijzen die bevoegd zijn om uitspraak te doen op het gebied van ‘onderhoudsverplichtingen’, en kunnen de partijen overeenkomstig artikel 4 van deze verordening een forumkeuze maken om geschillen in verband met ‘onderhoudsverplichtingen’ te beslechten.

In de derde plaats maakt verordening nr. 4/2009 weliswaar onderscheid tussen onderhoudsgerechtigden en onderhoudsplichtigen, maar dit neemt niet weg dat hierin ook het begrip ‘verweerder’ wordt gebruikt zonder onderscheid te maken tussen verweerders die onderhoudsgerechtigde of onderhoudsplichtige zijn. Zo verwijst overweging 15 van deze verordening naar de gewone verblijfplaats van de ‘verweerder’ in een derde staat. Verder bevat artikel 3, onder a), van die verordening de regel dat het gerecht van de plaats waar de ‘verweerder’ zijn gewone verblijfplaats heeft, bevoegd is.

In dit verband heeft het Hof reeds vastgesteld dat artikel 3 van deze verordening de onderhoudsgerechtigde ‘wanneer hij als verzoeker handelt’ de mogelijkheid biedt om bij het instellen van zijn vordering een andere bevoegdheidsgrondslag te kiezen dan die van artikel 3, onder a) [zie in die zin arrest van 5 september 2019, R (Bevoegdheid inzake onderhoudsverplichtingen), C-468/18, EU:C:2019:666, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Bijgevolg is een door de onderhoudsplichtige ingestelde vordering tot wijziging van een beslissing inzake onderhoudsverplichtingen in het kader waarvan de onderhoudsgerechtigde als verweerder optreedt, een vordering ‘inzake onderhoudsverplichtingen’ en valt zij binnen de werkingssfeer van verordening nr. 4/2009, net als een vordering tot toekenning van alimentatie die is ingesteld door de onderhoudsgerechtigde.

Uit de omstandigheid dat artikel 8, lid 1, van verordening nr. 4/2009 van toepassing is op de bijzondere situatie van een vordering tot wijziging van een beslissing inzake onderhoudsverplichtingen die is gegeven in een lidstaat of in een staat die partij is bij het Haagse verdrag van 2007 waar de onderhoudsgerechtigde zijn gewone verblijfplaats heeft, kan niet worden afgeleid dat een vordering tot wijziging van een beslissing inzake onderhoudsverplichtingen gegeven door een gerecht van een derde staat die geen partij is bij dat verdrag, niet binnen de werkingssfeer van deze verordening valt.

Bijgevolg moet in andere dan de in artikel 8, lid 1, van verordening nr. 4/2009 bedoelde situaties het gerecht dat internationaal bevoegd is om kennis te nemen van een dergelijke vordering, worden bepaald overeenkomstig de bevoegdheidsregels van de artikelen 3 tot en met 7 van deze verordening.

Een dergelijke uitlegging beantwoordt aan de door verordening nr. 4/2009 nagestreefde doelstelling van bescherming van de onderhoudsgerechtigde. Volgens de algemene bevoegdheidsregels van artikel 3 van deze verordening wordt de bevoegdheid van het aangezochte gerecht om kennis te nemen van een vordering tot wijziging van een beslissing inzake een onderhoudsverplichting die geen nevenverzoek is bij een verzoek betreffende de staat van personen of de ouderlijke verantwoordelijkheid, immers bepaald aan de hand van het criterium van de gewone verblijfplaats van de onderhoudsgerechtigde, hetzij overeenkomstig artikel 3, onder a), van deze verordening, indien de onderhoudsgerechtigde als verweerder handelt, hetzij overeenkomstig artikel 3, onder b), van deze verordening, wanneer hij als verzoeker handelt.

