HvJ EG, 08-03-2007, nr. C-441/05

Artikel 9 van verordening (EEG) nr. 1111/77 van de Raad van 17 mei 1977 tot vaststelling van de gemeenschappelijke bepalingen voor isoglucose (PB L 134, blz. 4), zoals gewijzigd bij verordening (EEG) nr. 1293/79 van de Raad van 25 juni 1979 (PB L 162, blz. 10), bepaalt:

Overeenkomstig lid 4 van voormeld artikel kreeg elke betrokken onderneming basisquota toegewezen. Bijlage II bij verordening nr. 1111/77, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1293/79, bepaalde dat het basisquotum voor Roquette, uitgedrukt in droge stof, 15 887 t bedroeg.

Op een door deze laatste ingesteld beroep is verordening nr. 1293/79 door het Hof nietigverklaard wegens schending van wezenlijke vormvoorschriften (arrest van 29 oktober 1980, Roquette Frères/Raad, 138/79, Jurispr. blz. 3333).

Na de nietigverklaring van verordening nr. 1293/79 heeft de Raad verordening (EEG) nr. 387/81 van 10 februari 1981 houdende wijziging van verordening nr. 1111/77 vastgesteld (PB L 44, blz. 1), waarbij door middel van een verwijzing naar de bepalingen van verordening nr. 1111/77 onder meer de quotaregeling met terugwerkende kracht opnieuw werd ingevoerd voor de periode van 1 juli 1979 tot en met 30 juni 1980.

Vervolgens is bij verordening (EEG) nr. 388/81 van de Raad van 10 februari 1981 tot wijziging van verordening (EEG) nr. 1592/80 houdende toepassing van de regelingen inzake de productiequota in de sectoren suiker en isoglucose voor de periode van 1 juli 1980 tot en met 30 juni 1981 (PB L 44, blz. 4), de basisquotaregeling verlengd voor de periode van 1 juli 1980 tot en met 30 juni 1981.

Verordening nr. 1111/77 is ingetrokken en vervangen bij verordening nr. 1785/81. In deze laatste verordening werden de isoglucoseproductiequota niet langer voor iedere producerende onderneming afzonderlijk, maar per gebied vastgesteld.

De veertiende overweging van de considerans van deze verordening luidt als volgt:

Verordening nr. 1785/81 was aanvankelijk van toepassing op de verkoopseizoenen 1981/1982 tot en met 1985/1986. Artikel 24 ervan bepaalde:

Volgens lid 2 van ditzelfde artikel bedroegen de voor de toekenning van deze quota voor Frankrijk (moederland) vastgestelde basishoeveelheden respectievelijk 15 887 t (basishoeveelheden A) en 4 135 t (basishoeveelheden B), uitgedrukt in ton gedroogde stof.

Ten slotte was het overeenkomstig artikel 25 van verordening nr. 1785/81 toegestaan om A-quota en B-quota over te dragen en te verlagen onder de volgende voorwaarden:

Bij verordening nr. 2038/1999 heeft de Raad een nieuwe gemeenschappelijke ordening van de markten in de sector suiker vastgesteld door codificatie van verordening nr. 1785/81, die werd ingetrokken.

Artikel 26, lid 5, eerste alinea, van verordening nr. 2038/1999 preciseerde:

Artikel 27, lid 1, van deze verordening bepaalde:

De basishoeveelheden voor de toekenning van deze A- en B-quota, zoals die in lid 3 van ditzelfde artikel waren opgenomen, waren gelijk aan die welke eerder voor de verkoopseizoenen 1981/1982 tot en met 1985/1986 in artikel 24, lid 2, van verordening nr. 1785/81 waren vastgesteld.

Ten slotte voorzag artikel 30 van verordening nr. 2038/1999 in de overdracht en de verlaging van A-quota en B-quota onder analoge voorwaarden als daarvóór in artikel 25 van verordening nr. 1785/81 was bepaald.

Verordening nr. 2073/2000, vastgesteld op basis van artikel 26, lid 5, van verordening nr. 2038/1999, strekte ertoe de door deze laatste verordening toegewezen quota voor het verkoopseizoen 2000/2001 te verlagen. Artikel 1, leden 2 en 3, ervan bepaalde:

Verordening nr. 1260/2001 was van toepassing voor de verkoopseizoenen 2001/2002 tot en met 2005/2006.

Luidens de artikelen 10, lid 2, en 11, lid 2, van deze verordening bedroegen de basishoeveelheden A- en B-isoglucose voor Frankrijk (moederland) 15 747,1 t (basishoeveelheden A) en 4 098,6 t (basishoeveelheden B), uitgedrukt in ton gedroogde stof.

