HvJ EG, 31-01-2008, nr. C-380/05

Het nieuw gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronischecommunicatiediensten, voor elektronischecommunicatienetwerken alsook voor de bijbehorende faciliteiten en diensten (hierna: ‘NGR’) bestaat uit de kaderrichtlijn en uit vier bijzondere richtlijnen, waaronder de machtigingsrichtlijn, die worden aangevuld door de mededingingsrichtlijn.

Vooraf zij, in de eerste plaats, vastgesteld dat de verwijzende rechter met een aantal van zijn vragen het Hof verzoekt uitspraak te doen over de verenigbaarheid met het gemeenschapsrecht van een aantal in casu relevante bepalingen van de Italiaanse wettelijke regeling.

Het Hof is in het kader van een prejudiciële procedure evenwel niet bevoegd om te oordelen over de verenigbaarheid met het gemeenschapsrecht van een nationale wettelijke regeling of om nationale wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen uit te leggen (zie arresten van 9 september 2003, Jaeger, C-151/02, Jurispr. blz. I-8389, punt 43, en 23 maart 2006, Enirisorse, C-237/04, Jurispr. blz. I-2843, punt 24, en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het Hof heeft evenwel herhaaldelijk geoordeeld dat het bevoegd is om de verwijzende rechter alle uitleggingsgegevens met betrekking tot het gemeenschapsrecht te verschaffen die hem in staat stellen deze verenigbaarheid te beoordelen bij de beslechting van het bij hem aanhangige geding (zie met name, arrest van 15 december 1993, Hünermund e.a., C-292/92, Jurispr. blz. I-6787, punt 8, en arrest Enirisorse, reeds aangehaald, punt 24).

Het Hof dient zijn onderzoek in de onderhavige zaak derhalve te beperken tot de bepalingen van het gemeenschapsrecht en de verwijzende rechter een nuttige uitlegging hiervan te verschaffen. Voor de beslechting van het bij hem aanhangige geding dient laatstgenoemde zelf te beoordelen of de nationale wettelijke bepalingen verenigbaar zijn met het gemeenschapsrecht.

In de tweede plaats zij eraan herinnerd dat het volgens vaste rechtspraak uitsluitend een zaak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis te beoordelen, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt (arresten van 15 december 1995, Bosman, C-415/93, Jurispr. blz. I-4921, punt 59, en 15 juni 2006, Acereda Herrera, C-466/04, Jurispr. blz. I-5341, punt 47).

Niettemin kan het Hof op een prejudiciële vraag van een nationale rechter geen uitspraak doen wanneer duidelijk blijkt dat de door die rechter gestelde vraag over de uitlegging van een communautair voorschrift geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is, of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die voor hem noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de hem gestelde vragen (reeds aangehaalde arresten Bosman, punt 61, en Acereda Herrera, punt 48, en arrest van 5 december 2006, Cipolla e.a., C-94/04 en C-202/04, Jurispr. blz. I-11421, punt 25).

Dienaangaande moet de verwijzingsbeslissing de precieze redenen vermelden waarom de nationale rechter twijfelt over de uitlegging van het gemeenschapsrecht en het stellen van prejudiciële vragen aan het Hof noodzakelijk acht. In deze context is het onontbeerlijk dat de nationale rechter minstens beknopt uiteenzet waarom hij om uitlegging van bepaalde communautaire voorschriften verzoekt, en dat hij aangeeft welk verband hij ziet tussen deze bepalingen en de in het hoofdgeding toepasselijke wettelijke regeling (beschikking van 7 april 1995, Grau Gomis e.a., C-167/94, Jurispr. blz. I-1023, punt 9; arresten van 6 december 2005, ABNA e.a., C-453/03, C-11/04, C-12/04 en C-194/04, Jurispr. blz. I-10423, punt 46; 6 maart 2007, Placanica e.a., C-338/04, C-359/04 en C-360/04, Jurispr. blz. I-1891, punt 34, en 19 april 2007, Asemfo, C-295/05, Jurispr. blz. I-2999, punt 33).

Vastgesteld zij echter dat, wat de tiende vraag betreft, de verwijzende rechter helemaal niet aangeeft van welke communautaire voorschriften hij de uitlegging wenst te verkrijgen, en evenmin welk verband hij ziet tussen deze bepalingen en het hoofdgeding of het voorwerp van dit geding.

