HR, 23-02-2018, nr. 16/06046

De klacht van de vrouw ten aanzien van het oordeel over de stamrechtvoorziening is onderverdeeld in twee subklachten. Subklacht 1a klaagt erover dat het hof ten onrechte een essentiële stelling van de vrouw, namelijk dat de ontslagvergoeding altijd bedoeld is geweest als oudedagsvoorziening, onbehandeld heeft gelaten en/of impliciet ongemotiveerd heeft verworpen. Deze stelling van de vrouw hield volgens haar in dat er sprake zou zijn geweest van een bestemmingswijziging van de ontslagvergoeding. Middels subklacht 1b klaagt de vrouw erover dat het hof is uitgegaan van een onjuiste rechtsopvatting. Het hof zou jurisprudentie van uw Raad hebben miskend. Volgens de vrouw had het hof moeten onderzoeken in hoeverre de aanspraak van de man ziet op de periode voor respectievelijk na de ontbinding van de gemeenschap. Zij verwijst hiervoor naar de uitspraak van uw Raad van 24 juni 2016 (ECLI:NL:HR:2016:1293). Zonder nadere toelichting is, gelet op deze jurisprudentie, volgens de vrouw het oordeel van het hof dat de aanspraak van de man op de stamrecht-BV verknocht is, onjuist, althans onbegrijpelijk. Beide klachten falen. Ter toelichting dient het navolgende.

De vrouw is in beroep gekomen van de beschikking van de rechtbank d.d. 2 juli 2013 bij beroepschrift van 2 oktober 2013. Ten aanzien van de stamrechtvoorziening heeft zij de volgende grief naar voren gebracht.

Blijkens het proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 30 april 2014 hebben partijen het volgende verklaard met betrekking tot de stamrechtvoorziening.

De vrouw stelt in cassatie dat het hof op een essentiële stelling van haar (bestemmingswijziging) niet zou zijn ingegaan, maar uit de stukken in feitelijke instantie blijkt niet, althans niet (voldoende) kenbaar, dat de vrouw zich op het standpunt heeft gesteld dat de man aan de door hem ontvangen ontslagvergoeding een andere (met haar overeengekomen c.q. aan haar toegezegde) bestemming heeft gegeven. De vrouw heeft aangegeven dat in de verhoudingtussen de werkgever en de man de aard van de ontvangen ontslagvergoeding niet duidelijk zou zijn. Behalve naar het hiervoor sub 2.3 weergegeven partijdebat in appèl verwijst de man in dit verband naar de volgende passages uit de processtukken in eerste aanleg:

Pleitaantekeningen van (de advocaat van) de vrouw voor de mondelinge behandeling van 21 mei 2013:

Blijkens het proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 21 mei 2013 hebben partijen het volgende naar voren gebracht met betrekking tot de stamrechtvoorziening:

Uit de hierboven en de hiervoor sub 2.3 geciteerde passages uit de stukken in feitelijke instanties blijkt bovendien, dat (juist) de vrouw zich (ook) op het standpunt heeft gesteld dat partijen de oorspronkelijke bestemming van een verknocht goed niet kunnen wijzigen.3. Zo is in het proces-verbaal van de zitting van het Hof d.d. 30 april 2014 vermeld dat de advocaat van de vrouw daartoe heeft aangegeven: ‘[…] Door er zelf op enig moment een bestemming aan te geven, kun je niet de oorspronkelijke bestemming wijzigen. […]’. Anders dan de vrouw in haar subklacht 1a betoogt, is dus géén sprake geweest van een voor het hof (en de man) kenbare essentiële stelling, zodat deze klacht reeds om die reden faalt.

Daarbij merkt de man op dat het hof de essentiële stelling die de vrouw wél heeft aangevoerd — te weten dat de man de aard/strekking van de door hem ontvangen ontslagvergoeding niet (voldoende) heeft aangetoond — terecht (gemotiveerd) heeft verworpen, door te verwijzen naar de relevante passages uit de ontslag- en stamrechtovereenkomst die man in het geding heeft gebracht.4.

