Hof Den Haag, 09-01-2025, nr. BK-23/681 en BK-23/683

Aan [B.V. 1] is voor de maanden januari tot en met november 2016 een naheffingsaanslag in de omzetbelasting opgelegd van € 840.675 (de naheffingsaanslag 1). Bij gelijktijdig gegeven beschikking is € 158.074 aan belastingrente in rekening gebracht.

Aan de fiscale eenheid [de fiscale eenheid] is voor de maand december 2016 een naheffingsaanslag in de omzetbelasting opgelegd van € 81.159 (de naheffingsaanslag 2). Bij gelijktijdig gegeven beschikking is € 15.260 aan belastingrente in rekening gebracht.

Bij uitspraken op bezwaar heeft de Inspecteur het bezwaar tegen de naheffingsaanslagen ongegrond verklaard.

Belanghebbenden hebben tegen de uitspraken op bezwaar beroep bij de Rechtbank ingesteld. In verband daarmee is een griffierecht geheven van tweemaal € 365. De Rechtbank heeft twee uitspraken gedaan. De beslissing van de Rechtbank in beide uitspraken luidt, waarbij [B.V. 1] respectievelijk de fiscale eenheid is aangeduid als eiseres en de Inspecteur als verweerder:

“De rechtbank:

- verklaart het beroep gegrond;

- vernietigt de uitspraak op bezwaar;

- vernietigt de naheffingsaanslag;

- draagt verweerder op het betaalde griffierecht van € 365 aan eiseres te vergoeden;

- veroordeelt verweerder tot een vergoeding aan eiseres van de proceskosten voor beroepsmatig verleende rechtsbijstand, voor deze zaak vastgesteld op € 2.151.”

De Inspecteur heeft tegen de uitspraken van de Rechtbank hoger beroep ingesteld bij het Hof. Belanghebbenden hebben een verweerschrift ingediend.

De mondelinge behandeling van de zaken heeft plaatsgevonden ter zitting van het Hof op 21 november 2024. Partijen zijn verschenen. Hetgeen in de ene zaak is aangevoerd en overgelegd wordt geacht te zijn aangevoerd en overgelegd in de andere zaken, tenzij hetgeen is aangevoerd en overgelegd uitsluitend op die ene zaak betrekking heeft. Van het verhandelde ter zitting is één proces-verbaal opgemaakt. Beide partijen hebben ter zitting een pleitnota overgelegd.

Algemeen

De Rechtbank heeft in de zaak met nummer SGR 22/3350 geoordeeld, waarbij belanghebbende is aangeduid als eiseres en de Inspecteur als verweerder:

“Beoordeling van het geschil

14. Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie is het aan de belastingdienst om aan de hand van objectieve gegevens rechtens genoegzaam te bewijzen dat de belastingplichtige btw-fraude heeft gepleegd of wist of had moeten weten dat hij met zijn transacties onderdeel was van een dergelijke fraude. Het is vervolgens aan de nationale rechter om na te gaan of de belastingdienst het bestaan van dergelijke objectieve gegevens heeft aangetoond.[3]

15. In zijn arrest van 1 december 2022 in de zaak Aquila Part Prod Com[4] overwoog het Hof van Justitie, voor zover hier van belang, het volgende:

“31 Daar het Unierecht niet voorziet in regels voor de bewijsvoering in geval van btw-fraude, dienen deze objectieve gegevens door de belastingdienst te worden vastgesteld overeenkomstig de nationaalrechtelijke bewijsregels. Deze regels mogen evenwel de doeltreffendheid van het Unierecht niet aantasten (arrest van 11 november 2021, Ferimet, C‑281/20, EU:C:2021:910, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

32 Uit de in de punten 27 tot en met 31 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak volgt dat het recht op aftrek aan de belastingplichtige slechts kan worden ontzegd indien, na een overeenkomstig de nationale bewijsregels verrichte algehele beoordeling van alle gegevens en alle feitelijke omstandigheden van het geval, vaststaat dat hij btw-fraude heeft gepleegd of dat hij wist of had moeten weten dat de handeling waarvoor aanspraak op dat recht wordt gemaakt, onderdeel was van een dergelijke fraude. Het recht op aftrek kan slechts worden geweigerd wanneer deze feiten rechtens genoegzaam zijn aangetoond, anders dan middels veronderstellingen (zie in die zin arrest van 11 november 2021, Ferimet, C‑281/20, EU:C:2021:910, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

33 Hieruit moet worden afgeleid dat de belastingdienst die voornemens is het recht op aftrek te weigeren – overeenkomstig de nationaalrechtelijke bewijsregels en zonder de doeltreffendheid van het Unierecht aan te tasten – aan de hand van objectieve gegevens rechtens genoegzaam moet aantonen dat er inderdaad sprake is van btw-fraude én dat de belastingplichtige fraude heeft gepleegd, of dat deze wist of had moeten weten dat de handeling waarvoor aanspraak op dat recht werd gemaakt, onderdeel was van de fraude.