De tiende vraag is derhalve niet-ontvankelijk.

In de derde plaats zij eraan herinnerd dat het wegens het vereiste om tot een voor de nationale rechter nuttige uitlegging van het gemeenschapsrecht te komen, noodzakelijk is dat deze rechter een omschrijving geeft van het feitelijk en juridisch kader waarin de gestelde vragen moeten worden geplaatst, of althans de feiten uiteenzet waarop die vragen zijn gebaseerd (zie arresten van 26 januari 1993, Telemarsicabruzzo e.a., C-320/90-C-322/90, Jurispr. blz. I-393, punt 6; 14 juli 1998, Bettati, C-341/95, Jurispr. blz. I-4355, punt 67; 21 september 1999, Albany, C-67/96, Jurispr. blz. I-5751, punt 39, en arrest Cipolla e.a., reeds aangehaald, punt 25).

Deze eisen gelden in het bijzonder op het gebied van de mededinging, dat door complexe feitelijke en juridische situaties wordt gekenmerkt (reeds aangehaalde arresten Telemarsicabruzzo e.a., punt 7; Bettati, punt 68, en Albany, punt 39).

Zoals de advocaat-generaal in punt 27 van zijn conclusie opmerkt, komt het in de onderhavige zaak echter voor alsof de verwijzende rechter, wanneer hij in zijn tweede vraag om uitlegging van de bepalingen van het Verdrag inzake de mededinging verzoekt, daarbij in de eerste plaats denkt aan artikel 86, lid 1, EG juncto artikel 82 EG.

Volgens de rechtspraak van het Hof handelt een lidstaat in strijd met de in deze twee bepalingen vervatte verboden, wanneer hij bijzondere of uitsluitende rechten verleent aan een onderneming en deze door de enkele uitoefening van die rechten misbruik van haar machtspositie maakt, of indien deze rechten een situatie kunnen creëren waarin die onderneming tot een dergelijk misbruik wordt gebracht (arresten van 12 september 2000, Pavlov e.a., C-180/98-C-184/98, Jurispr. blz. I-6451 punt 127; 25 oktober 2001, Ambulanz Glöckner C-475/99, Jurispr. blz. I-8089, punt 39, en 30 maart 2006, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, C-451/03, Jurispr. blz. I-2941, punt 23).

De verwijzingsbeschikking bevat evenwel geen gegevens over inzonderheid de definitie van de relevante markt, de berekening van het marktaandeel van de verschillende ondernemingen die op die markt werkzaam zijn, en het beweerde misbruik van machtspositie.

Derhalve is de tweede vraag niet-ontvankelijk voor zover zij betrekking heeft op de bepalingen van het Verdrag inzake de mededinging (zie in die zin, arrest van 17 februari 2005, Viacom Outdoor, C-134/03, Jurispr. blz. I-1167, punten 25–29).

Om dezelfde redenen is de negende vraag niet-ontvankelijk.

In de vierde plaats dient te worden nagegaan of het Hof in de onderhavige zaak bevoegd is om een uitspraak te doen over artikel 49 EG, aangezien vaststaat dat alle elementen van het hoofdgeding binnen één enkele lidstaat gesitueerd zijn.

Een nationale wettelijke regeling als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, die zonder onderscheid van toepassing is op Italiaanse staatsburgers en staatsburgers van andere lidstaten, kan immers in het algemeen slechts onder de in het Verdrag neergelegde bepalingen inzake het vrij verrichten van diensten vallen voor zover zij van toepassing is op situaties die een verband vertonen met het intracommunautaire verkeer (arresten van 15 december 1982, Oosthoek's Uitgeversmaatschappij, 286/81, Jurispr. blz. 4575, punt 9, en 11 september 2003, Anomar e.a., C-6/01, Jurispr. blz. I-8621, punt 39).

In het hoofdgeding kan echter niet worden uitgesloten dat in andere lidstaten dan de Italiaanse Republiek gevestigde ondernemingen ook belangstelling hadden of zouden hebben voor het verrichten van de betrokken diensten (zie in die zin arresten van 25 april 1996, Commissie/België, C-87/94, Jurispr. blz. I-2043, punt 33, en 13 oktober 2005, Parking Brixen, C-458/03, Jurispr. blz. I- 8585, punt 55).

