HvJ EG, 30-05-2006, nr. C-459/03

De Commissie stelt dat de door Ierland voor het scheidsgerecht aangevoerde bepalingen van het zeerechtverdrag, nu dat verdrag een gemengde overeenkomst is, onder de in artikel 175 EG vastgestelde externe bevoegdheid van de Gemeenschap inzake de milieubescherming vallen, zodat de uitlegging en toepassing ervan in het kader van een geschil tussen lidstaten krachtens artikel 292 EG tot de exclusieve bevoegdheid van het Hof behoort.

Besluit 98/392, wegens de verwijzing daarin naar met name artikel 175 EG, en de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap, wegens de vermelding daarin dat de bescherming van het mariene milieu tot de gedeelde bevoegdheden van de Gemeenschap behoort, bevestigen volgens de Commissie dat de Gemeenschap, door partij te worden bij het zeerechtverdrag, haar gedeelde bevoegdheid op het gebied van de milieubescherming heeft uitgeoefend. Bijgevolg hoeft niet te worden aangetoond dat de Gemeenschap exclusief bevoegd is op de gebieden waarop het geschil betrekking heeft.

Uit de rechtspraak van het Hof volgt immers dat het Hof, wanneer in overeenstemming met de bepalingen van het EG-Verdrag een zaak bij hem aanhangig wordt gemaakt, niet alleen bevoegd is om de bepalingen van gemengde overeenkomsten uit te leggen indien de betrokken bepalingen tot de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap behoren, maar ook wanneer zij onder een van haar gedeelde bevoegdheden vallen. De Commissie verwijst in dat verband naar de arresten van 16 juni 1998, Hermès (C-53/96, Jurispr. blz. I-3603, punt 33), 14 december 2000, Dior e.a. (C-300/98 en C-392/98, Jurispr. blz. I-11307, punt 33), en 19 maart 2002, Commissie/Ierland (C-13/00, Jurispr. blz. I-2943, punt 20).

Daarenboven worden alle voor het scheidsgerecht opgeworpen vragen voor het grootste deel bestreken door een nagenoeg volledig wettelijk kader van interne gemeenschapsbesluiten, waarvan er overigens een aantal wordt genoemd in het aanhangsel bij de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap.

Deze verklaring, waarin wordt vermeld dat de Gemeenschap enkel binnen de grenzen van haar bevoegdheden partij kan worden bij het zeerechtverdrag, beperkt deze toetreding evenwel op geen enkele wijze tot de gebieden waarvoor een exclusieve bevoegdheid bestaat.

Ierland betoogt dat er geen overdracht van bevoegdheden aan de Gemeenschap heeft plaatsgevonden op de gebieden die worden bestreken door de bepalingen van het zeerechtverdrag waarop die lidstaat zijn verzoek bij het scheidsgerecht heeft gebaseerd.

Zoals wordt bevestigd in de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap, is voor de vaststelling van de bevoegdheid van de Gemeenschap vereist dat wordt aangetoond dat de betrokken bepalingen van het zeerechtverdrag gevolgen hebben voor gemeenschapsrechtelijke besluiten.

Voorzover zij gebieden betreffen waarvoor de Gemeenschap enkel minimumnormen heeft vastgesteld, zijn de in bedoelde verklaring genoemde gedeelde bevoegdheden niet overgedragen, en behoren derhalve nog steeds aan de lidstaten toe.

Bepalingen van gemengde overeenkomsten die verband houden met gedeelde bevoegdheden van de Gemeenschap, vallen enkel onder het gemeenschapsrecht wanneer die bepalingen gevolgen kunnen hebben voor gemeenschappelijke communautaire voorschriften.

In casu is daarvan echter geen sprake, aangezien de communautaire voorschriften op het gebied van de milieubescherming minimumnormen bevatten.

De Commissie toont dus niet aan dat de door Ierland voor het scheidsgerecht aangevoerde bepalingen van het zeerechtverdrag dezelfde verplichtingen bevatten als de bestaande gemeenschapsbesluiten, en heeft dus niet heeft bewezen dat er gevolgen zijn voor communautaire normen.

Volgens de Ierse regering voorzien de bepalingen van het zeerechtverdrag in verplichtingen die strenger zijn dan die van het gemeenschapsrecht.

Wat de lozing van radioactieve stoffen in het mariene milieu en de kennisgeving en samenwerking in de sector van het zeevervoer van die stoffen betreft, bestaat zelfs helemaal geen gemeenschapswetgeving. Evenmin bevat deze wetgeving een regel die met artikel 123 van het zeerechtverdrag te vergelijken valt.

Bovendien, aangezien Euratom geen partij is bij het zeerechtverdrag en geen enkel in het kader van het EGA-Verdrag vastgesteld besluit is vermeld in het aanhangsel bij de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap, kan geen op dat Verdrag gebaseerde bevoegdheid aan de Gemeenschap worden toegekend in de context van het zeerechtverdrag.

De Zweedse regering stelt dat de Gemeenschap, aangezien haar externe bevoegdheid inzake de milieubescherming niet exclusief is, enkel exclusief bevoegd kan worden indien en voorzover zij intern gemeenschappelijke voorschriften heeft vastgesteld die kunnen worden beïnvloed door verbintenissen die de lidstaten op internationaal niveau zijn aangegaan. Zij haalt in dat verband het arrest van 31 maart 1971, Commissie/Raad, ‘AETR’ (22/70, Jurispr. blz. 263, punt 17) aan.