Artikel 11, lid 3, van deze verordening bepaalde het volgende:

Volgens artikel 10, lid 3, van verordening nr. 1260/2001 kon — evenals volgens artikel 26, lid 5, van verordening nr. 2038/1999 — de in het kader van de productiequotaregeling gegarandeerde hoeveelheid worden verlaagd om internationale verbintenissen na te komen.

Ten slotte bepaalde artikel 12 van verordening nr. 1260/2001 — evenals artikel 25 van verordening nr. 1785/81 en artikel 30 van verordening nr. 2038/1999 — dat de lidstaten overdrachten van A-quota en B-quota tussen ondernemingen konden verrichten.

Op basis van artikel 10 van verordening nr. 1260/2001 heeft de Commissie verordening nr. 1745/2002 vastgesteld, waarbij de in het kader van de productiequotaregeling voor het verkoopseizoen 2002/2003 gegarandeerde hoeveelheden werden verlaagd. Artikel 1, leden 2 en 3, van deze verordening bepaalde:

Ten slotte heeft overeenkomstig artikel 1 van verordening nr. 1739/2003 een nieuwe verlaging van de isoglucoseproductiequota plaatsgevonden voor het verkoopseizoen 2003/2004.

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of een natuurlijke persoon of een rechtspersoon zoals Roquette, in omstandigheden feitelijk en rechtens als in het hoofdgeding, zonder twijfel krachtens artikel 230 EG beroep had kunnen instellen strekkende tot nietigverklaring van de in deze vraag genoemde bepalingen (hierna: ‘litigieuze bepalingen’).

Deze rechterlijke instantie wenst zich in feite ervan te verzekeren dat Roquette, rekening houdend met de rechtspraak die onder meer in het reeds aangehaalde arrest Nachi Europe is ontwikkeld, voor haar de onwettigheid van de litigieuze bepalingen kan inroepen, ook al heeft zij niet binnen de in artikel 230 EG gestelde termijn beroep tot nietigverklaring van deze bepalingen ingesteld voor de communautaire rechterlijke instanties.

In dit verband voeren de Franse regering en de Commissie van de Europese Gemeenschappen aan dat Roquette zonder twijfel beroep tot nietigverklaring van de litigieuze bepalingen had kunnen instellen, daar deze haar rechtstreeks en individueel raakten, met name doordat zij de enige Franse producent van isoglucose was en om die reden de aan Frankrijk (moederland) toegewezen basishoeveelheid volledig aan haar ten goede kwam.

Roquette en de Raad van de Europese Unie zijn daarentegen van mening dat de litigieuze bepalingen verzoekster in het hoofdgeding niet rechtstreeks en individueel raakten en dat er hoe dan ook een zekere twijfel blijft bestaan over de ontvankelijkheid van een beroep tot nietigverklaring van deze bepalingen. Derhalve is de rechtspraak die in het reeds aangehaalde arrest Nachi Europe is ontwikkeld, in casu niet van toepassing, zodat verzoekster in het hoofdgeding zich op de eventuele ongeldigheid van de litigieuze bepalingen kan beroepen en het Hof bijgevolg de geldigheid daarvan dient te toetsen.

Om te beginnen zij eraan herinnerd dat in artikel 241 EG een algemeen rechtsbeginsel tot uitdrukking komt dat de verzoekende partij, in het kader van een naar nationaal recht tegen de afwijzing van zijn verzoek ingesteld beroep, de onrechtmatigheid moet kunnen inroepen van een gemeenschapshandeling die als grondslag dient voor het ten aanzien van de belanghebbende genomen nationale besluit, en dat daartoe de vraag inzake de geldigheid van die gemeenschapshandeling in het kader van een prejudiciële procedure naar het Hof kan worden verwezen (arrest Nachi Europe, reeds aangehaald, punt 35, en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Dit algemene beginsel, dat beoogt te waarborgen dat elke persoon een gemeenschapshandeling die ten grondslag ligt aan een voor hem bezwarend besluit, kan of heeft kunnen aanvechten, belet echter geenszins dat een verordening definitief wordt voor een particulier, ten aanzien van wie zij moet worden beschouwd als een individuele beschikking waarvan die particulier ongetwijfeld nietigverklaring had kunnen vorderen krachtens artikel 230 EG. In dat geval kan die particulier zich voor de nationale rechter niet op onwettigheid van die verordening beroepen (arrest Nachi Europe, reeds aangehaald, punt 37).

De vraag rijst dus of een beroep van Roquette krachtens artikel 230, vierde alinea, EG tegen de litigieuze bepalingen zonder twijfel ontvankelijk zou zijn geweest, omdat deze bepalingen haar rechtstreeks en individueel raken (zie in die zin arrest van 12 december 1996, Accrington Beef e.a., C-241/95, Jurispr. blz. I-6699, punt 15).