Het bestaan van een verband met het intracommunautaire verkeer zal worden aangenomen wanneer de betrokken markt een duidelijk grensoverschrijdend belang vertoont (arrest van 13 november 2007, Commissie/Ierland, C-507/03, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 29), hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan.

In elk geval moet het Hof de tweede hem voorgelegde vraag beantwoorden voor zover zij betrekking heeft op artikel 49 EG.

Een antwoord daarop kan voor de verwijzende rechter immers nuttig zijn indien zijn nationaal recht voorschrijft dat een Italiaans staatsburger dezelfde rechten toekomen als een staatsburger van een andere lidstaat in dezelfde situatie aan het gemeenschapsrecht kan ontlenen (arresten van 5 december 2000, Guimont C-448/98, Jurispr. blz. I-10663, punt 23; 5 maart 2002, Reisch e.a., C-515/99, C-519/99-C-524/99 en C-526/99-C-540/99, Jurispr. blz. I-2157, punt 26; Anomar e.a., reeds aangehaald, punt 41; Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, reeds aangehaald, punt 29, alsook Cipolla e.a., reeds aangehaald, punt 30).

Het Hof is derhalve bevoegd om artikel 49 EG uit te leggen.

De tweede vraag is dus ontvankelijk voor zover zij betrekking heeft op artikel 49 EG.

Met de tweede, de vierde en de vijfde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de bepalingen van artikel 49 EG of van het NGR op het gebied van de televisieomroep in de weg staan aan een nationale wettelijke regeling waarvan de toepassing ertoe leidt dat een exploitant met een vergunning niet kan uitzenden bij gebreke van radiozendfrequenties.

Weliswaar kan het Hof de tweede vraag slechts uit het oogpunt van artikel 49 EG beantwoorden voor zover deze vraag betrekking heeft op de Italiaanse wettelijke regeling, te weten artikel 3, lid 7, van wet nr. 249/1997, die dateert van vóór de toepasselijkheid van het NGR, zoals volgt uit de artikelen 28, lid 1, van de kaderrichtlijn, 18, lid 1, van de machtigingsrichtlijn en 9 van de mededingingsrichtlijn.

Verder hebben de vierde en de vijfde vraag uitsluitend betrekking op het NGR, aangezien zij de nationale wettelijke regeling betreffen die dateert van na het tijdstip waarop het NGR in werking trad, te weten de bepalingen van wet nr. 112/2004.

Enerzijds heeft de tweede vraag echter ook betrekking op de Italiaanse wettelijke regeling die dateert van na de inwerkingtreding van het NGR, te weten artikel 1 van voorlopig wetsbesluit nr. 352/2003.

Anderzijds, heeft het NGR, zoals de Commissie in haar bij het Hof ingediende opmerkingen heeft verklaard, de bepalingen van het Verdrag — in het bijzonder deze betreffende het vrij verrichten van diensten — ten uitvoer gelegd op het gebied van elektronischecommunicatienetwerken en -diensten, zoals omschreven in de artikelen 2, sub a en c, van de kaderrichtlijn, 2, lid 1, van de machtigingsrichtlijn, en 1, punten 1 en 3, van de mededingingsrichtlijn.

De tweede, de vierde en de vijfde vraag dienen dus gezamenlijk te worden behandeld, met dien verstande dat de elementen van het antwoord die betrekking hebben op het NGR, slechts relevant zijn vanaf de inwerkingtreding ervan, zoals bepaald in de artikelen 28, lid 1, van de kaderrichtlijn, 18, lid 1, van de machtigingsrichtlijn, en 9 van de mededingingsrichtlijn.

Om de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven op deze vragen zij eraan herinnerd dat het Verdrag weliswaar niet de algehele afschaffing van nationale monopolies van commerciële aard eist, maar wel voorschrijft dat zij in dier voege worden aangepast dat elke discriminatie tussen de staatsburgers van de lidstaten wat de voorwaarden van de voorziening en afzet betreft, is uitgesloten (arrest van 23 oktober 1997, Franzén, C-189/95, Jurispr. blz. I-5909, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Artikel 49 EG verzet zich evenwel tegen de toepassing van iedere nationale regeling die ertoe leidt dat het verrichten van diensten tussen lidstaten moeilijker wordt dan de verrichting van diensten binnen één lidstaat (arrest van 8 september 2005, Mobistar en Belgacom Mobile, C-544/03 en C-545/03, Jurispr. blz. I-7723, punt 30).

