Hof Amsterdam, 13-06-2017, nr. 17/00006

Het Hof beschouwt de feiten zoals die zijn vermeld onder 3.1 tot en met 3.3 in de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag als vaststaand, te weten:

“3.1. Belanghebbende is een geregistreerde octrooigemachtigde en heeft in zijn bedrijf [A] werkzaamheden verricht met betrekking tot procesvoering inzake intellectuele eigendomszaken. De inkomsten daaruit heeft hij in zijn aangifte IB/PVV 2011 vermeld als resultaat uit overige werkzaamheden. Het door hem aangegeven belastbare inkomen van € 54.268 kan als volgt worden gespecificeerd.

Ter zake van de studiekosten en andere scholingsuitgaven van € 5.801 is in de aangifte het volgende opgenomen:

Bij het vaststellen van de aanslag heeft de inspecteur een deel van de studiekosten en andere scholingsuitgaven, ad € 3.825, niet in aftrek toegelaten en het inkomen uit werk en woning vastgesteld op € 58.093 (€ 54.268 + € 3.825). De kosten die de inspecteur van aftrek heeft uitgesloten, zien op reis- en verblijfskosten in verband met de cursus ‘Patent litigation in Europe’ aan de universiteit [buitenland] (hierna: de cursus) ad € 3.002,-- en reiskosten in verband met een rechtenstudie aan de Universiteit [binnenland] (hierna: de rechtenstudie) ad € 823,--

Belanghebbende heeft een “General Programme” van de cursus overgelegd, met onder meer de volgende inhoud:

“8th Course on Patent Litigation in Europe

(University of [buitenland] Diploma Course)

General Programme

Structure and time frame:

The Course on Patent Litigation in Europe, jointly organised by the CEIPI (Centre d’Etudes Internationales de la Propriété Industrielle, Université [buitenland] ) and the Institute of Professional Representatives before the European Patent Office (epi), is composed of six Modules of two days each. (…) The Course ends with an oral Control of the knowledge acquired by the participants. A Diploma of the University of [buitenland] is awarded to successful participants.

Themes and purpose:

European Patent Attorneys should acquire a deepened knowledge of patent litigation procedures in Europe and of envisaged centralised European proceedings, as well as of related rules of procedure, in order to be able to better advise their clients on the enforcement and defence of European patents in their home country and abroad. It is moreover important to take into account European infringement case law when dealing with applications before the European Patent Office, in particular before the Boards of Appeal. In this context also basic European Laws and Conventions will be covered by the course. The knowledge of the European Patent Convention and related matters by participants is a prerequisite.

(…)

Participants:

The course is open to European Patent Attorneys on the List before the European Patent Office.”

Eveneens als vaststaand beschouwt het Hof hetgeen de Hoge Raad in zijn verwijzingsarrest van 23 december 2016 tot uitgangspunt heeft genomen te weten:

“2.1.1. Belanghebbende is een geregistreerde octrooigemachtigde en heeft beroepsmatig werkzaamheden verricht met betrekking tot procesvoering inzake intellectuele eigendomszaken. De daaruit genoten inkomsten heeft hij in zijn aangifte voor de inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen voor het jaar 2011 vermeld als resultaat uit overige werkzaamheden. In die aangifte heeft hij bij het bepalen van zijn belastbare inkomen uit werk en woning als onderdeel van de persoonsgebonden aftrek een bedrag van € 5801 aan scholingsuitgaven in aanmerking genomen.

Bij het vaststellen van de aanslag in de inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen voor het jaar 2011 heeft de Inspecteur de hiervoor in 2.1.1 vermelde aftrek in aanmerking genomen, behoudens een bedrag van € 3002 aan reis– en verblijfkosten in verband met een cursus over intellectuele eigendom (hierna: de cursus) en een bedrag van € 823 aan reiskosten in verband met een rechtenstudie (hierna: de rechtenstudie). Belanghebbende heeft zich vervolgens op het standpunt gesteld dat deze kosten deel uitmaken van het resultaat van de hiervoor in 2.1.1 bedoelde werkzaamheid.”

Het Hof zal ook van voormelde feiten uitgaan.

Het middel is gericht tegen de hiervoor in 2.2 vermelde oordelen en betoogt dat het Hof een onjuiste uitleg heeft gegeven aan de artikelen 3.94 en 6.27, lid 1, Wet IB 2001 in samenhang gelezen met artikel 6.28, lid 1, letter c, Wet IB 2001. Het middel betoogt dat uit vaste jurisprudentie van de Hoge Raad, gewezen onder de werking van de Wet IB 1964, die evenzeer van toepassing is voor winstgenieters als voor degenen die inkomsten uit arbeid genieten, volgt dat eerst van belang is vast te stellen of de uitgaven voor scholing in de persoonlijke sfeer liggen. Dit is, anders dan het Hof heeft geoordeeld, niet veranderd door de invoering van de Wet IB 2001. Dat betekent, aldus het middel, dat studie–uitgaven slechts dan als ondernemingskosten in aftrek kunnen worden gebracht indien zij zijn opgeroepen door cursussen of opleidingen die slechts strekken tot het in stand houden van de vakbekwaamheid.