Wanneer de gemeenschappelijke voorschriften echter minimumnormen zijn, behouden de lidstaten de bevoegdheid om zowel nationaal als internationaal een hogere graad van bescherming na te streven.

De regering van het Verenigd Koninkrijk betoogt dat de bevoegdheid van de Gemeenschap met betrekking tot deel XII van het zeerechtverdrag, inzake de bescherming van het mariene milieu, moet worden gebaseerd op krachtens artikel 175 EG vastgestelde gemeenschappelijke voorschriften, en niet op de in artikel 174 EG opgesomde milieudoelstellingen.

Ter bepaling van de omvang van de overdracht van bevoegdheid aan de Gemeenschap op het gebied dat door de betrokken bepalingen van het zeerechtverdrag wordt bestreken, moet worden uitgegaan van de beginselen die in de punten 15 tot en met 17 van het arrest AETR zijn neergelegd en van de latere rechtspraak waarin deze beginselen zijn ontwikkeld, met name advies 1/94 van 15 november 1994 (Jurispr. blz. I-5267, punt 77) en advies 2/94 van 28 maart 1996 (Jurispr. blz. I-1759, punten 24–26).

De bepalingen van het zeerechtverdrag waarop Ierland zich voor het scheidsgerecht beroept, kunnen gevolgen hebben voor de door de Gemeenschap vastgestelde gemeenschappelijke voorschriften aangezien die bepalingen, zoals zij door die lidstaat voor het scheidsgerecht zijn aangevoerd en uitgelegd, verband houden met een — zij het niet grotendeels, maar wel op nauwkeurige wijze — door het EG-Verdrag bestreken gebied.

Met haar eerste grief verwijt de Commissie Ierland miskenning van de exclusieve bevoegdheid van het Hof en derhalve schending van artikel 292 EG doordat het bij het scheidsgerecht een geschil met een andere lidstaat aanhangig heeft gemaakt betreffende de uitlegging en toepassing van bepalingen van het zeerechtverdrag, die verplichtingen bevatten welke de Gemeenschap op zich heeft genomen in de uitoefening van haar externe bevoegdheden op het gebied van de milieubescherming. De artikelen van het EGA-Verdrag waarnaar de Commissie in haar conclusies verwijst, betreffen de tweede en de derde grief.

Volgens artikel 300, lid 7, EG, ‘[zijn] de akkoorden gesloten onder de in [dat] artikel vastgestelde voorwaarden verbindend voor de instellingen van de Gemeenschap en voor de lidstaten’.

De Gemeenschap heeft het zeerechtverdrag ondertekend en vervolgens bij besluit 98/392 goedgekeurd. Daarmede vormen de bepalingen van dit verdrag volgens vaste rechtspraak thans een bestanddeel van de communautaire rechtsorde (zie met name arrest van 10 januari 2006, IATA en ELFAA, C-344/04, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 36).

Het zeerechtverdrag is door de Gemeenschap en al haar lidstaten gesloten op grond van een gedeelde bevoegdheid.

Het Hof heeft reeds beslist dat gemengde overeenkomsten, wat de onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallende bepalingen betreft, in de communautaire rechtsorde dezelfde status hebben als zuiver communautaire overeenkomsten (arrest Commissie/Ierland, reeds aangehaald, punt 14).

Daaruit heeft het Hof afgeleid dat de lidstaten, door ervoor te zorgen dat de verplichtingen uit een door de Gemeenschapsinstellingen gesloten overeenkomst worden nagekomen, in de communautaire rechtsorde een verplichting vervullen jegens de Gemeenschap, die de verantwoordelijkheid voor de behoorlijke uitvoering van die overeenkomst op zich heeft genomen (arrest Commissie/Ierland, reeds aangehaald, punt 15).

Aangezien het zeerechtverdrag een gemengde overeenkomst is, dient dus te worden onderzocht of de bepalingen ervan die Ierland in het kader van het geschil betreffende de MOX-fabriek voor het scheidsgerecht heeft aangevoerd, onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen.

Uit de formulering van het inleidend verzoekschrift van Ierland (zie punt 35 van het onderhavige arrest) blijkt dat deze lidstaat het Verenigd Koninkrijk in wezen verwijt, bij de verlening van de exploitatievergunning voor de MOX-fabriek een aantal verplichtingen van het zeerechtverdrag niet in acht te hebben genomen.

Met uitzondering van artikel 123 van het zeerechtverdrag, behoren alle bepalingen die in dat verband zijn aangevoerd, tot deel XII ervan, dat het opschrift ‘Bescherming en behoud van het mariene milieu’ draagt.

Ierland verwijt het Verenigd Koninkrijk in het bijzonder dat het de volgende bepalingen van het zeerechtverdrag heeft geschonden:

Het Hof heeft artikel 175, lid 1, EG reeds aldus uitgelegd dat dit artikel de juiste rechtsgrondslag vormt voor de sluiting van internationale overeenkomsten op het gebied van de milieubescherming namens de Gemeenschap (zie in die zin advies 2/00 van 6 december 2001, Jurispr. blz. I-9713, punt 44).