Op het gebied van elektronischecommunicatienetwerken en -diensten worden deze beginselen toegepast door het NGR.

Artikel 8 van de kaderrichtlijn legt de lidstaten immers de verplichting op, ervoor te zorgen dat de nationale regelgevende instanties alle redelijke maatregelen treffen die gericht zijn op het bevorderen van de mededinging bij het aanbieden van elektronischecommunicatiediensten, door erop toe te zien dat er in de sector elektronische communicatie geen verstoring of beperking van de mededinging is, en door de resterende belemmeringen voor het aanbieden van de genoemde diensten op Europees niveau op te heffen.

Ook artikel 2, lid 2, van de mededingingsrichtlijn verplicht de lidstaten, de noodzakelijke maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat elke onderneming gerechtigd is elektronischecommunicatiediensten te verrichten of elektronischecommunicatienetwerken aan te leggen, uit te breiden of te exploiteren.

Artikel 3, lid 1, van de machtigingsrichtlijn verplicht de lidstaten bovendien de vrijheid te waarborgen om elektronischecommunicatienetwerken en -diensten aan te bieden, en legt hun het verbod op om een onderneming te beletten dergelijke netwerken of deze diensten aan te bieden, tenzij dat noodzakelijk is omwille van de in artikel 46, lid 1, EG bedoelde redenen.

Daartoe preciseert artikel 3, lid 2, van de machtigingsrichtlijn dat het aanbieden van elektronischecommunicatienetwerken of -diensten alleen aan een algemene machtiging mag worden onderworpen.

Dienaangaande zij gepreciseerd dat op het gebied van de televisieomroep het vrij verrichten van diensten, zoals geformuleerd in artikel 49 EG en op dit gebied ten uitvoer gelegd door het NGR, niet alleen de toewijzing van uitzendvergunningen vereist, maar tevens de toekenning van radiozendfrequenties.

Een exploitant kan de rechten die hij ter zake van de toegang tot de televisieomroepmarkt aan het gemeenschapsrecht ontleent, immers niet daadwerkelijk uitoefenen wanneer hem geen radiozendfrequenties worden toegewezen.

Daartoe bepaalt artikel 9, lid 1, van de kaderrichtlijn dat ‘[d]e lidstaten [ervoor] zorgen […] dat de radiofrequenties voor elektronischecommunicatiediensten op hun grondgebied […] efficiënt worden beheerd’.

Ook artikel 5, lid 1, van de machtigingsrichtlijn preciseert dat, waar mogelijk, in het bijzonder indien het gevaar van schadelijke interferentie te verwaarlozen is, de lidstaten het gebruik van radiofrequenties niet onderwerpen aan het verlenen van individuele gebruiksrechten, maar de voorwaarden voor het gebruik van dergelijke radiofrequenties opnemen in de algemene machtiging.

Artikel 4, punt 1, van de mededingingsrichtlijn verbiedt de lidstaten overigens om uitsluitende of bijzondere rechten voor het gebruik van radiofrequenties voor de verstrekking van elektronischecommunicatiediensten toe te kennen.

In de onderhavige zaak wenst de verwijzende rechter de mening van het Hof te vernemen over de criteria die zijn gehanteerd voor de toekenning van radiofrequenties om werkzaam te kunnen zijn op de markt van analoge televisieomroep.

Enerzijds stelt de verwijzende rechter het Hof immers geen vragen over de criteria die krachtens wet nr. 249/1997 zijn gehanteerd voor het vergunnen van de rechten om werkzaam te zijn op de markt van analoge televisieomroep. Tegen deze criteria is door Centro Europa 7 ook niet opgekomen, noch voor de verwijzende rechter, noch in de opmerkingen die zij bij het Hof heeft ingediend, aangezien haar op grond van deze criteria een vergunning is toegekend.

Het Hof dient derhalve geen uitspraak te doen over deze criteria.

De verwijzende rechter twijfelt er alleen aan of wet nr. 249/1997 verenigbaar is met het gemeenschapsrecht voor zover artikel 3, lid 7, ervan een overgangsregeling voor de bestaande kanalen heeft ingevoerd die tot gevolg heeft gehad dat de toegang tot de betrokken markt is belemmerd voor exploitanten zonder radiofrequenties, zoals Centro Europa 7.