In dit verband moet worden vastgesteld dat de verordeningen waartoe deze bepalingen behoren, onder meer een systeem van aan de lidstaten toegewezen basishoeveelheden voor de productie invoeren, welke hoeveelheden door de lidstaten over de verschillende producerende ondernemingen die op hun grondgebied zijn gevestigd, moeten worden verdeeld.

In een dergelijk systeem, waarbij de lidstaten de hun toegewezen basishoeveelheden over de producerende ondernemingen verdelen, met de mogelijkheid van overdrachten van quota tussen deze ondernemingen, moet worden vastgesteld dat de quota van elke producent rechtstreeks en definitief worden vastgesteld door de lidstaat waartoe hij behoort.

Bovendien beschikken de lidstaten in dit systeem over een zekere manoeuvreerruimte, aangezien zij onder de bij de gemeenschapsregeling gestelde voorwaarden de quota over de producerende ondernemingen kunnen herverdelen, teneinde inzonderheid nieuwe marktdeelnemers toegang tot de markt van de isoglucoseproductie te verschaffen.

Bijgevolg kan een producerende onderneming in beginsel niet rechtstreeks worden geraakt in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG door de toekenning van de basishoeveelheden voor de productie aan de lidstaten, zoals dit op communautair niveau bij de litigieuze bepalingen is geschied.

Ten slotte doet het feit dat Roquette de enige in Frankrijk (moederland) gevestigde isoglucoseproducerende onderneming was en om die reden de aan dit land toegewezen basishoeveelheid haar volledig toekwam, niet af aan deze conclusie. Zonder een nationale beslissing in die zin, was deze onderneming immers in werkelijkheid niet van dit quotaniveau verzekerd op grond van enkel de gemeenschapsverordeningen, daar een deel van haar quota door de betrokken lidstaat had kunnen worden herverdeeld, met name aan een eventuele nieuwe isoglucoseproducent.

Uit een en ander volgt dat een onderneming zoals Roquette niet kon worden geacht door de litigieuze bepalingen rechtstreeks te zijn geraakt in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG. Bijgevolg kan niet worden geconcludeerd dat zij zonder twijfel beroep tot nietigverklaring van deze bepalingen had kunnen instellen voor de communautaire rechterlijke instanties.

Derhalve moet op de eerste vraag worden geantwoord dat een natuurlijke persoon of een rechtspersoon zoals Roquette, in omstandigheden feitelijk en rechtens als in het hoofdgeding, niet zonder twijfel krachtens artikel 230 EG beroep tot nietigverklaring van de litigieuze bepalingen had kunnen instellen. Bijgevolg kan deze persoon in het kader van een naar nationaal recht ingesteld beroep de onwettigheid van deze bepalingen inroepen, ook al heeft zij niet binnen de in artikel 230 EG gestelde termijn beroep tot nietigverklaring van deze bepalingen ingesteld voor de communautaire rechterlijke instanties.

Met deze vraag verzoekt de verwijzende rechter het Hof, de geldigheid van de litigieuze bepalingen te beoordelen voor zover zij maximumbasishoeveelheden voor de isoglucoseproductie voor Frankrijk (moederland) vaststellen zonder rekening te houden met de isoglucose die in deze lidstaat tussen 1 november 1978 en 30 april 1979 (hierna: ‘referentieperiode’) is vervaardigd als tussenproduct voor de slotbereiding van andere voor verkoop bestemde producten.

Roquette stelt dienaangaande dat de litigieuze bepalingen ongeldig zijn. Zij betoogt dat de eerste vaststelling van isoglucosequota in het kader van verordening nr. 1111/77, zoals gewijzigd bij verordening nr. 387/81, gelet op de rechtspraak voortvloeiend uit het arrest van 13 februari 1992, Roquette Frères (C-210/90, Jurispr. blz. I-731), onrechtmatig was voor zover de hoeveelheden isoglucose die als tussenproduct zijn geproduceerd, niet zijn meegerekend in de productie van de referentieperiode, die heeft gediend als maatstaf voor de vaststelling van de eerste quota op basis waarvan de aan de lidstaten toegewezen basishoeveelheden later bij de litigieuze bepalingen zijn vastgesteld.

Met betrekking tot de gegevens betreffende de referentieperiode betoogt Roquette dat er in de destijds geldende regeling geen enkele aanwijzing voorhanden was omtrent de eis om in de gegevens die de producenten aan de bevoegde autoriteiten dienden over te leggen, de als tussenproduct geproduceerde hoeveelheden isoglucose op te nemen. Deze onzekerheid zou zijn gevoed door het gedrag van de lidstaten en uiteindelijk door dat van de Commissie, die enkel laconiek heeft geëist dat de gegevens betreffende de productiecapaciteit van de isoglucoseproducenten haar werden meegedeeld, zonder aanvullende preciseringen te verstrekken. Roquette concludeert dat haar derhalve niet kan worden verweten, de als tussenproduct geproduceerde hoeveelheden isoglucose niet te hebben opgenomen in de gegevens die voor de vaststelling van de eerste quota zijn gebruikt.