Deze conclusie wordt bevestigd door de lezing van die bepaling in samenhang met het laatste streepje van artikel 174, lid 1, EG, waarin de ‘bevordering op internationaal vlak van maatregelen om het hoofd te bieden aan regionale of mondiale milieuproblemen’ uitdrukkelijk wordt genoemd als een van de in het kader van het milieubeleid na te streven doelstellingen.

Zoals artikel 176 EG preciseert, is de externe bevoegdheid van de Gemeenschap op het gebied van de bescherming van het milieu, in casu het mariene milieu, inderdaad niet exclusief, en wordt zij in beginsel gedeeld tussen de Gemeenschap en de lidstaten (zie in die zin advies 2/00, reeds aangehaald, punt 47).

De vraag of een bepaling van een gemengde overeenkomst onder de bevoegdheid van de Gemeenschap valt, betreft echter de toekenning en dus het bestaan zelf van die bevoegdheid, en niet haar exclusieve of gedeelde aard.

Hieruit volgt dat het bestaan van de externe bevoegdheid van de Gemeenschap op het gebied van de bescherming van het mariene milieu in beginsel niet afhangt van de vaststelling van handelingen van afgeleid recht op dat gebied, die zouden kunnen worden beïnvloed in geval van deelneming van de lidstaten aan de procedure tot sluiting van de betrokken overeenkomst, in de zin van het door het Hof in punt 17 van het reeds aangehaalde arrest AETR geformuleerde beginsel.

De Gemeenschap kan immers overeenkomsten sluiten op het gebied van de milieubescherming, ook al bestaat voor de specifieke onderwerpen van die overeenkomsten nog geen of slechts een zeer fragmentarische gemeenschapsregelgeving, die bijgevolg niet kan worden beïnvloed (zie in die zin, advies 2/00, reeds aangehaald, punten 44–47, en arrest van 7 oktober 2004, Commissie/Frankrijk, C-239/03, Jurispr. blz. I-9325, punt 30).

In die omstandigheden moet worden nagegaan of en in hoeverre de Gemeenschap, door partij te worden bij het zeerechtverdrag, heeft besloten haar externe bevoegdheid op het gebied van de milieubescherming uit te oefenen.

In dit opzicht blijkt uit de vermelding van artikel 130S, lid 1, EG-Verdrag in het eerste visum van besluit 98/392 als een van de bepalingen die de rechtsgrondslag vormen van het besluit tot goedkeuring van het zeerechtverdrag, dat dit inderdaad het geval was.

Bovendien preciseert de vijfde overweging van de considerans van hetzelfde besluit dat de goedkeuring van bedoeld verdrag door de Gemeenschap haar in staat moet stellen daarbij partij te worden binnen de grenzen van haar bevoegdheid.

De in artikel 1, lid 3, van het besluit genoemde verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap, die een onderdeel is van de als bijlage II bij dat besluit opgenomen akte van formele bevestiging van de Gemeenschap, preciseert de omvang en de aard van de bevoegdheden die de lidstaten aan de Gemeenschap hebben overgedragen op de door het zeerechtverdrag geregelde gebieden waarvoor de Gemeenschap de in dat verdrag vastgestelde rechten en verplichtingen aanvaardt.

Ierland betoogt dat artikel 4, lid 3, van bijlage IX bij het zeerechtverdrag, in het bijzonder het daarin vermelde begrip ‘overdracht van bevoegdheden’, en de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap aldus moeten worden opgevat dat in het geval van gedeelde bevoegdheden alleen die bevoegdheden zijn overgedragen en door de Gemeenschap uitgeoefend bij haar toetreding tot het zeerechtverdrag, die exclusief waren geworden als gevolg van een aantastingseffect in de zin van het door het Hof in punt 17 van het arrest AETR geformuleerde beginsel.

Volgens Ierland is er sprake van een bijzonderheid van het zeerechtverdrag, dat enkel ruimte laat voor de overdracht van exclusieve bevoegdheden aan de Gemeenschap, terwijl de andere bevoegdheden en de desbetreffende verantwoordelijkheden bij de lidstaten verblijven.

Ierland stelt dat de betrokken communautaire bepalingen, nu dit enkel minimumnormen zijn, in beginsel niet worden aangetast, zodat de desbetreffende gedeelde bevoegdheden niet zijn overgedragen in het kader van het zeerechtverdrag.

De Commissie daarentegen stelt dat de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap aldus moet worden opgevat dat de betrokken gedeelde bevoegdheden zijn overgedragen en door de Gemeenschap uitgeoefend, ook al betreffen zij gebieden waarvoor nog geen communautaire regeling bestaat.

Dienaangaande moet worden opgemerkt dat punt 2, tweede streepje, eerste alinea, tweede zin, van de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap met name wat de bepalingen van het zeerechtverdrag inzake de voorkoming van verontreiniging van de zee betreft, bepaalt dat ‘indien er communautaire voorschriften bestaan waarvoor die bepalingen geen gevolgen hebben, hetgeen met name het geval is wanneer de communautaire voorschriften op dat gebied [minimumnormen] zijn, de bevoegdheid [wordt] gedeeld tussen de Gemeenschap en haar lidstaten’.