Anderzijds stelt de verwijzende rechter het Hof alleen vragen over de criteria die krachtens wet nr. 112/2004 zijn gehanteerd voor het vergunnen van de rechten om werkzaam te zijn op de markt van digitale en voor analoge televisieomroep voor zover deze criteria de bevestiging vormden van de overgangsregeling die in artikel 1 van voorlopig wetsbesluit nr. 352/2003 voor de bestaande kanalen is ingevoerd en die tot gevolg heeft gehad dat exploitanten — aan wie nochtans vergunningen waren toegekend krachtens wet nr. 249/1997 — geen radiofrequenties om werkzaam te zijn op de markt voor analoge televisieomroep konden krijgen.

Dienaangaande zij erop gewezen dat de achtereenvolgende toepassing van de overgangsregelingen die voor de bestaande kanalen werden ingevoerd bij artikel 3, lid 7, van wet nr. 249/1997 en artikel 1 van voorlopig wetsbesluit nr. 352/2003, tot gevolg heeft gehad dat de toegang tot de betrokken markt is belemmerd voor exploitanten die niet beschikten over radiozendfrequenties.

Tevens heeft artikel 23, lid 5, van wet nr. 112/2004, door alleen voor de bestaande kanalen te voorzien in een algemene machtiging om werkzaam te zijn op de markt van televisieomroepactiviteiten, de in het voorgaande punt vastgestelde beperkende werking bevestigd.

Enerzijds kunnen en/of konden deze maatregelen immers het verrichten van diensten op het gebied van de televisieomroep belemmeren, doordat zij het aantal exploitanten dat op de betrokken markt kan uitzenden, de facto beperken.

Anderzijds leiden deze maatregelen tot verstarring van de structuur van de nationale markt en tot bescherming van de positie van nationale marktdeelnemers die reeds actief waren op de genoemde markt, of hebben zij daartoe geleid.

Derhalve staan artikel 49 EG en, vanaf de toepasselijkheid ervan, artikel 9, lid 1, van de kaderrichtlijn, artikel 5, lid 1, van de machtigingsrichtlijn en artikel 4, punt 1, van de mededingingsrichtlijn, in de weg aan dergelijke maatregelen, behalve wanneer deze gerechtvaardigd zijn.

Dienaangaande zij eraan herinnerd dat uit de rechtspraak van het Hof blijkt dat een vergunningsregeling die het aantal marktdeelnemers op het nationale grondgebied beperkt, kan worden gerechtvaardigd door doelstellingen van algemeen belang (zie in die zin arrest Placanica e.a., reeds aangehaald, punt 53), voor zover de eruit voortvloeiende beperkingen passend zijn en niet verder gaan dan noodzakelijk is ter bereiking van die doelstellingen.

Zo biedt het NGR in artikel 1, lid 3, van de kaderrichtlijn, de lidstaten uitdrukkelijk de mogelijkheid om, met inachtneming van het gemeenschapsrecht, bepalingen die een doelstelling van algemeen belang nastreven, vast te stellen of te handhaven, in het bijzonder op het gebied van het audiovisuele beleid.

Ook artikel 5, lid 2, eerste alinea, van de machtigingsrichtlijn biedt de lidstaten de mogelijkheid om individuele gebruiksrechten voor radiofrequenties toe te kennen teneinde de doelstelling van een doeltreffend gebruik van de radiofrequenties zoals die in de kaderrichtlijn is geformuleerd, te eerbiedigen.

Zoals de advocaat-generaal in de punten 34 en 37 van zijn conclusie heeft opgemerkt, is voor de rechtvaardiging van een dergelijke regeling, die in beginsel in strijd is met artikel 49 EG en met het NGR, echter niet alleen vereist dat zij is vastgesteld om redenen van algemeen belang, maar tevens dat daarin objectieve, transparante, niet-discriminerende en evenredige criteria worden gehanteerd (zie in die zin, arrest Placanica e.a., reeds aangehaald, punt 49, en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Zo bepaalt artikel 9, lid 1, van de kaderrichtlijn dat de lidstaten ervoor zorgen dat de bestemming en de toewijzing van radiofrequenties door de nationale regelgevende instanties gebaseerd zijn op objectieve, doorzichtige, niet-discriminerende en proportionele criteria.