In casu moet om te beginnen worden opgemerkt dat Canada op de datum waarop het in punt 14 van het onderhavige arrest genoemde arrest is gewezen, geen partij was bij het Haagse verdrag van 2007. Uit de voorgaande overwegingen volgt evenwel dat, ook al is in het hoofdgeding niet voldaan aan de voorwaarden van artikel 8, lid 1, van verordening nr. 4/2009, de vordering tot wijziging van de in dat arrest vastgestelde onderhoudsverplichtingen binnen de werkingssfeer van deze verordening valt. De verwijzende rechter moet dus nagaan of hij bevoegd is om kennis te nemen van een dergelijke vordering door achtereenvolgens te onderzoeken of is voldaan aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 3 van deze verordening en, in voorkomend geval, aan die van de artikelen 6 en 7 van die verordening.

Bovendien moet over de bevoegdheidsgronden van artikel 3 van verordening nr. 4/2009 worden opgemerkt dat artikel 3, onder c) en d), in casu niet van toepassing is, aangezien deze vordering tot wijziging geen nevenverzoek is bij een verzoek betreffende de staat van personen of een verzoek betreffende de ouderlijke verantwoordelijkheid. De verwijzende rechter lijkt zijn bevoegdheid evenmin op artikel 3, onder a) en b), te kunnen baseren. Laatstgenoemde bepaling verwijst immers naar hetzij het gerecht van de plaats waar de verweerder zijn gewone verblijfplaats heeft, hetzij het gerecht van de plaats waar de onderhoudsgerechtigde zijn gewone verblijfplaats heeft, in casu in beide gevallen Canada.

Gelet op een en ander moet op de eerste en de tweede vraag worden geantwoord dat artikel 1, lid 1, van verordening nr. 4/2009, gelezen in het licht van overweging 15 van deze verordening, aldus moet worden uitgelegd dat een vordering tot wijziging van een door een gerecht van een derde staat die geen partij is bij het Haagse verdrag van 2007 gegeven beslissing inzake onderhoudsverplichtingen, welke vordering ten dele ertoe strekt een alimentatiebedrag te verlagen en ten dele ertoe strekt de betrokken verplichtingen te beëindigen en door de onderhoudsplichtige die onderdaan is van een lidstaat en zijn gewone verblijfplaats heeft op het grondgebied van die lidstaat, bij een gerecht van die lidstaat is ingesteld tegen de onderhoudsgerechtigden die hun gewone verblijfplaats op het grondgebied van die derde staat hebben, van wie er één onderdaan is van uitsluitend die derde staat en de anderen onderdaan zijn van die derde staat en van deze lidstaat, binnen de werkingssfeer van deze verordening valt.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 6 van verordening nr. 4/2009 aldus moet worden uitgelegd dat de regel van subsidiaire bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat van de gemeenschappelijke nationaliteit van de partijen van toepassing is wanneer verweerders naast de nationaliteit van de lidstaat van het aangezochte gerecht, de nationaliteit van een derde staat bezitten.

Artikel 6 van verordening nr. 4/2009 voorziet in een subsidiaire bevoegdheid ten gunste van de gerechten van de lidstaat van de gemeenschappelijke nationaliteit van de partijen, indien geen enkel gerecht van een lidstaat op grond van de artikelen 3, 4 en 5 van deze verordening bevoegd is, en indien geen enkel gerecht van een staat die partij is bij het Verdrag van Lugano, maar die geen lidstaat is, op grond van de bepalingen van dat verdrag bevoegd is.

In dit verband moet worden opgemerkt dat artikel 6 geen enkele verwijzing naar het recht van de lidstaten bevat om de precieze draagwijdte van het begrip ‘gemeenschappelijke nationaliteit’ te definiëren en geen onderscheid maakt naargelang een persoon een of meer nationaliteiten heeft. De enige voorwaarde voor de toepassing van de bevoegdheidsgrond van artikel 6 is dat de partijen een gemeenschappelijke nationaliteit hebben.

Aangezien verzoeker in het hoofdgeding en zijn kinderen een gemeenschappelijke nationaliteit hebben, te weten de Bulgaarse nationaliteit, kan deze band in casu op grond van artikel 6 van verordening nr. 4/2009 de grondslag vormen voor de bevoegdheid van de verwijzende rechter bij wie de in het hoofdgeding aan de orde zijnde vorderingen ten aanzien van die kinderen aanhangig zijn. Deze rechter is daarentegen niet bevoegd om kennis te nemen van de vordering betreffende de voormalige echtgenote van verzoeker in het hoofdgeding, aangezien zij enkel de Canadese nationaliteit bezit.

Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 6 van verordening nr. 4/2009 aldus moet worden uitgelegd dat de regel van subsidiaire bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat van de gemeenschappelijke nationaliteit van de partijen van toepassing is wanneer verweerders naast de nationaliteit van de lidstaat van het aangezochte gerecht, de nationaliteit van een derde staat bezitten.

Om te beginnen moet worden opgemerkt dat, aangezien uit het antwoord op de derde vraag blijkt dat de verwijzende rechter zijn bevoegdheid om kennis te nemen van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde vorderingen jegens de kinderen van verzoeker in het hoofdgeding kan baseren op artikel 6 van verordening nr. 4/2009, alleen de vordering tot beëindiging van de alimentatie die ten gunste van verzoekers voormalige echtgenote was vastgesteld, in het licht van artikel 7 van deze verordening moet worden onderzocht.

Bijgevolg wenst de verwijzende rechter met zijn vierde vraag in wezen te vernemen of artikel 7 van verordening nr. 4/2009 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip ‘uitzonderingsgevallen’ in de zin van dit artikel, op grond waarvan het gerecht van een lidstaat van een geschil kennis kan nemen krachtens de in dat artikel neergelegde bevoegdheidsregel van het forum necessitatis, de situatie omvat waarin een vordering tot wijziging van een door een gerecht van een derde staat die geen partij is bij het Haagse verdrag van 2007 gegeven beslissing inzake onderhoudsverplichtingen die is gegeven door een gerecht van een derde staat die geen partij is bij het Haagse verdrag van 2007, welke vordering ertoe strekt de betrokken verplichtingen te beëindigen, door de onderhoudsplichtige die onderdaan is van een lidstaat en zijn gewone verblijfplaats heeft op het grondgebied van die lidstaat, bij een gerecht van die lidstaat is ingesteld tegen de onderhoudsgerechtigde die onderdaan is van die derde staat en zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van die derde staat heeft.

Artikel 7, eerste alinea, van verordening nr. 4/2009 bepaalt dat indien geen enkel gerecht van een lidstaat op grond van de artikelen 3 tot en met 6 van deze verordening bevoegd is, de gerechten van een lidstaat in uitzonderingsgevallen kennis kunnen nemen van een geschil indien in een derde staat waarmee het geschil nauw verbonden is, redelijkerwijs geen procedure aanhangig kan worden gemaakt of kan worden gevoerd, of een procedure daar onmogelijk blijkt. Krachtens de tweede alinea van artikel 7 moet het geschil voldoende nauw verbonden zijn met de lidstaat waar de zaak aanhangig wordt gemaakt.

Artikel 7 van verordening nr. 4/2009 stelt aldus vier cumulatieve voorwaarden waaraan moet zijn voldaan opdat een gerecht van een lidstaat waarbij een verzoek inzake onderhoudsverplichtingen is ingediend, zich bij wijze van uitzondering bevoegd kan verklaren op grond van het forum necessitatis. Ten eerste moet dit gerecht vaststellen dat geen enkel gerecht van een lidstaat bevoegd is op grond van de artikelen 3 tot en met 6 van verordening nr. 4/2009. Ten tweede moet het bij hem aanhangige geding nauw verbonden zijn met een derde staat. Ten derde kan de betrokken procedure in die derde staat niet redelijkerwijs aanhangig worden gemaakt of worden gevoerd, of blijkt een procedure daar onmogelijk. Ten vierde en tot slot moet het geschil ook voldoende nauw verbonden zijn met de lidstaat waar de zaak aanhangig wordt gemaakt [arrest van 1 augustus 2022, MPA (Gewone verblijfplaats — Derde land), C-501/20, EU:C:2022:619, punt 99].

Hoewel het aan de verwijzende rechter staat om na te gaan of al deze voorwaarden zijn vervuld opdat hij zich in voorkomend geval kan baseren op de bevoegdheidsregel van artikel 7 van verordening nr. 4/2009, moeten voor elk van deze voorwaarden en gelet op de door deze rechter verstrekte gegevens, de volgende verduidelijkingen worden gegeven.

