15.4.7.1 Nederland

In het Nederlandse commune internationaal privaatrecht heeft de Nederlandse rechter rechtsmacht ter zake van geschillen over individuele arbeidsovereenkomsten, indien de verweerder (werkgever of werknemer) woonplaats of zijn gewone verblijfplaats heeft in Nederland (art. 2 Rv). Een alternatieve grondslag voor bevoegdheid bestaat, indien de werknemer de arbeid gewoonlijk in Nederland verricht (art. 6 sub b Rv). Daarnaast kan de Nederlandse rechter zijn bevoegdheid baseren op art. 7 Rv in geval van pluraliteit van verweerders, een eis in reconventie in een procedure die bij een Nederlands gerecht aanhangig is, of vrijwaring, voeging of tussenkomst in een in Nederland aanhangige procedure. Art. 8 Rv staat een forumkeuze voor de Nederlandse rechter toe. Prorogatie van de Nederlandse rechter in geschillen over individuele arbeidsovereenkomsten is niet aan andere beperkingen onderworpen dan gewone overeenkomsten. Met name vereist art. 8 Rv niet dat de arbeid gewoonlijk in Nederland wordt verricht of dat de verweerder in Nederland zijn woonplaats heeft. Een forumkeuze die de rechtsmacht van de Nederlandse rechter vestigt, is derhalve op grond van art. 8 lid 1 Rv op dezelfde voorwaarden rechtsgeldig als voor gewone overeenkomsten.

Art. 8 lid 3 Rv verbiedt echter een forumkeuze die derogeert aan de rechtsmacht van de Nederlandse rechter. Een forumkeuze kan derhalve in beginsel niet derogeren aan de fora van de art. 2, 6 en 7 Rv. De processuele positie van de werknemer is niet van belang. Zowel werkgever als werknemer kunnen zich ondanks een forumkeuze wenden tot de Nederlandse rechter, indien de arbeid gewoonlijk in Nederland wordt verricht (art. 6 sub b en c Rv) of de Nederlandse rechter ex art. 2 of 7 Rv bevoegd is. Art. 8 lid 3 Rv is niet van toepassing op de agentuurovereenkomst tussen een principaal en een agent die een natuurlijk persoon is 1 Art. 8 lid 3 Rv is uitsluitend van toepassing op arbeidsovereenkomsten. Niettemin geniet onder omstandigheden een agent ook bescherming tegen forumkeuzen die derogeren aan de rechtsmacht van de Nederlandse rechter.2 Deze bescherming vloeit echter voort uit Richtlijn 86/653/EG en niet art. 8 lid 3 Rv.

Een Nederlander met woon- en werkplaats in Moskou kan derhalve zijn Amerikaanse werkgever krachtens een forumkeuze oproepen voor de Nederlandse rechter op grond van art. 8 Rv. Indien de forumkeuze niet de Nederlandse rechter zou aanwijzen, maar de Arbeidsrechtbank te Brussel, zou de werknemer bijv. op grond van art. 7 Rv de werkgever in Nederland kunnen dagvaarden (indien er bijv. meer dan één verweerder is, bijv. de Europese holding van de Amerikaanse werkgever). Indien de werknemer een beroep zou willen doen op art. 6 sub b Rv, dient hij zijn arbeid gewoonlijk in Nederland te verrichten. Woont hij derhalve in Moskou, maar verricht hij gewoonlijk zijn arbeid in Nederland, dan is de Nederlandse rechter bevoegd zelfs indien een forumkeuze een gerecht van een andere staat zou aanwijzen.

Op deze hoofdregel over derogatie van de rechtsmacht van de Nederlandse rechter maakt art. 8 lid 4 Rv een uitzondering — naar analogie van art. 23 lid 5 EEX-V°/17 lid 5 EEX — voor twee gevallen:

De Nederlandse wetgever heeft derhalve niet gekozen voor de oplossing van art. 17 lid 5 EVEX, maar het systeem van Afdeling 5 en art. 17 lid 5 EEX.4 Naar verwachting — en dit verdient de voorkeur — zal de rechtspraak aansluiten bij de rechtspraak over deze laatste artikelen. Een zekere reflexwerking van art. 23 lid 5 EEX-V° en 17 lid 5 EEX ligt gelet op de geschiedenis van totstandkoming voor de hand.

Daarnaast bevat art. 10 Wet arbeid mijnbouw Noordzee een bijzondere regel voor werknemers die werkzaam zijn op het Nederlandse continentaal plat. De Rb. te Alkmaar, sector kanton, is steeds bevoegd kennis te nemen van geschillen ter zake van de arbeidsovereenkomst van een werknemer zoals gedefinieerd in art. 1 lid 1 Wet arbeid mijnbouw Noordzee. Een forumkeuze voor een ander gerecht is mijns inziens toegestaan binnen het kader van art. 8 lid 4 onder b Rv. De werknemer mag zich op grond van een forumkeuze wenden tot het gerecht van een andere staat. De werkgever heeft deze mogelijkheid niet en kan vorderingen tegen de werknemer slechts aanhangig maken bij de Rb. te Alkmaar, sector kanton.