Het middel slaagt. Anders dan het Hof heeft geoordeeld is met de invoering van het bepaalde in artikel 3.16, lid 2, letter f, Wet IB 2001 niet beoogd verandering te brengen in de behandeling van kosten van cursussen en opleidingen voor studie en beroep binnen het begrip ondernemingskosten zoals uitgelegd onder de werking van de Wet IB 1964. Deze bepaling strekt enkel ertoe de aftrek van reis– en verblijfkosten in verband met daarin bedoelde cursussen, opleidingen, congressen en dergelijke, zo deze kosten al op de winst in mindering kunnen worden gebracht, te beperken tot een bedrag van € 1500. Voor de Wet IB 2001 is blijven gelden dat kosten van cursussen, (beroeps)opleidingen en studie alleen dan in aanmerking kunnen worden genomen bij de bepaling van de winst uit onderneming of het resultaat uit een werkzaamheid, indien die kosten strekken tot het op peil houden van reeds verworven vakkennis (vgl. voor dit een ander onder meer HR 9 oktober 1957, nr. 13316, BNB 1957/303, en het arrest BNB 1996/11). Onder het op peil houden moet worden begrepen de aanvulling van kennis die is geboden om te voorkomen dat de bestaande ondernemingsactiviteit respectievelijk de bestaande werkzaamheid aan economische betekenis inboet. Daarentegen kunnen kosten van cursussen, (beroeps)opleidingen en studie bij de bepaling van de winst uit onderneming of het resultaat uit een werkzaamheid niet in aanmerking worden genomen indien die kosten ertoe strekken nieuwe vakkennis te verwerven en zodoende de vakbekwaamheid uit te breiden waardoor ook de aard van de producten en/of diensten van de bestaande ondernemingsuitoefening respectievelijk de bestaande werkzaamheid uitbreiding ondergaat.

Uit hetgeen hiervoor in 2.4.1 is geoordeeld volgt dat het oordeel van het Hof dat niet van belang is of belanghebbende met de cursus en/of de rechtenstudie een nieuwe bevoegdheid heeft verkregen, blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting.

Gelet op het hiervoor in 2.4.2 overwogene kan ’s Hofs uitspraak niet in stand blijven. Verwijzing moet volgen.”

De door het Hof te beantwoorden vraag is of gelet op de door belanghebbende aangevoerde feiten en omstandigheden, de reis- en verblijfkosten in verband met de cursus (€ 3.002) en de reiskosten in verband met de rechtenstudie (€ 823) een zakelijk karakter hebben; meer in het bijzonder of de cursus en de rechtenstudie ertoe strekten reeds verworven (vak)kennis op peil te houden. Het Hof zal zich in het hiernavolgende buigen over de vraag of belanghebbende met de cursus en/of de rechtenstudie een nieuwe bevoegdheid heeft verkregen.

De cursus

Ter zitting van het Hof heeft belanghebbende zijn standpunt dat hij de cursus in [buitenland] (onder meer) heeft gevolgd teneinde zijn kennis op peil te houden - het betrof permanente educatie - en dat hij aldaar ook geen nieuwe bevoegdheid heeft verkregen nader onderbouwd. Belanghebbende verwijst ter onderbouwing naar de omschrijving van de thema’s en doelen van het cursusprogramma in [buitenland] (zie ook onder 3.3): “Themes and purpose:

European Patent Attorneys should acquire a deepened knowledge of patent litigation procedures in Europe and of envisaged centralised European proceedings, as well as of related rules of procedure, in order to be able to better advise their clients on the enforcement and defence of European patents in their home country and abroad. It is moreover important to take into account European infringement case law when dealing with applications before the European Patent Office, in particular before the Boards of Appeal. In this context also basic European Laws and Conventions will be covered by the course. The knowledge of the European Patent Convention and related matters by participants is a prerequisite.”

Belanghebbende heeft voorts ter zitting van het Hof een toelichting gegeven omtrent zijn proceswerkzaamheden inzake intellectuele eigendomszaken (in relatie tot de cursus). Voor zijn proceswerkzaamheden (welke werkzaamheden zowel op nationaal als op Europees niveau plaatsvinden) is de situatie thans (en in het verleden) dat, teneinde te kunnen procederen, voor veruit de meeste proceswerkzaamheden de inzet van een advocaat (naast belanghebbende) noodzakelijk is. Voor een cliënt betekent dat meer kosten dan wanneer alleen belanghebbende namens de cliënt zou mogen optreden. Thans bestaat er voorts nog geen Europeesrechtelijke instantie waarbij rechtszaken over octrooien centraal (voor heel Europa) lopen. Dit wordt wellicht anders wanneer het Unified Patent Court (door de Europese lidstaten) zal zijn opgericht; uitspraken van het Unified Patent Court over inbreuk op of vernietiging van Europese octrooien zullen straks gelden in 25 lidstaten van de EU. Alsdan (als het Unified Patent Court is opgericht) zal het wellicht mogelijk zijn dat belanghebbende zelfstandig (zonder de - verplichte - inschakeling van een advocaat) het recht krijgt octrooirechtszaken namens zijn cliënten te voeren. De voorwaarden waaronder geregistreerde octrooigemachtigden, zoals belanghebbende, dit zelfstandig recht tot procederen (voor cliënten) bij het Unified Patent Court krijgen, zijn evenwel thans nog nergens vastgelegd of anderszins bekend gemaakt. Belanghebbende verwacht wel dat het succesvol gevolgd hebben van de cursus, mogelijk als één van deze voorwaarden zal gelden.