Deze verklaring bevestigt dus dat een overdracht van gedeelde bevoegdheden, met name op het gebied van de voorkoming van verontreiniging van de zee, heeft plaatsgevonden in het kader van het zeerechtverdrag, ook buiten het geval van aantasting van de betrokken gemeenschapsbepalingen in de zin van het in het arrest AETR geformuleerde beginsel.

Diezelfde passage van de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap stelt de overdracht van gedeelde bevoegdheden echter afhankelijk van de voorwaarde dat er communautaire voorschriften bestaan, hoewel het niet nodig is dat deze zijn aangetast.

Indien dit niet het geval is en er dus geen communautaire voorschriften bestaan, zijn overeenkomstig punt 2, tweede streepje, eerste alinea, derde zin, van bedoelde verklaring de lidstaten bevoegd.

Hieruit volgt dat de vaststelling van een overdracht van gedeelde bevoegdheden aan de Gemeenschap in de specifieke context van het zeerechtverdrag ervan afhangt of op de gebieden die door de betrokken verdragsbepalingen worden bestreken communautaire voorschriften bestaan, waarbij de draagwijdte en aard ervan voor het overige zonder belang zijn.

In dat verband vormt het aanhangsel bij de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap een nuttige — zij het niet uitputtende — referentiebasis.

De onderwerpen die worden bestreken door de bepalingen van het zeerechtverdrag waarop Ierland een beroep heeft gedaan voor het scheidsgerecht, blijken in zeer ruime mate geregeld door communautaire handelingen, waarvan er een aantal uitdrukkelijk is vermeld in het aanhangsel.

Zo moet ter zake van de aan artikel 206 van het zeerechtverdrag ontleende grief betreffende schending van de verplichting om de gevolgen van alle met de MOX-fabriek verband houdende activiteiten voor het mariene milieu van de Ierse zee naar behoren te evalueren, worden vastgesteld dat deze aangelegenheid in richtlijn 85/337 wordt geregeld, die in het aanhangsel bij de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap is vermeld.

Ierland kan overigens niet betwisten dat die richtlijn relevant is, nu het deze zelf in het inleidend verzoekschrift voor het scheidsgerecht heeft genoemd als mogelijk uitgangspunt bij de uitlegging van de betrokken bepalingen van het zeerechtverdrag.

Bovendien heeft Ierland in zijn pleidooien voor het scheidsgerecht een aantal argumenten aan die richtlijn ontleend tot staving van vorengenoemde grief.

Hetzelfde geldt voor de grief die Ierland op de artikelen 192, 193, 194, 207, 211 en 213 van het zeerechtverdrag baseert, voorzover deze de verplichting betreft om de noodzakelijke maatregelen ter voorkoming, vermindering en beheersing van verontreiniging van de Ierse zee te nemen.

In zijn pleidooien voor het scheidsgerecht heeft Ierland immers tal van argumenten aan richtlijn 85/337 ontleend ter onderbouwing van die grief op het punt van de verplichting om verontreiniging te voorkomen. Derhalve is duidelijk dat die richtlijn ter zake relevant is.

Anderzijds hangt deze grief, voorzover betrekking hebbend op het met de activiteit van de MOX-fabriek verband houdende internationale vervoer van radioactieve stoffen, nauw samen met de eveneens in het aanhangsel bij de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap vermelde richtlijn 93/75, die de minimumeisen vaststelt voor schepen die gevaarlijke of verontreinigende goederen vervoeren en die naar of uit de zeehavens van de Gemeenschap varen.

Wat voorts de aan de artikelen 123 en 197 van het zeeverdrag ontleende grief betreft, te weten het gebrek aan samenwerking van het Verenigd Koninkrijk en in het bijzonder de weigering om bepaalde informatie, zoals de volledige versie van het rapport PA, aan Ierland te verstrekken, moet worden vastgesteld dat de terbeschikkingstelling van dergelijke informatie binnen de werkingssfeer valt van richtlijn 90/313/EEG van de Raad van 7 juni 1990 inzake de vrije toegang tot milieuinformatie (PB L 158, blz. 56).

Daarenboven heeft Ierland, zoals in punt 31 van het onderhavige arrest uiteengezet, dezelfde grief ook voor het overeenkomstig het verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan ingestelde scheidsgerecht aangevoerd op basis van artikel 9 van dat verdrag. Dit verdrag heeft het in zijn inleidend verzoekschrift bij het scheidsgerecht opnieuw aangevoerd als uitgangspunt voor de uitlegging van de betrokken bepalingen van het zeerechtverdrag. Het verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan is door de Gemeenschap gesloten en kwam overigens in de plaats van het verdrag van Parijs ter voorkoming van verontreiniging van de zee vanaf het land, dat zelf in het aanhangsel bij de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap is vermeld.

Bovendien staat vast dat Ierland zich voor het scheidsgerecht in zijn pleidooi in verband met de betrokken grief tegelijkertijd op richtlijn 85/337, richtlijn 90/313 en op het verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan heeft beroepen.

Dit volstaat voor de vaststelling dat de door Ierland aangevoerde bepalingen van het zeerechtverdrag betreffende de voorkoming van verontreiniging van de zee, die klaarblijkelijk een aanzienlijk deel van het geschil betreffende de MOX-fabriek beheersen, onder een bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, die zij heeft besloten uit te oefenen door partij te worden bij dat verdrag.