34 Dit bewijsvereiste verbiedt, ongeacht de aard van de fraude of de onderzochte handelingen, het gebruik van aannames of vermoedens die, door omkering van de bewijslast, afbreuk zouden doen aan het grondbeginsel van het gemeenschappelijk btw-stelsel, dat het recht op aftrek is, en derhalve aan de doeltreffendheid van het Unierecht.”

16. Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie blijkt verder dat nationale autoriteiten en rechtelijke instanties de rechten waarop aanspraak wordt gemaakt in geval van fraude of misbruik moeten weigeren, ongeacht of het gaat om een recht op aftrek, vrijstelling of teruggaaf van de btw in verband met een intracommunautaire levering.[5] Hetgeen het Hof van Justitie in de zaak Aquila Part Prod Com overweegt ten aanzien van de bewijsvoering in het kader van de weigering van het recht op aftrek van voorbelasting in het geval van btw-fraude, heeft naar het oordeel van de rechtbank ook te gelden voor de bewijsvoering van in het kader van de weigering van de toepassing van het nultarief ter zake van intracommunautaire leveringen.

17. Verweerder dient dan ook volgens de nationaalrechtelijke bewijsregels aan de hand van objectieve gegevens aan te tonen dat, zoals hij stelt, er sprake is van btw-fraude en dat [B.V. 1] en daarmee eiseres wist of had moeten weten dat zij met haar transacties onderdeel uitmaakte van die btw-fraude.

18. In zijn arrest van 19 januari 2018[6] heeft de Hoge Raad over dat te leveren bewijs het volgende geoordeeld:

“Het Hof heeft in het midden gelaten of ter zake van de hiervoor in 3.1.2 bedoelde leveringen werd voldaan aan de wettelijke voorwaarden voor toepassing van het nultarief voor leveringen van goederen die zijn vervoerd naar een andere lidstaat wanneer deze goederen aldaar zijn onderworpen aan de heffing van btw. Daarom moet in cassatie veronderstellenderwijs ervan worden uitgegaan dat aan die wettelijke voorwaarden werd voldaan. In dat geval wordt het nultarief geweigerd indien de betrokken ondernemer wist of had moeten weten dat hij deelnam aan btw-fraude in het kader van een keten van leveringen. Om het nultarief op die grond te weigeren is vereist dat wordt vastgesteld i) hoe de desbetreffende keten van leveringen was ingericht en welke plaats de betrokken ondernemer in die keten innam, ii) in welke schakel(s) van die keten btw-fraude werd gepleegd en wat die btw-fraude inhield, en iii) dat en op welke gronden geoordeeld moet worden dat die ondernemer wist of had moeten weten dat de btw-fraude plaatsvond in die keten.”

19. De rechtbank Amsterdam heeft in haar vonnis van 26 april 2022[7] aan de hand van ditzelfde toetsingskader van de Hoge Raad per afnemer beoordeeld of [B.V. 1] ten onrechte leveringen tegen het nultarief heeft aangegeven. De rechtbank Amsterdam heeft vervolgens voor alle relevante Britse afnemers geoordeeld dat zij op basis van het dossier niet heeft kunnen vaststellen dat er btw-fraude heeft plaatsgevonden in de handelsketen tussen [B.V. 1] en die afnemers. De rechtbank volgt die toetsing.

20. De rechtbank acht, net als rechtbank Amsterdam, voldoende signalen aanwezig voor het vermoeden dat in ieder geval een deel van de zeven Britse afnemers op enig moment frauduleus heeft gehandeld, maar verweerder heeft geen aanvullend bewijs voor het daadwerkelijk aanwezig zijn van fraude in de handelsketen tussen [B.V. 1] , als onderdeel van eiseres, en die zeven Britse afnemers overgelegd. Aldus kan niet worden vastgesteld dat en in welke schakel(s) van de handelsketen(s) waar [B.V. 1] , als onderdeel van eiseres, deel van uitmaakte btw-fraude zou zijn gepleegd en wat die btw-fraude inhield. Daarom ziet de rechtbank geen aanleiding om in deze zaak anders te oordelen dan de strafkamer van de rechtbank Amsterdam. Het beroep is om die reden reeds gegrond. Hetgeen partijen overigens hebben aangevoerd over de vraag of eiseres voldoende zorgvuldig is geweest, behoeft daarom geen behandeling meer.

