17.1.3 Ratio op basis van deel I

763. In de voorgaande hoofdstukken werd gesproken over het automatisch aanvullen van subjectieve rechten doordat de overheid door een par tij ter beschikking gestelde aanspraken doet toekomen aan de rechtsopvolger van de wederpartij. De overheid doet dat om transactiekosten te verlagen om daarmee de maatschappelijke welvaart te verhogen. De over heid kan daarbij niet overgaan tot gedwongen herverdeling. De reden daar voor is dat bij gedwongen herverdeling in ieder geval één van de betrokken partijen slechter af is. Voor het aanvullen van subjectieve rechten is echter de medewerking van alle betrokken partijen vereist (zie paragraaf 7.5.4.1). Om er zeker van te zijn dat alle partijen nog steeds zullen meewerken aan transacties waardoor de maatschappelijke welvaart zou worden verhoogd, moet er dus voor gezorgd worden dat zij niet worden afgeschrikt. Het is lastig om in zijn algemeenheid te zeggen wanneer dat het geval is. Partijen hebben namelijk verschillende voorkeuren en zullen daarom verschillend reageren op een opgelegde herverdeling. De enige manier voor de overheid om regels op te kunnen leggen die transactiekosten verlagen en die voor alle partijen gelden, is door het toepassingsbereik van die regels te beperken tot gevallen waarin alle betrokken partijen zich met de opgelegde regels (zou den moeten) kunnen verenigen. Dat gebeurt door het automatisch aanvullen van subjectieve rechten te beperken tot gevallen waarin dat objectief gezien voor alle betrokken partijen geen nadeel oplevert. Voor degene die een subjectief recht overdraagt gebeurt dat door alleen de met dat subjectieve recht samenhangende rechten (een afhankelijk recht, een kwalitatief recht) over te laten gaan indien hij na de overdracht bij deze samenhangende rechten geen zelfstandig belang meer zou hebben. Voor de verschaffer van deze met het subjectieve recht samenhangende rechten gebeurt dit door de overgang jegens hem te beperken tot rechten die dermate gedepersonaliseerd zijn dat het niet uitmaakt door wie ze worden uitgeoefend. Daarnaast wordt hem de mogelijkheid geboden om de automatische overgang uit te sluiten.

764. De ratio van het beperken van het toepassingsbereik van regels voor het automatisch aanvullen van subjectieve rechten is er dus in gelegen dat partijen worden beschermd tegen rechtsgevolgen die zij niet gewild zou den hebben. Dat is noodzakelijk, omdat de overheid regels opstelt die moe ten werken voor alle partijen en niet kan onderscheiden naar individuele gevallen. Partijen zelf kunnen dat echter wel. Het is goed mogelijk dat het aanvullen van een subjectief recht voor alle betrokken partijen voordelig zou zijn, maar dat niet gebeurt omdat het toepassingsbereik van de door de overheid opgelegde regels voor het automatisch aanvullen van subjectieve rechten te smal is. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren indien partijen aan iemand die een subjectief recht heeft een vordering tot betaling van een geldsom zouden willen toekennen. Omdat een dergelijke vordering zelfstandig nut heeft náást het subjectieve recht, zal de overheid de twee niet aan elkaar koppelen. Dat wil echter niet zeggen dat het daarmee onmogelijk zou moeten zijn om het subjectieve recht aan te vullen. De overheid legt regels op om subjectieve rechten automatisch aan te vullen omdat daardoor de maatschappelijke welvaart wordt verhoogd. Als partijen buiten die regels om door een transactie aan te gaan ervoor zouden kunnen zorgen dat de maatschappelijke welvaart wordt verhoogd, dan moet dat mogelijk zijn. Daarvoor is het nodig dat zij zelf allen met de transactie akkoord gaan én dat er geen derden door de transactie worden benadeeld (zie randnummer 135). Over zulke, door partijen zelf geïnitieerde transacties gaat dit hoofdstuk.