Einde inhoudsopgave
Ambtshalve toepassing van EU-recht (BPP nr. XIV) 2012/5.1.3
5.1.3 Johnston: effectieve rechtsbescherming
Mr. A.G.F. Ancery, datum 01-08-2012
- Datum
01-08-2012
- Auteur
Mr. A.G.F. Ancery
- JCDI
JCDI:ADS297335:1
- Vakgebied(en)
Burgerlijk procesrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Van Gerven 2000, p. 502-504.
Een mooi onderscheid in de toepassing van beiden: HR 24 januari 2003, NJ 2003, 629, m.nt. M.R. Mok (Maple Tree), r.o. 3.4.5. e.v., waarin de Hoge Raad m.i. terecht concludeert tot toepassing van de Rewe/Comet-voorwaarden.
HvJ EU 15 mei 1986, C-222/84, Jur. 1986, p. 1651 (Johnston), pt. 18.
HvJ EU 15 mei 1986, C-222/84, Jur. 1986, p. 1651 (Johnston), pt. 19.
Vgl. Jans e.a. 2007, p. 49-50 en 241; Meijer 2007, p. 65; Prechal 2005, p. 136, 142-145 en 171; Shelkoplyas 2003, p. 102 en HvJ EU 9 maart 1978, C-106/77, Jur. 1978, p. 629 (Simmenthal), pt. 16; HvJ EU 11 juli 1991, C-87-89/90, Jur. 1991, p. I-3757 (Verholen), pt. 13-14; HvJ EU 14 januari 1997, C-192-218/95, Jur. 1997, p. I-165 (Comateb), pt. 20-22 en 27; HvJ EU 11 september 2003, C-13/01, Jur. 2003, p. I-8679 (Safalero), pt. 50; HvJ EU 1 april 2004, C-263/02, Jur. 2004, p. I-3425 (Jégo-Quéré), pt. 32; HvJ EU 13 januari 2005, C-174/02, Jur. 2005, p. I-85 (Streekgewest).
HvJ EU 3 december 1992, C-97/91, Jur. 1992, p. I-6313 (Borelli), pt. 13.
HvJ EU 19 juni 1990, C-213/89, Jur. 1990, p. I-2433 (Factortame), pt. 21. Aan de in de literatuur bestaande vraag of Factortame niet eigenlijk een uitwerking van de negatieve verplichting van het beginsel van effectieve rechtsbescherming vormt, ga ik voorbij. Daarvoor verwijs ik kortheidshalve naar Meijer 2007, p. 66.
172.
Soms kiest het HvJ EU voor een strengere aanpak dan de Rewe/Comet-lijn en wordt er dieper ingegrepen op het nationale procesrecht. Voor de vraag in welke gevallen de wat strengere aanpak van het beginsel van effectieve rechtsbescherming wordt gehanteerd, is het goed onderscheid te maken tussen procesregels en rechtsmiddelen c.q. acties in rechte. Rechtsmiddelen, of acties in rechte, betreffen die acties die een justitiabele kan instellen ter verzekering van zijn rechten. Procesregels betreffen de procedure die dient te worden gevolgd wanneer een actie in rechte wordt ingesteld. Al deze procesregels, zoals termijnen, vallen onder het hiervoor beschreven toetsingskader van Rewe en Comet. Zij dienen derhalve te voldoen aan de eisen van gelijkwaardigheid en effectiviteit. Gaat het echter om een actie in rechte op zich, dan zijn de eisen die het HvJ EU daaraan stelt strikter. Deze komen voort uit het beginsel van effectieve rechtsbescherming. De reden waarom de lat bij een actie in rechte hoger ligt, is gelegen in het feit dat een rechtsmiddel is gekoppeld aan het bestaan van een recht. Ubi ius, ibi remedium.1 Alleen met een voldoende effectieve actie in rechte kan een bestaand recht daadwerkelijk geldend worden gemaakt.2
173.
Het beginsel van effectieve rechtsbescherming kwam naar voren in het Johnston-arrest. Het HvJ EU verwoordde het als:
“een algemeen rechtsbeginsel (…), dat ten grondslag ligt aan het constitutionele erfgoed dat alle lidstaten gemeen hebben. Dit beginsel is eveneens neergelegd in de artikelen 6 en 13 van het Europese Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens.”3
Dit brengt volgens het Hof met zich dat:
“eenieder recht [heeft] op een effectief beroep bij een bevoegde rechter. De lidstaten moeten zorgen voor een effectieve rechterlijke controle op de naleving van de toepasselijke bepaling van het gemeenschapsrecht (…).”4
Uiteraard mogen er grenzen aan dit recht op toegang worden gesteld door middel van regels om de procedure te reguleren. Deze procesregels worden getoetst aan het gelijkwaardigheids- en effectiviteitsbeginsel uit Rewe en Comet.5
174.
Waar dwingt het beginsel van effectieve rechtsbescherming dan toe? Het kan met zich brengen dat een bepaling van nationaal recht buiten beschouwing moet worden gelaten. Uit het beginsel kan echter ook een positieve verplichting voortvloeien. Zo aanvaardde het HvJ EU in Borelli een rechtsmiddel om de toegang tot de rechter te waarborgen, ongeacht of het nationale recht hierin voorzag.6 In Factortame vloeide ook al een positieve verplichting voort uit het beginsel van effectieve rechtsbescherming.7 Het beginsel van effectieve rechtsbescherming wordt dus ook gebruikt om hiaten in het nationale recht op te vullen, om justitiabelen te verzekeren van een voldoende effectieve toegang tot de rechter.