Zou uw Raad van oordeel zijn dat de stelling van de vrouw in haar cassatieklacht sub 1a dat zij in feitelijke instantie wél (voldoende) duidelijk en kenbaar zou hebben aangevoerd, kort gezegd, dat de man de door hem ontvangen ontslagvergoeding een andere bestemming heeft gegeven dan de bestemming die deze had in de verhouding tussen hem en zijn werkgever, dan kan deze klacht desondanks toch niet tot vernietiging van de beschikking(en) van het hof leiden, omdat deze klacht, gelet op hetgeen hiervoor sub 2.2.2 is opgemerkt, uitgaat van een onjuiste rechtsopvatting: echtgenoten kunnen zelf de omvang van de huwelijksgoederengemeenschap niet beïnvloeden door aan goederen die gezien hun aard/strekking als bijzonder verknocht kwalificeren een andere bestemming te geven, waardoor deze toch in de huwelijksgemeenschap vallen.

In subklacht 1b klaagt de vrouw dat het hof met zijn oordeel dat de aanspraken van de man jegens zijn stam recht B.V. bijzonder verknocht aan hem zijn van een onjuiste rechtsopvatting is uitgegaan. Daarbij verwijst de vrouw naar de uitspraak van uw Raad d.d. 24 juni 2016, ECLI:NL:HR:2016:1293. Kern van deze uitspraak is het oordeel van uw Raad dat het geval waarbij een ontslagvergoeding, bestemd tot vervanging van toekomstig gederfd loon, is gestort in een stam recht B.V. niet anders beoordeeld dient te worden dan het geval waarin een dergelijke vergoeding als koopsom voor een stamrechtverzekering onder een verzekeringsmaatschappij is gestort. Ook in het geval er een aanspraak bestaat jegens een stamrecht-B.V., dient onderzocht te worden in hoeverre de aanspraak ziet op de periode vóór dan wel na ontbinding van de huwelijksgoederengemeenschap.

Wat er van het betoog van de vrouw in haar cassatieklacht sub 1b ook zij: in feitelijke instantie heeft de vrouw zich niet (gemotiveerd) op het standpunt gesteld dat ook in de onderhavige zaak een dergelijk onderscheid gemaakt zou moeten worden. De vrouw heeft steeds betoogd, dat de man niet aannemelijk gemaakt zou hebben dat de door hem ontvangen ontslagvergoeding de strekking heeft om toekomstig inkomensverlies te compenseren. Aldus heeft het hof terecht niet geoordeeld over de vraag of de door de man ontvangen ontslagvergoeding, nu deze — anders dan de vrouw stelde — wel degelijk ziet op compensatie van verlies aan toekomstig arbeidsinkomen, wellicht toch gedeeltelijk in de huwelijksgemeenschap is gevallen. De vrouw heeft in feitelijke instantie dit standpunt niet (gemotiveerd) ingenomen, ook niet bij wijze van subsidiaire stelling. Het hof hoefde aan deze — voor het eerst in cassatie — door de vrouw opgeworpen stelling dan ook geen aandacht te besteden. Aldus is het hof niet uitgegaan van een onjuiste rechtsopvatting, althans is zijn oordeel niet onbegrijpelijk of onvoldoende gemotiveerd.

De vrouw klaagt dat het hof ten onrechte het verzoek van de vrouw heeft afgewezen tot vergoeding van hetgeen zij over de periode vanaf het uiteengaan van partijen (op 18 februari 2012) en de ingangsdatum van de voorlopige partneralimentatie (24 juli 2013) en over de periode 1 januari 2012 tot 17 februari 2012 vanaf de ABN-AMRO rekening, waarvan het saldo aan haar is toegedeeld, aan kosten van de huishouding heeft voldaan. De vrouw stelt dat het hof in feite heeft geoordeeld dat de vrouw niet aan haar stelplicht heeft voldaan. Volgens de vrouw heeft de man — kort gezegd — echter erkend dat de vrouw een bedrag van € 1.755,12 per maand, oftewel over 17 maanden een bedrag van € 29.837,04 heeft betaald vanaf de betreffende rekening in verband met kosten van de huishouding.

Zie in deze H.W.B. thoe Schwartzenberg, Civiel bewijsrecht voor rechtspraktijk, Vierde herziene uitgave Apeldoorn-Antwerpen, Maklu 2013, pag. 24 e.v..:

In haar beroepschrift van 2 oktober 2013 heeft de vrouw middels haar grief 16 haar verzoek vermeerderd, in die zin dat zij heeft verzocht de man te veroordelen tot betaling van een nader door de vrouw te becijferen bedrag ter zake de kosten van de huishouding (in de periode 18 februari 2012 tot 24 juni 2013). In de toelichting op haar grief schrijft zij dat de man over de periode van het uiteengaan van partijen tot de ingangsdatum van de voorlopige partneralimentatie geen bijdrage heeft geleverd in de kosten van de huishouding, terwijl hij daartoe op grond van art. 1:84 BW wel verplicht was. Volgens de vrouw dienden de kosten van de huishouding ten laste van het inkomen van de man te komen, nu zij zelf geen inkomen had, dan wel ten laste van het gemene vermogen. De vrouw kondigde aan nog een overzicht van de betreffende kosten in het geding te zullen brengen.