Daarbij komt dat, wanneer individuele gebruiksrechten moeten worden verleend, dit volgens artikel 5, lid 2, tweede alinea, van de machtigingsrichtlijn dient te gebeuren via procedures die ‘open, transparant en niet-discriminerend zijn’.

Ook artikel 7, lid 3, van de machtigingsrichtlijn bepaalt dat ‘[w]anneer de verlening van gebruiksrechten voor radiofrequenties moet worden beperkt, […] de lidstaten deze rechten [verlenen] op basis van objectieve, transparante, niet-discriminerende en evenredige selectiecriteria’.

Dit vereiste wordt bevestigd door artikel 4, punt 2, van de mededingingsrichtlijn, volgens hetwelk ‘de toewijzing van radiofrequenties voor elektronischecommunicatiediensten [dient] te geschieden op basis van objectieve, doorzichtige, niet-discriminerende en evenredige criteria’.

In het hoofdgeding blijkt uit de door de verwijzende rechter voorgelegde stukken echter dat de toewijzing krachtens wet nr. 249/1997 van radiofrequenties aan een beperkt aantal exploitanten niet volgens dergelijke criteria is gebeurd.

Enerzijds zijn die radiofrequenties krachtens de overgangsregeling van artikel 3, lid 7, van wet nr. 249/1997 immers in feite toegekend aan de bestaande kanalen, ofschoon een aantal van deze kanalen in het kader van deze wet geen vergunning had gekregen.

Anderzijds zijn aan exploitanten zoals Centro Europa 7 geen radiofrequenties toegewezen, ofschoon hun in het kader van die wet wel vergunningen waren toegekend.

Derhalve staat artikel 49 EG in de weg aan een dergelijke regeling, ongeacht de doelstellingen die door wet nr. 249/1997 worden nagestreefd met de regeling van toekenning van radiofrequenties aan een beperkt aantal exploitanten.

Hetzelfde geldt voor de regeling van toekenning van radiofrequenties aan een beperkt aantal exploitanten krachtens wet nr. 112/2004; in deze regeling worden geen objectieve, doorzichtige, niet-discriminerende en proportionele criteria gehanteerd, wat in strijd is met artikel 49 EG en, vanaf de toepasselijkheid ervan, met artikel 9, lid 1, van de kaderrichtlijn, met de artikelen 5, lid 2, tweede alinea, en 7, lid 3, van de machtigingsrichtlijn, alsook met artikel 4, punt 2, van de mededingingsrichtlijn.

Krachtens wet nr. 112/2004 zijn de radiofrequenties immers toegekend aan de bestaande kanalen, en laatstgenoemden, zijn gemachtigd om uit te zenden krachtens de overgangsregeling van artikel 1 van voorlopig wetsbesluit nr. 353/2003, dat de bij wet nr. 249/1997 ingevoerde overgangsregeling slechts heeft verlengd.

De hierboven vastgestelde beperkingen kunnen in elk geval niet worden gerechtvaardigd door de noodzaak om een snelle overgang naar de digitale televisieomroep te waarborgen.

Ongeacht of een dergelijke doelstelling een doelstelling van algemeen belang kan vormen die dergelijke beperkingen kan rechtvaardigen, heeft de Commissie er in haar bij het Hof ingediende opmerkingen terecht op gewezen dat de Italiaanse wettelijke regeling — in het bijzonder wet nr. 112/2004 — de gevestigde exploitanten niet slechts een voorrangsrecht maar een uitsluitend recht verleent bij de toewijzing van radiofrequenties, en dit zonder dat het aan deze exploitanten toegekende privilege in tijd wordt beperkt, en zonder te voorzien in de verplichting om het excedent aan radiofrequenties terug te geven na de overschakeling naar digitale televisieomroep.

Gelet op een en ander moet op de tweede, de vierde en de vijfde vraag, samen genomen, worden geantwoord dat artikel 49 EG en, vanaf de toepasselijkheid ervan, artikel 9, lid 1, van de kaderrichtlijn, de artikelen 5, leden 1 en 2, tweede alinea, en 7, lid 3, van de machtigingsrichtlijn, alsook artikel 4 van de mededingingsrichtlijn aldus dienen te worden uitgelegd dat zij, op het gebied van de televisieomroep, in de weg staan aan een nationale wettelijke regeling waarvan de toepassing ertoe leidt dat een exploitant die een vergunning heeft, niet kan uitzenden bij ontbreken van aan de hand van objectieve, doorzichtige, niet-discriminerende en proportionele criteria toegewezen radiozendfrequenties.