Uit het voorgaande volgt dat de bepalingen van het zeerechtverdrag die Ierland heeft aangevoerd in het aan het scheidsgerecht voorgelegde geschil betreffende de MOX-fabriek, voorschriften zijn die behoren tot de communautaire rechtsorde. Derhalve is het Hof bevoegd om kennis te nemen van geschillen betreffende de uitlegging en toepassing van die bepalingen en om te beoordelen of deze door een lidstaat in acht zijn genomen (zie in die zin de reeds aangehaalde arresten Commissie/Ierland, punt 20, en Commissie/Frankrijk, punt 31).

Evenwel moet worden vastgesteld of deze bevoegdheid van het Hof exclusief is, zodat zij eraan in de weg staat dat een lidstaat een geschil als dat betreffende de MOX-fabriek voorlegt aan een overeenkomstig bijlage VII bij het zeerechtverdrag ingesteld scheidsgerecht.

Een internationale overeenkomst mag, zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, geen inbreuk maken op de in de Verdragen vastgestelde bevoegdheidsregeling en dus op de autonomie van het communautaire rechtsstelsel waarvan het Hof van Justitie ingevolge artikel 220 EG de eerbiediging verzekert. Deze exclusieve bevoegdheid van het Hof wordt bevestigd door artikel 292 EG, volgens hetwelk de lidstaten zich verbinden een geschil over de uitlegging of toepassing van het EG-Verdrag niet op andere wijze te doen beslechten dan daarin is voorzien (zie in die zin, advies 1/91 van 14 december 1991, Jurispr. blz. I-6079, punt 35, en advies 1/00 van 18 april 2002, Jurispr. blz. I-3493, punten 11 en 12).

Om te beginnen moet worden vastgesteld dat het zeerechtverdrag juist voorziet in de mogelijkheid een dergelijke inbreuk op de exclusieve bevoegdheid van het Hof te vermijden, zodat de autonomie van het communautaire rechtsstelsel veilig wordt gesteld.

Uit artikel 282 van het zeerechtverdrag vloeit immers voort dat de in het EG-Verdrag neergelegde geschillenregeling, aangezien deze ter beslechting van geschillen tussen lidstaten voorziet in procedures die leiden tot bindende beslissingen, in beginsel voorrang heeft boven de geschillenregeling in deel XV van het zeerechtverdrag.

Zoals het Hof heeft vastgesteld, vallen de bepalingen van het zeerechtverdrag die een rol spelen in het geschil betreffende de MOX-fabriek, onder een bevoegdheid van de Gemeenschap, die deze heeft uitgeoefend door partij te worden bij dat verdrag, zodat die bepalingen deel uitmaken van de communautaire rechtsorde.

Bijgevolg is in casu sprake van een geschil betreffende de uitlegging of toepassing van het EG-Verdrag in de zin van artikel 292 EG.

Bovendien valt het geschil, nu daarin twee lidstaten tegenover elkaar staan wegens een vermeende niet-naleving van gemeenschapsrechtelijke verplichtingen die besloten zouden liggen in bedoelde bepalingen van het zeerechtverdrag, kennelijk onder een van de in het EG-Verdrag voorgeschreven wijzen van geschillenbeslechting in de zin van artikel 292 EG, te weten de procedure van artikel 227 EG.

Overigens kan niet worden betwist dat een procedure als door Ierland bij het scheidsgerecht is ingesteld, een wijze van geschillenbeslechting in de zin van artikel 292 EG is, aangezien de beslissingen van een dergelijk gerecht krachtens artikel 296 van het zeerechtverdrag definitief zijn en bindend voor de partijen bij het geschil.

Ierland betoogt evenwel subsidiair, dat wanneer het Hof tot de conclusie zou komen dat de voor het scheidsgerecht aangevoerde bepalingen van het zeerechtverdrag deel uitmaken van het gemeenschapsrecht, hetzelfde ook zou moeten gelden voor de bepalingen van het zeerechtverdrag inzake de regeling van geschillen. Bijgevolg zou de instelling van een procedure bij een scheidsgerecht als bedoeld in artikel 287, lid 1, sub c, van het zeerechtverdrag een in het EG-Verdrag voorgeschreven wijze van geschillenbeslechting zijn in de zin van artikel 292 EG.

Dit argument moet worden afgewezen.

Zoals opgemerkt in punt 123 van het onderhavige arrest, mag een internationale overeenkomst als het zeerechtverdrag immers geen inbreuk maken op de exclusieve bevoegdheid van het Hof inzake de beslechting van geschillen tussen lidstaten betreffende de uitlegging en toepassing van het gemeenschapsrecht. Bovendien, zoals vastgesteld in de punten 124 en 125 van het onderhavige arrest, voorziet artikel 282 van het zeerechtverdrag juist in de mogelijkheid een dergelijke inbreuk te vermijden, zodat de autonomie van het communautaire rechtsstelsel veilig wordt gesteld.

Uit het voorgaande volgt dat de artikelen 220 EG en 292 EG eraan in de weg stonden dat Ierland bij het scheidsgerecht een procedure ter beslechting van het geschil betreffende de MOX-fabriek instelde.