In zijn verweerschrift van 14 november 2013 heeft de man verweer gevoerd tegen dit verzoek van de vrouw. Hij heeft aangevoerd het belang van de vrouw bij haar verzoek niet in te zien nu de rechtbank de vrouw reeds had gevolgd in de door haar aangegeven wijze van verrekening van kosten. De man heeft zelf tegen het oordeel van de rechtbank (incidenteel) appel ingesteld (incidentele grief IV). Hetgeen bij deze grief is gesteld heeft de man als herhaald en ingelast wensen te beschouwen bij zijn verweer op grief 16 van de vrouw. Bij zijn grief IV heeft de man gesteld (punt 90 e.v. van zijn verweerschrift):

Bij brief van 18 april 2014 heeft de vrouw als productie 29 een overzicht in het geding gebracht van de kosten ten behoeve van haar levensonderhoud en dat van de bij haar wonende kinderen, voldaan vanaf de ABN-AMRO rekening. Het betreffende overzicht liet een totaalbedrag zien van € 38.531,17.

Bij brief van 14 april 2014 heeft de man als bijlage 15 de reeds in zijn verweerschrift aangekondigde berekening overgelegd van de kosten van de huishouding van partijen.

Tijdens de mondelinge behandeling van 30 april 2014 heeft de advocaat van de man het volgende naar voren gebracht.

In het kader van de partneralimentatie:

In het kader van de verrekening:

In rechtsoverweging 11.16.2 en 11.16.5 van de tussenbeschikking van 4 juni 2015 overweegt het hof:

Bij brief van 15 juli 2015 heeft de man gesteld:

Bij brief van 15 juli 2015 heeft de vrouw gesteld:

Bij tussenbeschikking van 31 maart 2016 heeft het hof in rov. 15.7.2 de verrekenvordering van de vrouw ten aanzien van de door haar betaalde kosten van de huishouding van de ABN AMRO-rekening afgewezen, nu zij haar vordering onvoldoende inzichtelijk heeft gemaakt.

De vrouw stelt weliswaar onder punt 15 en 16 van het verzoekschrift tot cassatie dat de man zou hebben erkend dat zij een bedrag van € 29.837,04 zou hebben besteed aan de kosten van de huishouding, maar laat na de volledige context weer te geven. De man heeft immers ook appel ingesteld van de overweging van de rechtbank op dit punt (zie hiervoor sub 2.8, grief IV) en heeft juist het standpunt ingenomen dat de vrouw aan hem een bedrag moet vergoeden nu hij alleen (uit privévermogen) het tekort heeft gedragen, terwijl dat uit gemeenschappelijk vermogen gedragen had moeten worden (zie hiervoor sub 2.8, met name het proces-verbaal van de zitting van 30 april 2014 en de brief van de zijde van de man van 15 juli 2015). Beide partijen hebben middels het overleggen van eigen overzichten een en ander getracht te onderbouwen voor het hof. Uit de context kan aldus worden herleid dat de man niet heeft erkend dat de vrouw een vergoedingsrecht heeft van € 29.837,04. Nu de vrouw, ondanks de gemotiveerde betwisting door de man (zie onder meer grief IV bij zijn verweerschrift in hoger beroep en de brief van 15 juli 2015) haar stelling onvoldoende heeft onderbouwd, heeft het hof op juiste gronden en voldoende begrijpelijk gemotiveerd de vordering van de vrouw afgewezen. Klacht 2 van de vrouw faalt derhalve.

Tevens kan tegen de cassatieklacht ingebracht worden, hetgeen eerder in het proces-verbaal van de zitting bij het hof op 30 april 2014 is vermeld, te weten:

Uit de laatste toevoeging blijkt dat de man zich op het standpunt heeft gesteld dat de vrouw de door haar gestelde uitgaven van € 1.755,- per maand niet middels stukken heeft onderbouwd. Daaruit kan worden opgemaakt dat de man heeft bestreden dat de vrouw € 1.755,- per maand ter zake de kosten van haar huishouding van haar eigen rekening heeft voldaan.

