III.3.2 Begripsbepaling

De overtreding in de bestuursrechtelijke zin moet niet worden verward met de ‘strafrechtelijke overtreding’, de verzamelnaam voor ‘lichte strafbare feiten’ en de tegenhanger van misdrijven.1 In het bestuursrecht heeft de aanduiding niets te maken met de ernst van het vergrijp; alle inbreuken op bestuursrechtelijke voorschriften – ook de zeer ernstige – zijn overtredingen in de bestuursrechtelijke zin. Een bestuursrechtelijke overtreding (art. 5:1 lid 1 Awb) is een “gedraging die in strijd is met het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift”. Het bestuursorgaan legt geen sanctie op indien er een rechtvaardigingsgrond bestaat voor de overtreding (art. 5:5 Awb), zoals bij aanwezigheid van een noodtoestand of een ambtelijk gegeven bevel.

Ingevolge het bestuursrechtelijke legaliteitsbeginsel kan een bestuurlijke sanctie alleen worden opgelegd indien de overtreding bij of krachtens een aan de gedraging voorafgaand wettelijk voorschrift is omschreven (art. 5:4 lid 2 Awb).2 Strijd met een deel van ‘het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift’ is onvoldoende voor een overtreding. Als een bestuursrechtelijk voorschrift meerdere constitutieve vereisten bevat, dan moeten al deze vereisten worden vervuld voordat sprake is van een overtreding. In het strafrecht worden dergelijke vereisten ‘bestanddelen’ genoemd, en er worden drie soorten bestanddelen onderscheiden: objectieve-, subjectieve- en kwalitatieve bestanddelen.3 Elk soort bestanddeel heeft een eigen functie: kort door de bocht ziet het objectieve bestanddeel op de verboden gedraging, het subjectieve bestanddeel op het schuldverband, en het kwalitatieve bestanddeel op de hoedanigheid van de dader.

Het onderverdelen van een voorschrift in bestanddelen geeft structuur aan de beoordeling of er in een concreet geval sprake is van een overtreding. Op die manier kan worden voorkomen dat constitutieve vereisten over het hoofd worden gezien. Bovendien kan kennis van de functie en andere kenmerken van de soorten bestanddelen helpen om vast te stellen of een specifiek bestanddeel is vervuld. Daarom is het ook in bestuursrechtelijke context nuttig om stil te staan bij de verschillende soorten bestanddelen.