Wat in de eerste plaats de eerste in punt 56 van dit arrest vermelde voorwaarde betreft, moet worden opgemerkt dat het niet volstaat dat het aangezochte gerecht vaststelt dat het zelf niet bevoegd is op grond van de artikelen 3 tot en met 6 van verordening nr. 4/2009, maar moet het zich er ook van vergewissen dat geen enkel gerecht van een lidstaat op grond van die artikelen bevoegd is [arrest van 1 augustus 2022, MPA (Gewone verblijfplaats — Derde land), C-501/20, EU:C:2022:619, punt 101].

Wat in casu de ten gunste van de voormalige echtgenote van verzoeker in het hoofdgeding ingestelde vordering tot intrekking van de alimentatie betreft, lijkt aan deze voorwaarde te zijn voldaan, aangezien de toepassing van artikel 3, onder a) en b), van deze verordening leidt tot de vaststelling dat de Canadese gerechten bevoegd zijn, terwijl artikel 3, onder c) en d), en de artikelen 4 en 5 van die verordening niet van toepassing lijken te zijn op het hoofdgeding. Aangezien verzoeker in het hoofdgeding en zijn voormalige echtgenote geen gemeenschappelijke nationaliteit hebben, is artikel 6 van deze verordening evenmin van toepassing.

Wat in de tweede plaats de voorwaarde betreft dat het bij het gerecht aanhangige geding nauw verbonden moet zijn met een derde staat, lijkt aan deze voorwaarde ook te zijn voldaan in het hoofdgeding aangezien de voormalige echtgenote van verzoeker in het hoofdgeding, onderhoudsgerechtigde op grond van de beslissing waarvan wijziging wordt gevorderd, haar gewone verblijfplaats in Canada heeft en de Canadese nationaliteit heeft. Bovendien is deze beslissing gegeven door een gerecht van die derde staat.

In de derde plaats is het, wil het gerecht van een lidstaat waarbij de zaak aanhangig is gemaakt, in uitzonderlijke gevallen de in artikel 7 van verordening nr. 4/2009 bedoelde bevoegdheid kunnen uitoefenen, ook van belang dat de betrokken procedure redelijkerwijs niet aanhangig kan worden gemaakt of kan worden gevoerd of onmogelijk blijkt te zijn voor de gerechten van de betrokken derde staat [arrest van 1 augustus 2022, MPA (Gewone verblijfplaats — Derde land), C-501/20, EU:C:2022:619, punt 106].

Hoewel in overweging 16 van deze verordening burgeroorlog wordt genoemd als voorbeeld van een geval waarin de procedure in de betrokken derde staat onmogelijk blijkt te zijn, en aldus het uitzonderlijke karakter wordt geïllustreerd van de gevallen waarin de bevoegdheid op basis van het forum necessitatis kan worden uitgeoefend, bevat deze verordening geen aanwijzingen over de omstandigheden waarin het aangezochte gerecht van een lidstaat zou kunnen vaststellen dat de procedure inzake onderhoudsverplichtingen redelijkerwijs niet aanhangig kan worden gemaakt of kan worden gevoerd voor de gerechten van de betrokken derde staat. Uit voornoemde overweging 16 blijkt evenwel dat ‘[t]eneinde meer in het bijzonder een voorziening te bieden voor gevallen van rechtsweigering’, het forum necessitatis is ingesteld waardoor het gerecht van een lidstaat waarbij de zaak aanhangig is gemaakt, in uitzonderlijke omstandigheden kennis kan nemen van een geschil dat een nauwe band heeft met een derde staat ‘wanneer van de verzoeker redelijkerwijs niet kan worden verlangd dat hij in [die derde staat] een procedure aanhangig maakt of voert’ [arrest van 1 augustus 2022, MPA (Gewone verblijfplaats — Derde land), C-501/20, EU:C:2022:619, punt 107].