Proceskosten

21. Eiseres heeft verzocht om een integrale vergoeding van de proceskosten. Ingevolge artikel 2, eerste lid, aanhef en onderdeel a, van het Besluit proceskosten bestuursrecht (Bpb) wordt het bedrag van de te vergoeden proceskosten in beginsel forfaitair vastgesteld overeenkomstig het in de bijlage bij het Bpb opgenomen tarief. Artikel 2, derde lid, van het Bpb bevat de mogelijkheid van de forfaitaire kostenvaststelling af te wijken in het geval sprake is van bijzondere omstandigheden.

22. Voor toekenning van een (proces)kostenvergoeding in afwijking van de forfaitaire bedragen van het Bpb is grond, indien het bestuursorgaan het verwijt treft dat het een beschikking of uitspraak geeft respectievelijk doet of in rechte handhaaft, terwijl op dat moment duidelijk is dat die beschikking of uitspraak in een daartegen ingestelde procedure geen stand zal houden (‘tegen beter weten in procederen’) of indien verweerder het verwijt treft dat hij in vergaande mate onzorgvuldig heeft gehandeld.[8]

23. Eiseres heeft niet aannemelijk gemaakt dat verweerder een van deze hiervoor vermelde verwijten treft. Verweerder kon op basis van de informatie uit de stukken van de FIOD de onderhavige naheffingsaanslag opleggen. Daaraan doet niet af dat de bestuursrechter in de bibob-procedure vóór het opleggen van de naheffingsaanslag al heeft geoordeeld dat onvoldoende aannemelijk is geworden dat [B.V. 1] onderdeel was van een btw-carrouselfraude. De bestuursrechter in de bibob-procedure heeft immers ook overwogen dat zij wel voldoende signalen aanwezig acht voor de algemene veronderstelling dat de desbetreffende Britse bedrijven op enig moment frauduleus hebben gehandeld. Verweerder heeft dan ook niet tegen beter weten in gehandeld door op basis van de stukken van de FIOD een naheffingsaanslag op te leggen. De rechtbank neemt daarbij mede in aanmerking het niet onwaarschijnlijk te vinden dat verweerder niet op de hoogte was van die beslissing van de bestuursrechter nu die zaak uitsluitend om een vergunningverlening draaide waar verweerder op zichzelf in het geheel niet bij is betrokken. Nu er tegen het vonnis van de rechtbank Amsterdam van 26 april 2022 hoger beroep is aangetekend en de vrijspraak van [B.V. 1] dus nog niet onherroepelijk vaststaat, kan ook niet worden geoordeeld dat verweerder tegen beter weten in handelt door de naheffingsaanslag te handhaven. Eiseres heeft ook niet aannemelijk gemaakt dat er sprake is van ernstig onzorgvuldig handelen.

24. Gelet op wat hiervoor is overwogen, stelt de rechtbank de proceskostenvergoeding vast aan de hand van de forfaitaire bedragen van het Bpb. De rechtbank merkt hierbij de onderhavige zaak en de zaak van [B.V. 1] aan als samenhangende zaken. De kosten voor de door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand worden voor de beide zaken tezamen vastgesteld op € 4.302 (1 punt voor het indienen van de bezwaarschriften, 1 punt voor het verschijnen op de hoorzitting met een waarde per punt van € 597 en 1 punt voor het indienen van de beroepschriften en 1 punt voor het verschijnen ter zitting met een waarde per punt van € 837 en een wegingsfactor 1,5 voor de zwaarte van de zaken. De rechtbank heeft in de aard en de omvang van de zaken aanleiding gezien om het gewicht van de zaken als zwaar aan te merken. Van de proceskostenvergoeding zal de helft worden toegekend in de onderhavige zaak en de helft in de zaak met zaaknummer SGR 22/3350.

[3] HvJ EU 11 november 2021, Ferimet, C‑281/20, ECLI:EU:C:2021:910, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak.

[4] HvJ EU van 1 december 2022, Aquila Part Prod Com, C-512/21, ECLI:EU:C:2022:950.

[5] HvJ 18 december 2014, gevoegde zaken C‑131/13, C‑163/13 en C‑164/13, Staatssecretaris van Financiën tegen Schoenimport „Italmoda” Mariano Previti vof en Turbu.com BV Turbu.com Mobile Phone’s BV tegen Staatssecretaris van Financiën, ECLI:EU:C:2014:2455, r.o. 49.

[6] HR 19 januari 2018, 16/06245, ECLI:NL:HR:2018:51.

[7] Zie onderdeel 2.3.1.2 van het vonnis

[8] vgl. HR 4 februari 2011, nr. 09/02123, ECLI:NL:HR:2011:BP2975.”

