226 Transparantie als eerste redmiddel

Bij onrust over de bezoldiging van bestuurders wordt veelal als eerste gekozen voor het vergroten van de transparantieverplichtingen. In de jaren van de Grote Depressie zagen we deze reactie in de Verenigde Staten en Duitsland.1 Eenzelfde reactie zien we op de onvrede over de telkens toenemende bestuurdersbeloningen in tijden van financiële malaise rond het millennium en naar aanleiding van de jongste financiële crisis.2

Onbegrijpelijk is deze keuze van de wetgever overigens niet. Het vertrouwen in de ‘helende’ werking van transparantie is over het algemeen groot. Transparantie is daarnaast aantrekkelijk omdat dergelijke verplichtingen gezien worden als relatief ‘pijnloos’.3 De status quo wordt immers niet verstoord: partijen hoeven alleen maar te rapporteren wat zij aan het doen zijn, maar hoeven hun werkwijze niet te veranderen.4 De ingreep van de wetgever blijft daardoor beperkt, waardoor de betrokken partijen het veelal zien als ‘the lesser of evils’.5

Wanneer wordt gekozen voor het vergroten van de transparantieverplichtingen over beloningen heeft de wetgever meestal de volgende twee doelen voor ogen: het verbeteren van de (interne en externe) controle en het beschermen van beleggers.6 Enige informatie over de bezoldiging van bestuurders is nodig om een gedegen controle mogelijk te maken. Door de raad van commissarissen dient verantwoording te worden afgelegd over zowel de (ex ante en ex post) hoogte van de bezoldiging als de structuur van het bezoldigingspakket. Aandeelhouders moeten over deze informatie beschikken om te kunnen controleren of de raad van commissarissen op juiste wijze gebruikmaakt van zijn bevoegdheid. De informatie over de bezoldiging van bestuurders kan aandeelhouders en andere stakeholders vervolgens aanzetten tot het uitoefenen van druk om eventuele misstanden tegen te gaan.7 Publicatieverplichtingen worden daarnaast als onmisbaar gezien voor het waarborgen van een efficiënte kapitaalmarkt. De bescherming van beleggers wordt versterkt doordat aan huidige en potentiële beleggers inzicht wordt verschaft in de financiële prikkels van de bestuurders van de vennootschap. Informatie over de bezoldiging van bestuurders zegt zowel iets over de corporate governance binnen de onderneming als over de oriëntatie van de vennootschap op de toekomst en is dus van belang voor de beleggingsbeslissing.8

Naast het informeren van stakeholders om controle mogelijk te maken en beleggers te beschermen staat de wetgever met het invoeren van transparantieverplichtingen nog een ander doel voor ogen: het matigen van de (groei van) beloningen. De verwachting leeft dat er kritischer naar eigen handelen wordt gekeken zodra publiekelijk verantwoording moet worden afgelegd. Er moet dus een bepaalde preventieve werking van transparantieverplichtingen uitgaan. De gedachte overheerst dat openbaarmakingsverplichtingen een matigende werking hebben op de ontwikkeling van bestuurdersbeloningen. Daarnaast wordt met de verplichting tot het openbaar maken van informatie over de bezoldiging van bestuurders veelal getracht te voorkomen dat ‘onterechte’ beloningen worden toegekend of uitgekeerd.9

In dit hoofdstuk zal ik de verschillende vennootschapsrechtelijke transparantievoorschriften behandelen die gelden in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Duitsland en Nederland. Ook zullen Europese ontwikkelingen op dit gebied aan bod komen. Voordat ik daaraan toekom zal meer in het algemeen worden ingegaan op de vooronderstelde matigende werking van de transparantieverplichtingen. De afgelopen jaren hebben laten zien dat transparantieverplichtingen niet het panacee zijn voor de immer stijgende bezoldigingsniveaus. De gedachte is zelfs gaan overheersen dat de openbaarmakingsverplichtingen de primaire oorzaak zijn van de voortdurend toenemende bezoldigingsniveaus. De vraag dient zich aan in hoeverre de verwachting gerechtvaardigd is dat transparantieverplichtingen matigend werken.

Vervolgens zal ik nader ingaan op de transparantiebepalingen zoals die gelden voor beursgenoteerde vennootschappen in de onderzochte landen. Na de uiteenzetting van het transparantielandschap zal de positie van Nederland ten opzichte van de andere landen worden besproken, waarbij eveneens zal worden ingegaan op de vraag hoe transparantieverplichtingen kunnen bijdragen aan het oplossen van de in het voorafgaande deel gesignaleerde problemen.