Enerzijds kan het gerecht van een lidstaat waarbij een zaak aanhangig is gemaakt dus, om zijn bevoegdheid op artikel 7 van verordening nr. 4/2009 te baseren, van degene die om een onderhoudsbijdrage verzoekt niet verlangen dat hij aantoont dat hij de vordering in kwestie vruchteloos bij de gerechten van de betrokken derde staat aanhangig heeft gemaakt of een poging daartoe heeft ondernomen. Het volstaat dus dat het gerecht van een lidstaat waarbij de zaak aanhangig is gemaakt, gelet op alle feitelijke en juridische gegevens van de zaak, zich ervan kan vergewissen dat de hinderpalen in de betrokken derde staat van dien aard zijn dat het onredelijk zou zijn om van de verzoeker te verlangen dat hij de onderhoudsvordering bij de gerechten van die derde staat instelt [arrest van 1 augustus 2022, MPA (Gewone verblijfplaats — Derde land), C-501/20, EU:C:2022:619, punt 108].

Anderzijds is het — aangezien, zoals in overweging 16 van verordening nr. 4/2009 staat te lezen, de op het forum necessitatis gebaseerde bevoegdheid ‘meer in het bijzonder’ tot doel heeft om een voorziening te bieden voor gevallen van rechtsweigering — in beginsel gerechtvaardigd dat het gerecht van een lidstaat waarbij de zaak aanhangig is gemaakt, zich op die bevoegdheid kan beroepen in uitzonderlijke gevallen en onder voorbehoud van een uitvoerige analyse van de in de betrokken derde staat geldende procedurevoorwaarden, wanneer de toegang tot de rechter in die derde staat rechtens of feitelijk wordt belemmerd, meer bepaald door de toepassing van procedurevoorwaarden die discriminerend zijn of indruisen tegen de fundamentele waarborgen van een eerlijk proces [arrest van 1 augustus 2022, MPA (Gewone verblijfplaats — Derde land), C-501/20, EU:C:2022:619, punt 110].

In casu bevat het verzoek om een prejudiciële beslissing geen enkele beoordeling van de eventuele onmogelijkheid voor verzoeker in het hoofdgeding om een procedure in Canada in te leiden. Hoewel het aan de verwijzende rechter staat om deze beoordeling te verrichten in het licht van alle omstandigheden van het geval, moet worden opgemerkt dat, net als het standpunt dat de Europese Commissie in haar schriftelijke opmerkingen heeft ingenomen, uit de gegevens waarover het Hof beschikt niet blijkt dat een dergelijke onmogelijkheid kan worden aangevoerd met betrekking tot Canada.

In de vierde en laatste plaats moet het betrokken geding ‘voldoende nauw verbonden’ zijn met de lidstaat waar de zaak aanhangig wordt gemaakt. Een dergelijke band, zoals blijkt uit overweging 16 van verordening nr. 4/2009, kan bestaan in de nationaliteit van een van de partijen [arrest van 1 augustus 2022, MPA (Gewone verblijfplaats — Derde land), C-501/20, EU:C:2022:619, punt 111]. Dit lijkt in casu het geval te zijn, aangezien verzoeker in het hoofdgeding de Bulgaarse nationaliteit heeft.

Gelet op een en ander dient op de vierde vraag te worden geantwoord dat artikel 7 van verordening nr. 4/2009 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip ‘uitzonderingsgevallen’ in de zin van dit artikel, op grond waarvan het gerecht van een lidstaat van een geschil kennis kan nemen krachtens de in dat artikel neergelegde bevoegdheidsregel van het forum necessitatis, de situatie omvat waarin een vordering tot wijziging van een door een gerecht van een derde staat die geen partij is bij het Haagse verdrag van 2007 gegeven beslissing inzake onderhoudsverplichtingen, welke vordering ertoe strekt de betrokken verplichtingen te beëindigen, door de onderhoudsplichtige die onderdaan is van een lidstaat en zijn gewone verblijfplaats heeft op het grondgebied van die lidstaat, bij een gerecht van die lidstaat is ingesteld tegen de onderhoudsgerechtigde die onderdaan is van die derde staat en zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van die derde staat heeft, mits een dergelijke vordering redelijkerwijs niet aanhangig kan worden gemaakt of kan worden gevoerd of onmogelijk blijkt te zijn voor de gerechten van de betrokken derde staat.