Einde inhoudsopgave
Milieuaansprakelijkheid van leidinggevenden 2021/IV.2.8.3
IV.2.8.3 Hezemans air: handelen bij de taakvervulling als bestuurder
mr. T.R. Bleeker LLM, datum 01-11-2021
- Datum
01-11-2021
- Auteur
mr. T.R. Bleeker LLM
- JCDI
JCDI:ADS460421:1
- Vakgebied(en)
Bestuursrecht algemeen (V)
Voetnoten
Voetnoten
HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2628 (concl. A-G Wesseling-van Gent), NJ 2015/21, m.nt. Van Schilfgaarde; JOR 2014/296, m.nt. Kroeze (Hezemans Air).
Vice-president van de Hoge Raad Bakels stelt dat de cassatierechter met dit arrest een fout heeft gemaakt, door de formulering dat voor ‘de bestuurder’ de normale aansprakelijkheidsregels gelden (voor gevallen waarin de hoedanigheid van bestuurder juist niet doorslaggevend is. Bakels 2015, p. 934.
HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2628 (concl. A-G Wesseling-van Gent), NJ 2015/21, m.nt. Van Schilfgaarde; JOR 2014/296, m.nt. Kroeze (Hezemans Air), r.o. 3.5.3.
HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2628 (concl. A-G Wesseling-van Gent), NJ 2015/21, m.nt. Van Schilfgaarde; JOR 2014/296, m.nt. Kroeze (Hezemans Air), r.o. 3.5.4 en 3.5.5.
Karapetian 2019, p. 25, met een voorbeeld over het schenden van veiligheidsvoorschriften.
Het normadressaatschap van bestuurders en andere leidinggevenden licht ik toe in par. III.5.4.
Van Schilfgaarde in diens noot bij Hezemans Air, nr. 11; Karapetian 2019, par. 2.4; Tjittes 2017, p. 374-375.
In het Hezemans Air-arrest1 tracht de Hoge Raad de onduidelijkheid rondom het in het Spaanse villa-arrest geformuleerde criterium weg te nemen.2 De cassatierechter benadrukt dat voor Van de Riet de gewone aansprakelijkheidscriteria gelden, omdat Van de Riet niet handelde als bestuurder van een vennootschap, maar als ‘deskundig bemiddelaar’.3 Dan is er ‘dus’ geen sprake van ‘bestuurdersaansprakelijkheid’. Maar wanneer er – zoals in het Hezemans Air-arrest het geval was – sprake is van ‘handelen bij de taakvervulling als bestuurder’, dan geldt voor de aansprakelijkheid van de bestuurder de verzwaarde ‘ernstig verwijt’-maatstaf.4
Aldus verlegt de Hoge Raad de focus van de, in de woorden van Van Schilfgaarde, ‘weinigdoorzichtigetegenstellingtussendeverschillendezorgvuldigheidsverplichtingen’, naar de hoedanigheid van de bestuurder. Dit wordt door de Hoge Raad gekwalificeerd als een ‘verduidelijking van het obiter dictum’ uit het Spaanse villa-arrest.
Desalniettemin meen ik (net zoals Karapetian5) dat de toets om te bepalen of er sprake is van bestuurdersaansprakelijkheid een wezenlijk andere strekking heeft gekregen. In Spaanse villa draaide het om de adressering van de zorgplicht (‘rust de zorgvuldigheidsverplichting persoonlijk op de bestuurder, of op de vennootschap?’) terwijl in Hezemans Air de hoedanigheid waarin is gehandeld doorslaggevend was voor de toepasselijkheid van de onrechtmatige daad (‘is de onrechtmatige daad verricht in het handelen bij de taakvervulling als bestuurder?’).
Neem het volgende voorbeeld uit de milieurechtelijke sfeer: een bestuurder die besluit dat een installatie overuren moet draaien waardoor de emissiegrens uit een vergunning wordt overschreden, doet dit niet op persoonlijke titel maar ontegenzeggelijk in hoedanigheid van bestuurder. De vergunningsvoorschriften zijn direct gericht tot leidinggevende natuurlijke personen, zoals bestuurders, die de inrichting drijven.6 Zodoende is de onrechtmatige gedraging weliswaar verricht bij de taakvervulling als bestuurder, maar heeft de bestuurder tegelijkertijd gehandeld in strijd met een op hem persoonlijk rustende verplichting. De toets uit Spaanse Villa zou in dit geval leiden tot de conclusie dat er géén sprake is van bestuurdersaansprakelijkheid; de toets van Hezemans Air tot een tegenovergestelde conclusie.
Evenwel is met dit arrest de onduidelijkheid met betrekking tot het toepassingsbereik van de ‘ernstig verwijt’-maatstaf nog niet weggenomen. Het is namelijk lastig om een scheiding te maken tussen het handelen van een persoon in privé of in het kader van diens beroep enerzijds, en het handelen van de persoon bij de taakvervulling als bestuurder anderzijds.7 Dat licht ik hierna toe.