De Rechtbank heeft in de zaak met nummer SGR 22/3376 geoordeeld, waarbij belanghebbende is aangeduid als eiseres en de Inspecteur als verweerder:

“Beoordeling van het geschil

14. Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie is het aan de belastingdienst om aan de hand van objectieve gegevens rechtens genoegzaam te bewijzen dat de belastingplichtige btw-fraude heeft gepleegd of wist of had moeten weten dat hij met zijn transacties onderdeel was van een dergelijke fraude. Het is vervolgens aan de nationale rechter om na te gaan of de belastingdienst het bestaan van dergelijke objectieve gegevens heeft aangetoond.[3]

15. In zijn arrest van 1 december 2022 in de zaak Aquila Part Prod Com[4] overwoog het Hof van Justitie, voor zover hier van belang, het volgende:

“31 Daar het Unierecht niet voorziet in regels voor de bewijsvoering in geval van btw-fraude, dienen deze objectieve gegevens door de belastingdienst te worden vastgesteld overeenkomstig de nationaalrechtelijke bewijsregels. Deze regels mogen evenwel de doeltreffendheid van het Unierecht niet aantasten (arrest van 11 november 2021, Ferimet, C‑281/20, EU:C:2021:910, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

32 Uit de in de punten 27 tot en met 31 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak volgt dat het recht op aftrek aan de belastingplichtige slechts kan worden ontzegd indien, na een overeenkomstig de nationale bewijsregels verrichte algehele beoordeling van alle gegevens en alle feitelijke omstandigheden van het geval, vaststaat dat hij btw-fraude heeft gepleegd of dat hij wist of had moeten weten dat de handeling waarvoor aanspraak op dat recht wordt gemaakt, onderdeel was van een dergelijke fraude. Het recht op aftrek kan slechts worden geweigerd wanneer deze feiten rechtens genoegzaam zijn aangetoond, anders dan middels veronderstellingen (zie in die zin arrest van 11 november 2021, Ferimet, C‑281/20, EU:C:2021:910, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

33 Hieruit moet worden afgeleid dat de belastingdienst die voornemens is het recht op aftrek te weigeren – overeenkomstig de nationaalrechtelijke bewijsregels en zonder de doeltreffendheid van het Unierecht aan te tasten – aan de hand van objectieve gegevens rechtens genoegzaam moet aantonen dat er inderdaad sprake is van btw-fraude én dat de belastingplichtige fraude heeft gepleegd, of dat deze wist of had moeten weten dat de handeling waarvoor aanspraak op dat recht werd gemaakt, onderdeel was van de fraude.

34 Dit bewijsvereiste verbiedt, ongeacht de aard van de fraude of de onderzochte handelingen, het gebruik van aannames of vermoedens die, door omkering van de bewijslast, afbreuk zouden doen aan het grondbeginsel van het gemeenschappelijk btw-stelsel, dat het recht op aftrek is, en derhalve aan de doeltreffendheid van het Unierecht.”

16. Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie blijkt verder dat nationale autoriteiten en rechtelijke instanties de rechten waarop aanspraak wordt gemaakt in geval van fraude of misbruik moeten weigeren, ongeacht of het gaat om een recht op aftrek, vrijstelling of teruggaaf van de btw in verband met een intracommunautaire levering.[5] Hetgeen het Hof van Justitie in de zaak Aquila Part Prod Com overweegt ten aanzien van de bewijsvoering in het kader van de weigering van het recht op aftrek van voorbelasting in het geval van btw-fraude, heeft naar het oordeel van de rechtbank ook te gelden voor de bewijsvoering van in het kader van de weigering van de toepassing van het nultarief ter zake van intracommunautaire leveringen.

17. Verweerder dient dan ook volgens de nationaalrechtelijke bewijsregels aan de hand van objectieve gegevens aan te tonen dat, zoals hij stelt, er sprake is van btw-fraude en dat [B.V. 1] en daarmee eiseres wist of had moeten weten dat zij met haar transacties onderdeel uitmaakte van die btw-fraude.

18. In zijn arrest van 19 januari 2018[6] heeft de Hoge Raad over dat te leveren bewijs het volgende geoordeeld:

“Het Hof heeft in het midden gelaten of ter zake van de hiervoor in 3.1.2 bedoelde leveringen werd voldaan aan de wettelijke voorwaarden voor toepassing van het nultarief voor leveringen van goederen die zijn vervoerd naar een andere lidstaat wanneer deze goederen aldaar zijn onderworpen aan de heffing van btw. Daarom moet in cassatie veronderstellenderwijs ervan worden uitgegaan dat aan die wettelijke voorwaarden werd voldaan. In dat geval wordt het nultarief geweigerd indien de betrokken ondernemer wist of had moeten weten dat hij deelnam aan btw-fraude in het kader van een keten van leveringen. Om het nultarief op die grond te weigeren is vereist dat wordt vastgesteld i) hoe de desbetreffende keten van leveringen was ingericht en welke plaats de betrokken ondernemer in die keten innam, ii) in welke schakel(s) van die keten btw-fraude werd gepleegd en wat die btw-fraude inhield, en iii) dat en op welke gronden geoordeeld moet worden dat die ondernemer wist of had moeten weten dat de btw-fraude plaatsvond in die keten.”

