7.1 Inleiding

De samenloop van de omzetting van rechtspersonen op de voet van art. 2:18 BW en de fiscale eenheid ex art. 15 Wet VPB 1969 is bijzonder complex. Daar komt bij dat noch de wetgever noch de Staatssecretaris van Financiën in zijn hoedanigheid van uitvoerder van de Wet VPB 1969 aandacht heeft geschonken aan deze samenloop. Dit in schril contrast tot de samenloop van de fiscale eenheid en de juridische fusie en splitsing, die uitgebreid aan bod is gekomen in het kader van de herziening van het regime van de fiscale eenheid per 1 januari 2003.1 In het Besluit fiscale eenheid 2003 zijn met het oog hierop zelfs enkele bepalingen opgenomen, die veelal een voorzetting zijn van het beleid onder het tot 1 januari 2003 geldende regime. Een verklaring voor het verschil in aandacht is ongetwijfeld het feit dat fusies en splitsingen (veel) vaker voorkomen dan omzettingen en daarmee ook de samenloop met de fiscale eenheid. Toch zijn mij praktijkgevallen bekend waarin de interactie tussen een omzetting en de fiscale eenheid tot de nodige hoofdbrekens leidde. Reden genoeg om in een afzonderlijk hoofdstuk een aantal vormen van samenloop aan de orde te stellen.2

In hoofdzaak doet een samenloop van de omzetting van rechtspersonen en de fiscale eenheid zich voor in de volgende situaties:

Deze gevallen van samenloop neem ik achtereenvolgens in paragraaf 7.2 en paragraaf 7.3 onder de loep. Ik beperk de analyse tot de samenloop met een ‘gewone’ fiscale eenheid ex art. 15 Wet VPB 1969, waarbij ik vooral inga op de vraag of art. 15ai Wet VPB 1969 al dan niet kan worden toegepast en de gevolgen voor de (voorwaartse) verliesverrekening op de voet van art. 15ae Wet VPB 1969. De samenloop van de omzetting van rechtspersonen en een fiscale eenheid tussen coöperaties dan wel onderlinge waarborgmaatschappijen ex art. 15a Wet VPB 1969 laat ik buiten beschouwing nu dergelijke fiscale eenheden slechts zeer weinig voorkomen.3 Ik sluit het hoofdstuk af in paragraaf 7.4 met een samenvatting van de belangrijkste conclusies.