Aan deze vaststelling doet niet af dat het inleidend verzoekschrift van Ierland bij het scheidsgerecht mede betrekking heeft op bepaalde verplichtingen van het Verenigd Koninkrijk met betrekking tot risico's van terrorisme.

Zonder dat uitspraak behoeft te worden gedaan op de vraag of het gemeenschapsrecht toepassing vindt op dit onderdeel van het geschil, volstaat immers de vaststelling, zoals blijkt uit punt 120 van het onderhavige arrest, dat in casu een aanzienlijk deel van het geschil tussen Ierland en het Verenigd Koninkrijk de uitlegging of toepassing van het gemeenschapsrecht betreft. In voorkomend geval zal het Hof moeten uitmaken voor welke elementen van het geschil verband houdend met bepalingen van de betrokken internationale overeenkomst, het niet bevoegd is.

Aangezien de bevoegdheid van het Hof exclusief en bindend voor de lidstaten is, kunnen de argumenten van Ierland betreffende de voordelen van een arbitrageprocedure volgens bijlage VII bij het zeerechtverdrag in vergelijking met een beroep bij het Hof op grond van artikel 227 EG, niet slagen.

Dergelijke voordelen kunnen immers, ook al zouden zij zijn aangetoond, in geen geval rechtvaardigen dat een lidstaat zich onttrekt aan de verplichtingen van het EG-Verdrag met betrekking tot de rechtsmiddelen die ertoe strekken een vermeende miskenning van het gemeenschapsrecht door een andere lidstaat op te heffen (zie in die zin arrest van 25 september 1979, Commissie/Frankrijk, 232/78, Jurispr. blz. 2729, punt 9).

Wat ten slotte de argumenten van Ierland betreft in verband met het spoedeisend karakter en de mogelijkheid om op grond van artikel 290 van het zeerechtverdrag voorlopige maatregelen te verkrijgen, volstaat de opmerking dat het Hof krachtens artikel 243 EG de noodzakelijke voorlopige maatregelen kan gelasten in zaken die bij hem aanhangig zijn gemaakt. Dergelijke maatregelen kunnen dus duidelijk ook in een procedure volgens artikel 227 EG worden gelast.

Gelet op een en ander moet de eerste grief worden aanvaard.

De Commissie verwijt Ierland miskenning van de exclusieve bevoegdheid van het Hof zoals deze in de artikelen 292 EG en 193 EA is vastgesteld, doordat het voor het scheidsgerecht, met name in het inleidend verzoekschrift, een aantal onder het EG-Verdrag of het EGA-Verdrag vallende handelingen van gemeenschapsrecht heeft aangevoerd op grond van artikel 293 van het zeerechtverdrag — en dus als door het scheidsgerecht toe te passen recht.

De regering van het Verenigd Koninkrijk, die dezelfde mening is toegedaan, preciseert dat Ierland in de memories die het bij het scheidsgerecht heeft ingediend, op grond van artikel 293 van het zeerechtverdrag verschillende handelingen van gemeenschapsrecht heeft aangevoerd, met name richtlijnen 85/337, 90/313 en 92/3/Euratom van de Raad van 3 februari 1992 betreffende toezicht en controle op overbrenging van radioactieve afvalstoffen tussen lidstaten en naar en vanuit de Gemeenschap (PB L 35, blz. 24), alsmede internationale overeenkomsten, zoals het verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan.

Deze regering merkt eveneens op dat Ierland voor het scheidsgerecht argumenten heeft aangevoerd betreffende de uitlegging die zou moeten worden gegeven aan specifieke bepalingen van die handelingen of overeenkomsten, en dat het heeft gesteld dat de handelwijze van het Verenigd Koninkrijk in strijd is met bepaalde daaruit voortvloeiende gemeenschapsrechtelijke verplichtingen.

Ierland betoogt dat het de gemeenschapsrechtelijke handelingen heeft aangevoerd als niet bindende feitelijke elementen, met als enige doel de uitlegging van een aantal begrippen uit het zeerechtverdrag gemakkelijker te maken door aan te geven hoe deze in de rechterlijke praktijk van andere rechtsstelsels dan die van het scheidsgerecht worden opgevat.

Volgens Ierland kunnen elementen uit een andere rechtsorde dan die van het zeerechtverdrag ook bij wijze van ‘renvoi’ worden gebruikt, een gangbare juridische techniek ter verzekering van de harmonieuze co-existentie van normen van verschillende rechtsordes.

Vaststaat dat Ierland in zijn inleidend verzoekschrift en memories bij het scheidsgerecht een aantal gemeenschapshandelingen heeft aangevoerd.

Behalve het verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan, zijn dit voornamelijk de richtlijnen 85/337 en 90/313, wat het EG-Verdrag betreft, en de richtlijnen 80/836, 92/3 en 96/29, wat het EGA-Verdrag betreft.

Eveneens staat vast dat Ierland deze gemeenschapshandelingen heeft aangevoerd op grond van artikel 293, lid 1, van het zeerechtverdrag, dat bepaalt dat een gerecht als het scheidsgerecht ‘dit verdrag en de andere regels van internationaal recht die niet onverenigbaar zijn met dit verdrag toe[past]’.