19. De rechtbank Amsterdam heeft in haar vonnis van 26 april 2022[7] aan de hand van ditzelfde toetsingskader van de Hoge Raad per afnemer beoordeeld of [B.V. 1] ten onrechte leveringen tegen het nultarief heeft aangegeven. De rechtbank Amsterdam heeft vervolgens voor alle relevante Britse afnemers geoordeeld dat zij op basis van het dossier niet heeft kunnen vaststellen dat er btw-fraude heeft plaatsgevonden in de handelsketen tussen [B.V. 1] en die afnemers. De rechtbank volgt die toetsing.

20. De rechtbank acht, net als rechtbank Amsterdam, voldoende signalen aanwezig voor het vermoeden dat in ieder geval een deel van de zeven Britse afnemers op enig moment frauduleus heeft gehandeld, maar verweerder heeft geen aanvullend bewijs voor het daadwerkelijk aanwezig zijn van fraude in de handelsketen tussen [B.V. 1] , als onderdeel van eiseres, en die zeven Britse afnemers overgelegd. Aldus kan niet worden vastgesteld dat en in welke schakel(s) van de handelsketen(s) waar [B.V. 1] , als onderdeel van eiseres, deel van uitmaakte btw-fraude zou zijn gepleegd en wat die btw-fraude inhield. Daarom ziet de rechtbank geen aanleiding om in deze zaak anders te oordelen dan de strafkamer van de rechtbank Amsterdam. Het beroep is om die reden reeds gegrond. Hetgeen partijen overigens hebben aangevoerd over de vraag of eiseres voldoende zorgvuldig is geweest, behoeft daarom geen behandeling meer.

Proceskosten

21. Eiseres heeft verzocht om een integrale vergoeding van de proceskosten. Ingevolge artikel 2, eerste lid, aanhef en onderdeel a, van het Besluit proceskosten bestuursrecht (Bpb) wordt het bedrag van de te vergoeden proceskosten in beginsel forfaitair vastgesteld overeenkomstig het in de bijlage bij het Bpb opgenomen tarief. Artikel 2, derde lid, van het Bpb bevat de mogelijkheid van de forfaitaire kostenvaststelling af te wijken in het geval sprake is van bijzondere omstandigheden.

22. Voor toekenning van een (proces)kostenvergoeding in afwijking van de forfaitaire bedragen van het Bpb is grond, indien het bestuursorgaan het verwijt treft dat het een beschikking of uitspraak geeft respectievelijk doet of in rechte handhaaft, terwijl op dat moment duidelijk is dat die beschikking of uitspraak in een daartegen ingestelde procedure geen stand zal houden (‘tegen beter weten in procederen’) of indien verweerder het verwijt treft dat hij in vergaande mate onzorgvuldig heeft gehandeld.[8]

23. Eiseres heeft niet aannemelijk gemaakt dat verweerder een van deze hiervoor vermelde verwijten treft. Verweerder kon op basis van de informatie uit de stukken van de FIOD de onderhavige naheffingsaanslag opleggen. Daaraan doet niet af dat de bestuursrechter in de bibob-procedure vóór het opleggen van de naheffingsaanslag al heeft geoordeeld dat onvoldoende aannemelijk is geworden dat [B.V. 1] onderdeel was van een btw-carrouselfraude. De bestuursrechter in de bibob-procedure heeft immers ook overwogen dat zij wel voldoende signalen aanwezig acht voor de algemene veronderstelling dat de desbetreffende Britse bedrijven op enig moment frauduleus hebben gehandeld. Verweerder heeft dan ook niet tegen beter weten in gehandeld door op basis van de stukken van de FIOD een naheffingsaanslag op te leggen. De rechtbank neemt daarbij mede in aanmerking het niet onwaarschijnlijk te vinden dat verweerder niet op de hoogte was van die beslissing van de bestuursrechter nu die zaak uitsluitend om een vergunningverlening draaide waar verweerder op zichzelf in het geheel niet bij is betrokken. Nu er tegen het vonnis van de rechtbank Amsterdam van 26 april 2022 hoger beroep is aangetekend en de vrijspraak van [B.V. 1] dus nog niet onherroepelijk vaststaat, kan ook niet worden geoordeeld dat verweerder tegen beter weten in handelt door de naheffingsaanslag te handhaven. Eiseres heeft ook niet aannemelijk gemaakt dat er sprake is van ernstig onzorgvuldig handelen.