De Franse regering, de Raad en de Commissie zijn daarentegen van mening dat de litigieuze bepalingen geldig zijn. Zij voeren met name aan dat juist het ontbreken van enige differentiatie in de destijds geldende wetgeving op basis van de bestemming van de isoglucoseproducten, Roquette ertoe had moeten aanzetten om geen onderscheid te maken en dus alle gegevens betreffende de isoglucoseproductie over te leggen, met inbegrip van de gegevens betreffende de als tussenproduct geproduceerde isoglucose. Derhalve kan niet worden geoordeeld dat de Raad een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt bij de vaststelling van de basishoeveelheden zoals die uit de litigieuze bepalingen voortvloeit.

Vooraf zij eraan herinnerd dat de Raad bij verordening nr. 1111/77, zoals gewijzigd bij verordening nr. 387/81, Roquette een eerste basisquotum heeft toegekend voor de periode van 1 juli 1979 tot en met 30 juni 1980. Volgens artikel 9, lid 1, tweede alinea, van deze verordening diende dit quotum gelijk te zijn aan het tweevoud van haar tijdens de referentieperiode geconstateerde productie.

Voor de vaststelling van de productie van elk van de betrokken ondernemingen gedurende deze periode, heeft de Commissie gebruikgemaakt van gegevens betreffende hun productie over elke kalendermaand, die de lidstaten haar hadden doen toekomen overeenkomstig artikel 1 van verordening (EEG) nr. 1471/77 van 30 juni 1977 betreffende de mededelingen van de lidstaten over isoglucose (PB L 162, blz. 13). Deze gegevens waren door de lidstaten verkregen aan de hand van door de producerende ondernemingen zelf opgestelde verklaringen.

Op basis daarvan heeft de Raad in een tabel die was opgenomen in bijlage II bij verordening nr. 1111/77, zoals gewijzigd bij verordening nr. 387/81, het basisquotum voor Roquette vastgesteld op 15 887 t, uitgedrukt in droge stof, te weten het tweevoud van de productie van Roquette zoals die voor de referentieperiode volgens de in het vorige punt van het onderhavige arrest beschreven procedure was vastgesteld. Vaststaat ter zake dat Roquette de als tussenproduct geproduceerde hoeveelheden isoglucose niet had opgenomen in de productiegegevens die zij aan de bevoegde nationale autoriteiten had doen toekomen.

Uit de litigieuze bepalingen blijkt dat de basishoeveelheden vervolgens zijn vastgesteld op hetzelfde niveau als de aanvankelijk toegekende basisquota, behoudens de verlagingen die uit de door de Gemeenschap aangegane internationale verbintenissen voortvloeiden.

In dit verband moet worden vastgesteld dat de eerste quota voor de periode van 1 juli 1979 tot en met 30 juni 1980 overeenkomstig artikel 9, lid 1, van verordening nr. 1111/77, zoals gewijzigd bij verordening nr. 387/81, waren vastgesteld op basis van de tijdens de referentieperiode geconstateerde productie van de producerende ondernemingen, welke constatering berustte op de gegevens die deze ondernemingen zelf hadden doen toekomen aan de lidstaten, die, na deze gegevens te hebben genoteerd en eventuele verificaties te hebben verricht, ze aan de Commissie hadden meegedeeld overeenkomstig artikel 1 van verordening nr. 1111/77. Aangezien de Raad had besloten om zich op deze quota te baseren, hoefde hij die gegevens niet opnieuw in te zamelen bij de vaststelling van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde verordeningen.

Derhalve heeft het feit dat de Raad zich in de litigieuze bepalingen op de aanvankelijke basisquota is blijven baseren, op zich niet tot gevolg dat de litigieuze bepalingen ongeldig zijn.

Hoe dan ook moet erop worden gewezen dat Roquette, aangezien zij verordening nr. 1111/77, zoals gewijzigd bij verordening nr. 387/81, kennelijk krachtens artikel 230 EG voor de communautaire rechterlijke instanties had kunnen aanvechten op het punt van de berekening van de basisquota, in het kader van het hoofdgeding de geldigheid van deze verordening niet aan de orde kan stellen.

Gelet op het voorgaande moet op de tweede vraag worden geantwoord dat bij onderzoek van deze vraag niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van de litigieuze bepalingen aantasten.