XII.4.1.3.4 Meervoudige cessie

1178. Bepaling van de rangorde in geval van meervoudige cessie: het cessiestatuut. Het cessie- of verpandingsstatuut beheerst eveneens de vraag of, en zo ja, onder welke voorwaarden in geval van een meervoudige cessie of verpanding de tweede cessionaris/pandhouder zijn recht kan tegenwerpen aan de eerste cessionaris/pandhouder. Sommige rechtsstelsels hanteren de regel dat een tweede cessie aan de eerste cessionaris kan worden tegengeworpen, indien de tweede cessionaris de cessie als eerste aan de schuldenaar heeft medegedeeld en hij bovendien ten aanzien van de eerdere cessie te goeder trouw was. In dat geval gaat de tweede cessionaris voor op de eerste cessionaris.1 Indien beide cessies aan hetzelfde cessiestatuut zijn onderworpen, rijzen er geen moeilijkheden. Dit is anders indien het gaat om verschillende rechtsstelsels, die ieder tot een andere uitkomst leiden. De vraag is dan welk cessiestatuut in dat geval beslissend is. Of moet mogelijk zelfs worden teruggevallen op een andere (objectieve) verwijzingsregel?2

Naar mijn mening dient er in geval van een meervoudige cessie een trapsgewijze toetsing plaats te vinden aan zowel het cessiestatuut van de eerste cessie, als dat van de tweede cessie. In het Hansa-arrest overweegt de Hoge Raad namelijk als volgt:

Uit het gecursiveerde deel van de overweging volgt dat de werking of tegenwerpelijkheid van de cessie aan derden, waaronder ook een tweede cessionaris of pandhouder is te begrijpen, wordt beheerst door het cessiestatuut.4 Allereerst moet aan de hand van het op de eerste cessie toepasselijke recht worden beoordeeld of de eerste cessie werking toekomt ten opzichte van de tweede cessionaris.5 Indien volgens het cessiestatuut van de eerste cessie een niet-medegedeelde cessie niet kan worden tegengeworpen aan een tweede cessionaris die wel mededeling van zijn cessie heeft gedaan en te goeder trouw is, dan kan de tweede cessionaris daarop een beroep doen en gaat hij dus voor op de eerste cessionaris, ook al kent het recht dat de tweede cessie beheerst een dergelijke regel niet of stelt dat recht strengere eisen. Er is geen reden om de eerste cessionaris te beschermen tegen een tweede cessie, indien hem deze bescherming op grond van zijn eigen cessiestatuut niet toekomt. Deze uitkomst kan zich bijvoorbeeld voordoen in het geval de eerste cessie is geschied naar Belgisch recht en de tweede cessie naar Nederlands recht. Volgens het Belgische recht gaat in geval van een meervoudige cessie de tweede cessionaris voor de eerste cessionaris, indien hij de cessie eerder mededeelt aan de schuldenaar en hij op het moment van de mededeling te goeder trouw is (zie art. 1690 lid 3 Belgisch BW). Het Nederlandse recht kent een dergelijke regel niet.6

Indien de eerste cessie daarentegen volgens het daarop toepasselijke recht wel aan de tweede cessionaris kan worden tegengeworpen, dan dient vervolgens nog te worden getoetst aan het cessiestatuut van de tweede cessie. Ook de werking ten opzichte van derden van de tweede cessie wordt immers bepaald door het op die cessie toepasselijke recht. Dit betekent dat de tweede cessie voorgaat als het cessiestatuut van de tweede cessie met zich brengt dat de tweede cessie aan de eerste cessionaris kan worden tegengeworpen. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen, indien de eerste cessie wordt beheerst door Nederlands recht en de tweede cessie door Belgisch recht. Naar Nederlands recht geldt dat een stille cessionaris niets heeft te vrezen van latere cessies of verpandingen. Latere rechtsverkrijgers worden niet beschermd tegen een eerdere stille cessie of verpanding.7 Naar Belgisch recht daarentegen wordt een tweede cessionaris wel beschermd tegen een eerdere cessie, mits hij zijn cessie als eerste aan de schuldenaar mededeelt en hij op dat moment te goeder trouw is. Het feit dat een trapsgewijze toetsing aan de betrokken cessiestatuten impliceert dat de eerste cessionaris zijn recht kan verliezen als gevolg van de toepasselijkheid van een cessiestatuut dat hij niet op voorhand kan kennen en met welk rechtssysteem hij wellicht ook geen rekening houdt, acht ik geen onoverkomelijk bezwaar. In een globaliserende wereld kan een cessionaris immers verwachten, zeker in geval van cessie in een zakelijke en commerciële context, dat hij betrokken raakt bij een internationale cessie waarop conflictenregels van toepassing zijn die van belang zijn voor zijn rechtspositie.8 Mocht men dit wel bezwaarlijk vinden, dan zou de vraag naar de ‘voorrang’ in geval van meervoudige beschikking kunnen worden onderworpen aan een afzonderlijke en objectieve conflictenregel, bijvoorbeeld door de vraag aan te knopen bij het recht dat de vordering beheerst of bij het recht van het land waar de cedent zijn gewone verblijfplaats heeft.9

Tot slot zij opgemerkt dat de rechtspositie van de schuldenaar niet in het geding is. Hij kan voor zijn bescherming een beroep doen op het vorderingsstatuut (art. 14 lid 2 Rome I en art. 10:135 lid 3 BW).