24. Gelet op wat hiervoor is overwogen, stelt de rechtbank de proceskostenvergoeding vast aan de hand van de forfaitaire bedragen van het Bpb. De rechtbank merkt hierbij de onderhavige zaak en de zaak van [B.V. 1] aan als samenhangende zaken. De kosten voor de door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand worden voor de beide zaken tezamen vastgesteld op € 4.302 (1 punt voor het indienen van de bezwaarschriften, 1 punt voor het verschijnen op de hoorzitting met een waarde per punt van € 597 en 1 punt voor het indienen van de beroepschriften en 1 punt voor het verschijnen ter zitting met een waarde per punt van € 837 en een wegingsfactor 1,5 voor de zwaarte van de zaken. De rechtbank heeft in de aard en de omvang van de zaken aanleiding gezien om het gewicht van de zaken als zwaar aan te merken. Van de proceskostenvergoeding zal de helft worden toegekend in de onderhavige zaak en de helft in de zaak met zaaknummer SGR 22/3350.

[3] HvJ EU 11 november 2021, Ferimet, C‑281/20, ECLI:EU:C:2021:910, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak.

[4] HvJ EU van 1 december 2022, Aquila Part Prod Com, C-512/21, ECLI:EU:C:2022:950.

[5] HvJ 18 december 2014, gevoegde zaken C‑131/13, C‑163/13 en C‑164/13, Staatssecretaris van Financiën tegen Schoenimport „Italmoda” Mariano Previti vof en Turbu.com BV Turbu.com Mobile Phone’s BV tegen Staatssecretaris van Financiën, ECLI:EU:C:2014:2455, r.o. 49.

[6] HR 19 januari 2018, 16/06245, ECLI:NL:HR:2018:51.

[7] Zie onderdeel 2.3.1.2 van het vonnis

[8] vgl. HR 4 februari 2011, nr. 09/02123, ECLI:NL:HR:2011:BP2975.”

Juridisch kader

Op grond van artikel 9, lid 2, aanhef en onder b, van de Wet OB in samenhang met Tabel II, post a.6, Wet OB, bedraagt de belasting nihil voor leveringen van goederen die worden vervoerd naar een andere lidstaat, wanneer deze goederen aldaar zijn onderworpen aan heffing van belasting ter zake van intracommunautaire verwerving van die goederen, mits is voldaan aan bij algemene maatregel van bestuur te stellen voorwaarden (het nultarief).

De toepassing van het nultarief mag in beginsel niet worden geweigerd als aan de voorwaarden wordt voldaan. Uit vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie volgt dat hierop een uitzondering wordt gemaakt, indien op basis van objectieve gegevens vaststaat dat aanspraak op dit recht wordt gemaakt in geval van fraude of misbruik. Dat geldt niet alleen wanneer de betrokken ondernemer zich zelf schuldig maakt aan btw-fraude, maar ook wanneer hij wist of had moeten weten dat hij deelnam aan btw-fraude in het kader van een keten van leveringen (HvJ 18 december 2014, Italmoda, ECLI:EU:C:2014:2455, BNB 2015/61, punt 49).

Het hangt van de omstandigheden van het concrete geval af – en in het bijzonder van de vraag of er al dan niet aanwijzingen zijn op grond waarvan de betrokken ondernemer kan vermoeden dat er sprake is van onregelmatigheden of fraude – welke zorgvuldigheid van de belastingplichtige vereist is en welke maatregelen redelijkerwijs van hem kunnen worden verlangd om ervoor te zorgen dat hij niet betrokken raakt bij een handeling die onderdeel is van btw-fraude in de handelsketen. Van hem kan evenwel niet worden verwacht dat hij complexe en grondige controles verricht, zoals die welke de belastingdienst kan uitvoeren (vgl. HvJ 11 januari 2024, Global Ink Trade Kft, ECLI:EU:C:2024:6, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Om het nultarief te weigeren is vereist dat wordt vastgesteld i) hoe de desbetreffende keten van leveringen was ingericht en welke plaats de betrokken ondernemer in die keten innam, ii) in welke schakel(s) van die keten btw-fraude werd gepleegd en wat die btw-fraude inhield, en iii) dat en op welke gronden geoordeeld moet worden dat die ondernemer wist of had moeten weten dat de btw-fraude plaatsvond in die keten (HR 19 januari 2018, ECLI:NL:HR:2018:51, BNB 2018/77, punt 3.4.1).

De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 6 september 2024, ECLI:NL:HR:2024:1135, geoordeeld dat op de Inspecteur niet een zwaardere bewijslast rust dan dat hij met betrekking tot het weigeren van de toepassing van het nultarief de daartoe benodigde feiten aannemelijk moet maken.

Is sprake van fraude in de handelsketens?

Tussen partijen is niet in geschil dat aan de formele en materiële voorwaarden voor de toepassing van het nultarief is voldaan. Uit 5.1.1 tot en met 5.1.5 volgt dat de Inspecteur in een dergelijke situatie de toepassing van het nultarief toch mag weigeren, indien hij de feiten aannemelijk maakt waaruit volgt dat in de handelsketen btw-fraude is gepleegd en dat belanghebbenden dat wisten dan wel behoorden te weten. De Inspecteur is hierin geslaagd.