Thans heeft belanghebbende evenwel geen enkele extra bevoegdheid verkregen door het volgen van de cursus; of de cursus bijdraagt aan een extra bevoegdheid in de toekomst als hiervoor omschreven is onzeker. In dat licht moet de door belanghebbende bij de rechtbank geplaatste opmerking dat “een bijkomstigheid van deze cursus is dat [belanghebbende] daarmee naar verwachting de bevoegdheid kan verwerven om zonder het bijzijn van een advocaat cliënten te vertegenwoordigen” worden beoordeeld, aldus belanghebbende.

Tevens verklaarde belanghebbende ter zitting dat hij zijn cliënten - in voorkomende gevallen - tijdens zittingen van een rechterlijk college, zittend naast een advocaat die de proceshandelingen namens een belanghebbende verricht, bijstaat en dat het in het kader van deze werkzaamheden nuttig, gewenst en efficiënt is dat hij kennis heeft van juridische procedures en het procesrecht. Zijns inziens was de cursus in dat verband uitermate nuttig en gewenst.

De inspecteur heeft desgevraagd ter zitting van het Hof de onder 6.2 opgenomen toelichting omtrent belanghebbendes huidige en mogelijk toekomstige proceswerkzaamheden inzake intellectuele eigendomszaken (in relatie tot de cursus) niet betwist. Hij blijft bij zijn conclusie dat er ten aanzien van de cursus - samengevat - sprake is van een uitbreiding van de kennis van belanghebbende en die zal leiden tot het verkrijgen van een nieuwe bevoegdheid en/of bekwaamheid. Belanghebbende wenst - aldus de inspecteur - te bereiken dat hij zonder advocaat kan optreden; hij biedt daarmee, aldus de inspecteur, een “nieuw product” aan.

Het Hof overweegt als volgt. Vaststaat dat belanghebbende een geregistreerde octrooigemachtigde is die, onder meer, beroepsmatig werkzaamheden verricht met betrekking tot procesvoering inzake intellectuele eigendomszaken. Uit de omschrijving van de thema’s en doelen van het programma van de cursus en de daarop gegeven toelichting ter zitting en in de gedingstukken door belanghebbende, concludeert het Hof dat deze cursus kan worden aangemerkt als een cursus strekkende tot het op peil houden van reeds verworven vakkennis omtrent procesvoering inzake intellectuele eigendomszaken (met name op Europees niveau). Het Hof begrijpt uit voormelde omschrijving en de daarop gegeven toelichting dat de cursus voorzag in een aanvulling van belanghebbendes kennis welke geboden was om te voorkomen dat de bestaande werkzaamheid van belanghebbende aan economische betekenis inboet. Voorts is naar het oordeel van het Hof niet, althans onvoldoende, vast komen te staan dat de cursus ertoe strekte nieuwe vakkennis te verwerven en zodoende de vakbekwaamheid uit te breiden waardoor ook de aard van de producten en/of diensten van de bestaande werkzaamheid uitbreiding ondergaat. Van een nieuwe bevoegdheid verkregen door de gevolgde cursus is geen sprake. Dat in de toekomst het volgen van deze cursus mogelijk een voorwaarde zal zijn voor het zelfstandig optreden als octrooigemachtigde voor het nog op te richten Unified Patent Court is hoogst speculatief en leidt onder deze omstandigheden niet tot de conclusie dat er sprake is van een nieuwe bevoegdheid.

Het Hof concludeert dan ook dat de reis- en verblijfkosten in verband met de cursus (€ 3.002) een zakelijk karakter hebben. Alsdan bestaat recht op aftrek ter zake van deze kosten tot een bedrag van € 1.500, zie ook 5.1).

De rechtenstudie

Ter zitting van het Hof is door belanghebbende verklaard dat de uitzondering van artikel 3.16, lid 8, Wet IB 2001 niet van toepassing is (belanghebbende had ook geen cassatie ingesteld tegen dit oordeel van het Gerechtshof Den Haag). Nu met betrekking tot de cursus reeds het maximaal aftrekbare bedrag van € 1.500 als bedoeld in artikel 3.16, lid 2, onder f, slotwoorden, Wet IB 2001) in aanmerking is genomen (zie slot rechtsoverweging 6.4) kan in het midden blijven of de reiskosten in verband met de rechtenstudie zakelijk zijn.

Gelet op al het vorenoverwogene dient het belastbaar inkomen uit werk van woning te worden vastgesteld op (€ 58.093 - € 1.500 =) € 56.593.

Slotsom

De slotsom is dat het hoger beroep van belanghebbende gegrond is en de uitspraak van de rechtbank vernietigd dient te worden.