Zoals de advocaat-generaal in de punten 49 et 50 van zijn conclusie heeft opgemerkt, blijkt immers uit verschillende passages in de door Ierland bij het scheidsgerecht ingediende memories, dat die lidstaat die gemeenschapshandelingen niet enkel heeft aangevoerd als elementen die relevant waren om de betekenis van de in geding zijnde algemene bepalingen van het zeerechtverdrag te verduidelijken, maar ook als regels van internationaal recht die het scheidsgerecht krachtens artikel 293 van het zeerechtverdrag diende toe te passen.

Zo heeft Ierland, naar de regering van het Verenigd Koninkrijk op dit punt onweersproken heeft gesteld, voor het scheidsgerecht onder meer gesteld dat het milieueffectrapport 1993 niet voldeed aan de vereisten van richtlijn 85/337 en dat de weigering van het Verenigd Koninkrijk om het bedrijfsplan van de MOX-fabriek mede te delen, het onmogelijk maakte de rechtvaardiging van die fabriek te beoordelen, zoals richtlijn 96/29 vereist, nog afgezien van het feit dat die weigering een inbreuk vormde op artikel 6 van richtlijn 80/836 en op artikel 6 van richtlijn 96/29.

Ierland heeft dus gemeenschapshandelingen aan het scheidsgerecht voorgelegd met het oog op de uitlegging en toepassing ervan in het kader van een procedure tot vaststelling dat het Verenigd Koninkrijk de bepalingen van die instrumenten had geschonden.

Dit is evenwel in strijd met de op grond van de artikelen 292 EG respectievelijk 193 EA op de lidstaten rustende verplichting om de exclusieve aard van de bevoegdheid van het Hof om kennis te nemen van geschillen over de uitlegging en toepassing van het gemeenschapsrecht, in acht te nemen, met name door gebruik te maken van de in de artikelen 227 EG en 142 EA voorziene procedures voor de vaststelling van een schending van die bepalingen door een andere lidstaat.

Aangezien sommige van de betrokken handelingen onder het EG-Verdrag vallen en andere onder het EGA-Verdrag, zijn bijgevolg de artikelen 292 EG en 193 EA geschonden.

Bovendien brengt de instelling en voortzetting van een procedure voor het scheidsgerecht in de in de punten 146 tot en met 150 van het onderhavige arrest beschreven omstandigheden een kennelijk risico van aantasting van de in de Verdragen neergelegde bevoegdheidsregeling en dus van de autonomie van het communautaire rechtsstelsel met zich.

Dat risico bestaat ongeacht de omstandigheid dat Ierland naar eigen zeggen formeel heeft verzekerd dat het het scheidsgerecht niet heeft verzocht en niet zal verzoeken om op grond van artikel 293 van het zeerechtverdrag of enige andere bepaling te onderzoeken of te beoordelen of het Verenigd Koninkrijk het gemeenschapsrecht heeft geschonden.

Overigens verliest het feit dat Ierland het scheidsgerecht zou hebben verzocht het gemeenschapsrecht toe te passen met gebruikmaking van renvoi of enige andere techniek, iedere relevantie als gevolg van het bestaan van bedoeld risico.

Bijgevolg is de tweede grief gegrond.

De Commissie betoogt dat Ierland een bevoegdheid van de Gemeenschap heeft uitgeoefend door in het kader van het zeerechtverdrag een geschillenprocedure in te stellen op grond van bepalingen van dat verdrag die tot de bevoegdheid van de Gemeenschap behoren.

Een dergelijke actie zou evenwel bij derde staten die partij zijn bij het zeerechtverdrag, verwarring kunnen stichten over de externe vertegenwoordiging en de interne samenhang van de Gemeenschap als verdragspartij, en zou zeer nadelig zijn voor de effectiviteit en de samenhang van het externe optreden van de Gemeenschap.

Daarenboven zouden de artikelen 10 EG et 192 EA zijn geschonden, omdat een lidstaat in het kader van een gemengde overeenkomst niet eenzijdig een geschillenprocedure kan instellen zonder vooraf de bevoegde gemeenschapsinstellingen te informeren en te consulteren.

Alle contacten tussen de Commissie en Ierland hebben echter plaatsgevonden na de instelling van de procedures voor de regeling van het geschil in het kader van het verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan en het zeerechtverdrag.

Ierland betoogt dat artikel 10 EG, als algemeen beginsel, een subsidiaire verplichting schept. Indien het Hof zou oordelen dat artikel 292 EG niet in acht is genomen, kan er dus niet ook nog een niet-nakoming van artikel 10 EG zijn.

De Zweedse regering deelt dit standpunt in grote lijnen.

Ierland stelt voorts dat een voorafgaande raadpleging in de omstandigheden van de zaak niet tot overeenstemming tussen de voorliggende opvattingen had geleid, gezien het onmiskenbare standpunt van de Commissie dat Ierland geen gebruik kon maken van de geschillenprocedure van het zeerechtverdrag.

De regering van het Verenigd Koninkrijk betoogt dat Ierland er op zijn minst rekening mee had moeten houden dat er objectieve redenen bestonden om ernstig te twijfelen aan de verenigbaarheid van zijn voornemen met de artikelen 292 EG en 193 EA.