Belanghebbenden hebben in 2016 intracommunautaire leveringen verricht aan de vijf afnemers in het Verenigd Koninkrijk, waarbij het metaal is vervoerd van Nederland naar het Verenigd Koninkrijk. De Belastingdienst heeft mede op basis van gegevensuitwisseling met HMRC in enkele concrete gevallen kunnen vaststellen dat de afnemer het metaal heeft doorgeleverd aan andere partijen in het Verenigd Koninkrijk (zie 2.5). In de overige gevallen is sprake van een dood spoor. Gelet op de aard van de goederen, de bedragen van de transacties en het feit dat de handelingen van de afnemers naar hun uiterlijke verschijningsvorm zodanig zijn gericht op het geheim houden van de identiteit van hun afnemers (zie 2.5 tot en met 2.9), is aannemelijk dat de vijf afnemers van belanghebbenden ook in die gevallen het metaal hebben doorgeleverd aan partijen in het Verenigd Koninkrijk.

Het is bovendien aannemelijk dat sprake is van btw-fraude in de handelsketens. Voor de handelsketen met [Limited 1] geldt dat weliswaar omzetbelasting over de intracommunautaire verwervingen en doorleveringen van het metaal is aangegeven, maar door het opvoeren van fictieve aankopen van elektronicagoederen heeft [Limited 1] nagenoeg geen btw voldaan. Daarbij heeft [Limited 1] niet onderbouwd dat die aankopen van elektronicagoederen daadwerkelijk zijn verricht (zie 2.6). Onder die omstandigheden kunnen de doorleveringen van het metaal en de aankopen van de elektronicagoederen niet los van elkaar worden gezien. Het opvoeren van fictieve aankopen om onder de voldoening van omzetbelasting uit te komen, is ook een vorm van btw-fraude, die binnen de Europese Unie niet wordt geaccepteerd en dient te worden bestreden.

De afnemers [Limited 2] , [Limited 4] , [Limited 6] en [Limited 7] hebben voor de desbetreffende tijdvakken geen btw-aangiften ingediend in het Verenigd Koninkrijk en geen btw voldaan. Voor de handelwijze van deze vennootschappen is op basis van de gedingstukken geen andere verklaring te geven dan dat zij het oogmerk hadden voldoening van de verschuldigde omzetbelasting in het Verenigd Koninkrijk te ontgaan. Daarbij komt dat HMRC veelal geen contact heeft kunnen krijgen met de Britse afnemers (zie 2.8, 2.9 en 2.10), dan wel dat de bestuurder van de Britse afnemer verklaart niet te weten van handel met Nederlandse bedrijven (zie 2.7). Deze elementen behoren standaard tot het patroon van carrouselfraude.

Het Hof concludeert dat in de ketens btw-fraude is gepleegd. Belanghebbenden hebben hierin de functie vervuld van leverancier aan buffer type of missing traders, dan wel aan ondernemers die achteraf hebben verklaard niets van de handel te hebben geweten en waarvan aannemelijk is dat hun identiteit is gekaapt of misbruikt om de ware identiteit van de afnemer te verhullen.

Hadden belanghebbenden moeten weten dat btw-fraude in de handelsketens plaatsvond?

Het Hof stelt voorop dat van professionele handelaren in risicogoederen, zoals belanghebbenden, mag worden verwacht dat zij van de risico’s op de hoogte zijn en dat zij extra zorgvuldig zijn. De heren [B] en [C] zijn bovendien expliciet op de risico’s van btw-fraude met de handel in schroot in het Verenigd Koninkrijk gewezen (zie 2.4.1 en 2.4.2).

De Inspecteur heeft aannemelijk gemaakt dat belanghebbenden onvoldoende zorgvuldig hebben gehandeld en niet de maatregelen hebben genomen welke redelijkerwijs van hen mochten worden verwacht om te voorkomen dat zij betrokken raakten bij handelingen die onderdeel zijn van btw-fraude in de handelsketens. Belanghebbenden behoorden dan ook te weten dat sprake was van btw-fraude in de handelsketens.