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen van het Hof te vernemen of de bepalingen van artikel 10 EVRM, voor zover artikel 6 EU daarnaast verwijst, op het gebied van de televisieomroep in de weg staan aan een nationale wettelijke regeling waarvan de toepassing ertoe leidt dat een exploitant met een vergunning, zoals Centro Europa 7, niet kan uitzenden omdat hem geen radiozendfrequenties zijn toegewezen.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter van het Hof te vernemen of uit de eventuele rechtstreekse werking van artikel 17 van de machtigingsrichtlijn vanaf de toepasselijkheid ervan, voor de lidstaat die de vergunningen voor de televisieomroepactiviteit heeft toegekend, de verplichting voortvloeit om deze in overeenstemming te brengen met het gemeenschapsrecht en derhalve aan Centro Europa 7 de voor de uitoefening van de genoemde activiteit noodzakelijke radiozendfrequenties toe te wijzen.

De verwijzende rechter wil met deze vragen derhalve vernemen of het gemeenschapsrecht is geschonden, teneinde uitspraak te kunnen doen over een vordering tot vergoeding van daaruit voortvloeiende schade.

Uit het antwoord op de tweede, de vierde en de vijfde vraag blijkt echter dat artikel 49 EG en, vanaf de toepasselijkheid ervan, artikel 9, lid 1, van de kaderrichtlijn, de artikelen 5, leden 1 en 2, tweede alinea, en 7, lid 3, van de machtigingsrichtlijn, alsook artikel 4 van de mededingingsrichtlijn aldus dienen te worden uitgelegd dat zij, op het gebied van de televisieomroep, in de weg staan aan een nationale wettelijke regeling waarvan de toepassing ertoe leidt dat een exploitant die een vergunning heeft, niet kan uitzenden bij ontbreken van aan de hand van objectieve, doorzichtige, niet-discriminerende en proportionele criteria toegewezen radiozendfrequenties.

Dit antwoord stelt de verwijzende rechter derhalve al in staat uitspraak te doen over de door Centro Europa 7 geformuleerde vordering tot vergoeding van de geleden schade.

Gelet op het antwoord op de tweede, de vierde en de vijfde vraag, behoeven de eerste en de derde vraag niet te worden beantwoord.

De zesde, de zevende en de achtste vraag van de verwijzende rechter betreffen in wezen de wijze waarop de lidstaten toepassing kunnen maken van de afwijking waarin artikel 5, lid 2, tweede alinea, van de machtigingsrichtlijn en artikel 4 van de mededingingsrichtlijn voorzien.

Uit het antwoord op de vierde en de vijfde vraag blijkt echter dat, vanaf de toepasselijkheid ervan, artikel 5, lid 2, tweede alinea, van de machtigingsrichtlijn, en artikel 4 van de mededingingsrichtlijn aldus moeten worden uitgelegd dat zij, op het gebied van de televisieomroep, in de weg staan aan een nationale wettelijke regeling waarvan de toepassing ertoe leidt dat een exploitant die een vergunning heeft, niet kan uitzenden bij ontbreken van aan de hand van objectieve, doorzichtige, niet-discriminerende en proportionele criteria toegewezen radiozendfrequenties.

Uit dit antwoord volgt derhalve dat het hanteren van objectieve, doorzichtige, niet-discriminerende en proportionele criteria een noodzakelijke voorwaarde is voor de toepassing van de afwijking waarin artikel 5, lid 2, tweede alinea, van de machtigingsrichtlijn en artikel 4 van de mededingingsrichtlijn voorzien.

Derhalve dient geen uitspraak te worden gedaan over eventuele andere voorwaarden voor de toepassing van die afwijking, zoals die welke in de zesde, de zevende en de achtste vraag zijn genoemd.

Gelet op het antwoord dat het Hof op de vierde en de vijfde vraag samen met de tweede vraag heeft gegeven, behoeven de zesde, de zevende en de achtste vraag niet te worden beantwoord.