In die omstandigheden had Ierland zijn partners moeten consulteren, en indien het geschil niet langs die weg kon worden opgelost, stond het dan aan het Hof om te beslissen over de bevoegdheid van de Gemeenschap.

De Commissie verwijt Ierland in de eerste plaats miskenning van de samenwerkingsverplichting van artikel 10 EG doordat het een arbitrageprocedure op grond van het zeerechtverdrag heeft ingesteld en daarmede een bevoegdheid van de Gemeenschap heeft uitgeoefend.

De in artikel 292 EG neergelegde verplichting van de lidstaten om gebruik te maken van het communautaire rechterlijke stelsel en de exclusieve bevoegdheid van het Hof in acht te nemen, die een essentieel kenmerk van dit stelsel is, moet worden opgevat als een specifieke uitdrukking van hun meer algemene, uit artikel 10 EG voortvloeiende loyaliteitsverplichting.

Voorts heeft dit eerste onderdeel van de derde grief hetzelfde voorwerp als de eerste grief, aangezien dezelfde gedraging van Ierland wordt bekritiseerd, namelijk de instelling van de procedure voor het scheidsgerecht door die lidstaat in strijd met artikel 292 EG.

Bijgevolg behoeft geen afzonderlijke niet-nakoming van de algemene verplichtingen van artikel 10 EG te worden vastgesteld naast de reeds vastgestelde niet-nakoming van de specifiekere communautaire verplichtingen waaraan Ierland zich uit hoofde van artikel 292 EG had te houden.

De Commissie verwijt Ierland in de tweede plaats schending van de artikelen 10 EG et 192 EA doordat het de procedure voor het scheidsgerecht heeft ingesteld zonder vooraf de bevoegde gemeenschapsinstellingen te informeren en te consulteren.

Dit tweede onderdeel van de derde grief betreft een vermeend verzuim van Ierland, dat verschilt van de gedraging die aan de orde is in de eerste grief. Bijgevolg moet het worden onderzocht.

Het Hof heeft erop gewezen dat de lidstaten op grond van artikel 10 EG op alle met de doelstellingen van het EG-Verdrag samenhangende gebieden verplicht zijn, de vervulling van de taak van de Gemeenschap te vergemakkelijken en zich te onthouden van alle maatregelen die de verwezenlijking van de doelstellingen van dit Verdrag in gevaar kunnen brengen (zie met name advies 1/03 van 7 februari 2006, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 119). In het kader van het EGA-Verdrag rusten soortgelijke verplichtingen op de lidstaten ingevolge artikel 192 EA.

Het Hof heeft bovendien benadrukt dat de lidstaten en de gemeenschapsinstellingen verplicht zijn tot nauwe samenwerking bij de uitvoering van de verbintenissen die zij zijn aangegaan krachtens een gedeelde bevoegdheid tot sluiting van een gemengde overeenkomst (zie arrest Dior e.a., reeds aangehaald, punt 36).

Dit geldt in het bijzonder in het geval van een geschil dat, zoals in casu, hoofdzakelijk betrekking heeft op uit een gemengde overeenkomst voortvloeiende verbintenissen die tot een gebied behoren, de bescherming en het behoud van het mariene milieu, waarop de respectieve bevoegdheid van de Gemeenschap en de lidstaten nauw met elkaar verweven kunnen zijn, zoals overigens blijkt uit de verklaring omtrent de bevoegdheden van de Gemeenschap en het aanhangsel daarbij.

Een geschil van die aard voorleggen aan een rechterlijke instantie als het scheidsgerecht brengt het risico met zich dat een andere rechterlijke instantie dan het Hof beslist over de omvang van krachtens het gemeenschapsrecht op de lidstaten rustende verplichtingen.

Bovendien hadden de diensten van de Commissie reeds in hun brief van 8 oktober 2001 gesteld dat het geschil betreffende de MOX-fabriek zoals dit door Ierland was voorgelegd aan het scheidsgerecht ingesteld krachtens het verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan, onder de exclusieve bevoegdheid van het Hof viel.

In die omstandigheden bracht de verplichting tot nauwe samenwerking in het kader van een gemengde overeenkomst voor Ierland de verplichting met zich, de bevoegde gemeenschapsinstellingen te informeren en te consulteren alvorens een geschillenprocedure betreffende de MOX-fabriek in te stellen in het kader van het zeerechtverdrag.

Dezelfde verplichting tot voorafgaande informatie en consultatie rustte op Ierland ook op grond van het EGA-Verdrag, voorzover het voornemens was bepalingen van dat Verdrag en krachtens dat Verdrag vastgestelde maatregelen aan te voeren in het kader van de procedure die het bij het scheidsgerecht wilde instellen.

Evenwel staat vast dat Ierland die verplichting tot voorafgaande informatie en consultatie niet heeft nageleefd ten tijde van de instelling van die procedure.

Gelet op het voorgaande moet de derde grief worden aanvaard voorzover ertoe strekkende dat het Hof vaststelt, dat Ierland de uit de artikelen 10 EG en 192 EA voortvloeiende samenwerkingsverplichting niet in acht heeft genomen door een geschillenprocedure als voorzien in het zeerechtverdrag in te stellen zonder vooraf de bevoegde gemeenschapsinstellingen te informeren en te consulteren.

Bijgevolg moet het beroep worden toegewezen.