Belanghebbenden hebben geen dan wel nagenoeg geen KYC-onderzoek naar de vijf afnemers in het Verenigd Koninkrijk gedaan en soms is pas informatie ontvangen nadat al leveringen hadden plaatsgevonden (zie 2.5 tot en met 2.9). Daarbij komt dat over de omvang van het KYC-onderzoek en wie dat onderzoek zou hebben gedaan (deels) tegenstrijdige verklaringen zijn afgelegd (zie 2.4.3). Bij drie van de vijf afnemers is in het klantenbestand een intern e-mailadres van [B.V. 1] opgenomen als e-mailadres van de afnemer (zie 2.5, 2.6 en 2.9). In ieder geval één van de afnemers is aangedragen door een derde – een werknemer van [B.V. 1] die op de werf werkte – zonder dat daar een logische verklaring voor is (zie 2.6). Een eenvoudig onderzoek in het handelsregister had bovendien uitgewezen dat de activiteiten van vier van de vijf afnemers volgens de omschrijving in dat handelsregister niets van doen hadden met de handel in metaal. Ook beschikte geen van de vijf afnemers voorafgaand of op het moment van de leveringen over de vereiste milieuvergunning om te handelen in metaal (zie 2.6 tot en met 2.9). Belanghebbenden, als ervaren schroothandelaar, hadden deze signalen op zijn minst als verontrustend moeten aanmerken.

Verder geldt dat de goederen door belanghebbenden (vrijwel) steeds zijn afgeleverd op een ander adres dan het vestigingsadres van de afnemers en dat belanghebbenden derdenbetalingen hebben ontvangen. Dit zijn omstandigheden die zeker van professionele handelaren in risicogoederen extra waakzaamheid vragen. Belanghebbenden hebben de signalen dat er (mogelijk) iets mis was echter onvoldoende serieus genomen. Zo zijn de derdenbetalingen veelal gedaan door partijen die op basis van hun handelsnaam niet in de metaalhandel actief zijn (zie 2.6) – zonder dat daar een goede verklaring voor is – en hebben belanghebbenden leveringen verricht aan afnemers nadat het btw-nummer van die afnemers al was ingetrokken (zie 2.8 en 2.9). Daarbij komt dat belanghebbenden leveringen hebben verricht aan vennootschappen in het Verenigd Koninkrijk waarvan de btw-nummers na verloop van tijd (vrijwel) steeds zijn ingetrokken en die ook zijn ontbonden (zie 2.3).

Gelet op het vorenstaande heeft de Inspecteur belanghebbenden terecht de toepassing van het nultarief geweigerd voor de intracommunautaire leveringen aan de vijf afnemers in 2016.

Belastingrente

Belanghebbenden hebben in hoger beroep geen afzonderlijke gronden aangevoerd tegen de in rekening gebrachte belastingrente. Dat in strijd met de wet belastingrente in rekening is gebracht, is gesteld noch gebleken.

Slotsom

Het hoger beroep is gegrond.

6. Er is geen aanleiding voor een veroordeling in de proceskosten.

Het Gerechtshof:

- vernietigt de uitspraak van de Rechtbank; en

- verklaart het beroep ongegrond.

Deze uitspraak is vastgesteld door L.D.M.A Reijs, A. van Dongen en J.B.O. Bijl, in tegenwoordigheid van de griffier R. Wijkstra. De beslissing is op 9 januari 2025 in het openbaar uitgesproken.

Een afschrift van deze uitspraak is in Mijn Rechtspraak geplaatst. Indien u niet digitaal procedeert, is een afschrift aangetekend per post verzonden op:

Tegen deze uitspraak kunnen beide partijen binnen zes weken na de verzenddatum beroep in cassatie instellen bij de Hoge Raad der Nederlanden via het webportaal van de Hoge Raad www.hogeraad.nl.

Bepaalde personen die niet worden vertegenwoordigd door een gemachtigde die beroepsmatig rechtsbijstand verleent, mogen per post beroep in cassatie instellen. Dit zijn natuurlijke personen en verenigingen waarvan de statuten niet zijn opgenomen in een notariële akte. Als zij geen gebruik willen maken van digitaal procederen kunnen deze personen het beroepschrift in cassatie sturen aan de Hoge Raad der Nederlanden (belastingkamer), Postbus 20303, 2500 EH Den Haag.

Alle andere personen en gemachtigden die beroepsmatig rechtsbijstand verlenen, zijn in beginsel verplicht digitaal te procederen (zie www.hogeraad.nl).

Bij het instellen van beroep in cassatie moet het volgende in acht worden genomen:

1 - bij het beroepschrift wordt een afschrift van deze uitspraak gevoegd;

2 - (alleen bij procederen op papier) het beroepschrift moet ondertekend zijn;

3 - het beroepschrift moet ten minste het volgende vermelden:

a. - de naam en het adres van de indiener;

b. - de dagtekening;

c. - de vermelding van de uitspraak waartegen het beroep in cassatie is gericht;

d. - de gronden van het beroep in cassatie.

Voor het instellen van beroep in cassatie is griffierecht verschuldigd. Na het instellen van beroep in cassatie ontvangt de indiener een nota griffierecht van de griffier van de Hoge Raad. In het cassatieberoepschrift kan de Hoge Raad verzocht worden om de wederpartij te veroordelen in de proceskosten.