5.2.3.e Tweede helft negentiende eeuw tot heden: Von Savigny

624. Von Savigny's conflictenrecht. Daarmee zijn wij aangekomen bij de volgende revolutionaire stap in de geschiedenis van het conflictenrecht, namelijk bij Von Savigny, wiens in 1849 ontvouwen conflictenrecht tot op heden nog steeds ons denkraam bepaalt. Von Savigny heeft, zo hebben wij gezien, zowel de grondslag als de methode van het conflictenrecht vernieuwd: de oude soevereiniteitsgrondslag heeft hij vervangen door een internationalistische grondslag, en in lijn met die nieuwe grondslag heeft hij een nieuwe methode ontwikkeld, die bestaat uit een omkering van de conflictenrechtelijke rechtsvinding (de `kopernikanische Wende' van Von Savigny).1Zijn bepalende betekenis voor het conflictenrecht hebben wij al hiervoor behandeld.2 Overigens is het opmerkelijk dat die betekenis pas in de twintigste eeuw op haar waarde is geschat en doorgrond.3

625. Twee onderbelichte aspecten. Twee aspecten van Von Savigny's model lijken tot op heden echter onderbelicht te zijn gebleven, zo kwam uit het eerdere onderzoek naar voren.4 Dat is ten eerste de onbestaanbaarheid van het rechtsvacum.5 En dat is ten tweede zijn bevrijding van het conflictenrecht uit de greep van het vreemdelingenrecht. De receptie van het model van Von Savigny betekende de definitieve ontvlechting van conflictenrecht en vreemdelingenrecht.

626. Uitbanning invloed vreemdelingen op conflictenrecht. Die bevrijding van het conflictenrecht heeft zich op twee fronten voltrokken. In de eerste plaats postuleerde Von Savigny in de rechtsbevoegdheidsfase gelijke, volledige rechtsbevoegdheid.6 Daarmee werd elke interferentie van het vreemdelingenrecht via de rechtsbevoegdheidsfase uitgeschakeld, en had het conflictenrecht in dit opzicht maximale speelruimte verkregen. In de tweede plaats heeft Von Savigny de rol van het vreemdelingenrecht in de conflictenrechtelijke fase volledig uitgeschakeld. Zijn methode (rechtsvinding `aus der Natur der Sache') impliceert immers noodzakelijkerwijs dat het non-discriminatiebeginsel in de conflictenrechtelijke fase heerst.7 Zo heeft Von Savigny in beide fasen de hegemonie van het non-discriminatiebeginsel gevestigd, en heeft hij daardoor het conflictenrecht bevrijd van elke vreemdelingenrechtelijke interferentie.8

627. Bredere tendens. Daarmee past hij, zo blijkt uit het voorgaande, in een bredere onderstroom in de geschiedenis die voerde naar de uitbanning van de invloed van het vreemdelingenrecht op het conflictenrecht. Von Savigny's model vormt het sluitstuk van die ontwikkeling. Maar daarbij moet wel worden opgemerkt dat Von Savigny in deze stroom veel meer is geweest dan een belangrijke stroomversnelling. De verdienste van zijn model is dat de uitschakeling van het vreemdelingenrecht in beide fasen niet slechts een wenselijke optie is, maar dat zij een onvermijdelijk gegeven is, want systeem-inherent.

628. Heden. Dit alles is tegenwoordig zo vanzelfsprekend geworden dat wij ons er niet meer bewust van zijn. Het Savigniaanse paradigma heeft onze blik onbewust veranderd. Door de Savigniaanse bril valt het rechtsvacuüm als conflicten-rechtelijke mogelijkheid weg in een dode hoek; door de Savigniaanse bril zijn conflictenrecht en vreemdelingenrecht als vanzelfsprekend gescheiden. Daardoor zien wij de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling in het intellectuele-eigendomsrecht niet meer, en zien wij een andere geschiedenis van het conflictenrecht. Dat begint al bij het begin. "Die Anfánge des IPR liegen in Dunkeln", zo vertolkt Siehr de tegenwoordig heersende mening.9 Belichten wij de geschiedenis van het conflictenrecht echter zonder Savigniaanse `Vorverständnis', dan valt op dat het conflictenrecht al in de oudheid is geboren. En zonder Savigniaanse bril zien wij voorts dat het conflictenrecht door de eeuwen heen verstrengeld is geweest met het vreemdelingenrecht. Dat is ook niet verwonderlijk want het is de vreemdeling geweest die de vraag naar het toepasselijke recht met zich mee bracht. Die verstrengeling is in de loop der geschiedenis steeds losser geworden, zo hebben wij gezien. Ooit — in den beginne — was de invloed van het vreemdelingenrecht op het conflictenrecht volledig. Maar vervolgens is zij op twee fronten geleidelijk afgebrokkeld: in de rechtsbevoegdheidsfase doordat de vreemdeling steeds meer rechtsbevoegdheid kreeg; en in de conflictenrechtelijke fase doordat de conflictenrechtelijke vraag voor onderdanen en vreemdelingen steeds meer gelijkluidend werd beantwoord. Die ontwikkeling is in de negentiende eeuw voltooid met de door Von Savigny toegebrachte genadeslag. Zo werd de invloed van het vreemdelingenrecht op het conflictenrecht uitgebannen, en werden vreemdelingenrecht en conflictenrecht twee duidelijk gescheiden rechtsgebieden.

629. Hier eindigt onze excursie naar de ontwikkelingsgeschiedenis van het conflictenrecht. Het is slechts een korte terreinverkenning geweest, die verdere studie, uitwerking en bijstelling behoeft, maar dat valt als gezegd buiten het bestek van deze studie. Keren wij terug naar het intellectuele-eigendomsrecht.