De vrouw doet in dit kader blijkbaar een beroep op 1:84 BW. Een mogelijke erkenning van de man staat nog los van de vraag of hij de kosten van de vrouw ook moet vergoeden. Dat laatste wordt, zoals blijkt uit de door de man in feitelijke instanties ingenomen standpunten in ieder geval niet door hem erkend. Sterker nog, de man stelt dat hij zijn volledige inkomen reeds aan de kosten van de huishouding heeft gespendeerd en dat een eventueel tekort uit het vermogen van partijen betaald moet worden. De man stelt zich op het standpunt dat hij nog een vordering op de vrouw heeft (omdat enkel met ‘zijn’ vermogen het tekort is voldaan), zie zijn grief IV (hiervoor sub 2.8).

De vrouw klaagt erover dat de optelsom van de bedragen die verrekend dienen te worden zoals gemaakt onder rechtsoverweging 18.3 van de eindbeschikking van 15 september 2016 onjuist is. Volgens de vrouw lijkt het hof daarbij vergeten te zijn dat grief IV van de man ongegrond is verklaard, zodat het oordeel van de rechtbank dat de man de helft van de kosten van de vakantie naar New York voor zijn rekening dient te nemen in stand blijft. Volgens de vrouw is de beslissing op dit punt zonder nadere motivering onbegrijpelijk.

De rechtbank heeft in haar beschikking van 2 juli 2013 de wijze van verdeling vastgesteld overeenkomstig haar overwegingen onder ‘Verdeling van de huwelijksgoederengemeenschap’. In deze overwegingen is het volgende opgenomen (pag. 11):

In zijn verweerschrift, tevens incidenteel appelschrift van 14 november 2013 heeft de man een grief (grief IV) gericht tegen het oordeel van de rechtbank dat de man aan de vrouw de helft van de kosten van de vakantie in New York dient te vergoeden.

Het hof heeft in zijn beschikking van 31 maart 2016 de volgende te verrekenen bedragen vastgesteld:

Nu het hof heeft geoordeeld dat grief IV van de man faalt, brengt dit mee dat hij de helft van de kosten van de vakantie in New York dient te dragen, te weten € 3.462,13 en dat dit bedrag in mindering moet komen op het door het hof in rechtsoverweging 18.3 berekende bedrag van € 24.164,13. De klacht van de vrouw tegen dit onderdeel van de uitspraak van het hof is naar de mening van de man dan ook terecht voorgesteld.

De vrouw klaagt in haar vierde klacht dat het hof uit is gegaan van een onjuiste rechtsopvatting door bij vaststelling van het overbedelingsbedrag in het kader van de verdeling van de woning uit te gaan van de getaxeerde waarde van de woning per 10 maart 2015.5. Daarmee heeft het hof volgens de vrouw miskend dat de hoofdregel voor de peildatum voor de waardering is de datum van feitelijke verdeling. Deze feitelijke verdeling had volgens de vrouw nog niet plaatsgevonden op het moment van de beslissing van het hof nu het hof bij beschikking van 10 juli 2014 slechts de wijze van verdeling heeft bepaald. Voor zover de beslissing van het hof zo moet worden begrepen dat partijen een andere datum zouden zijn overeengekomen, is die beslissing volgens de vrouw onbegrijpelijk. Voor zover in de beslissing een afwijking op grond van de redelijkheid en billijkheid zou moeten worden gelezen, is de beslissing volgens de vrouw onvoldoende gemotiveerd. Deze klacht faalt. Ter toelichting dient het volgende.

Primair meent de man dat de vrouw met haar klacht miskent dat zij zèlf in hoger beroep nu juist heeft betoogd dat afgeweken diende te worden van de datum van verdeling als peildatum voor de waardering van de woning. De man verwijst hiertoe naar de beschikking van de rechtbank Oost-Brabant die tussen partijen op 2 juli 2013 is gewezen. In die uitspraak heeft de rechtbank op pag. 7 het volgende overwogen:

De rechtbank heeft vervolgens in het dictum van zijn beschikking de woning aan de man toegedeeld.

De vrouw heeft tegen dit oordeel van de rechtbank twee grieven gericht. In grief 3 van haar beroepschrift heeft zij aangevoerd dat de rechtbank naar haar mening de voormalig echtelijke woning ten onrechte aan de man zou hebben toegedeeld. Grief 4 van haar beroepschrift richt zich tegen het oordeel van de rechtbank voor de vaststelling van de waarde van de woning uitgegaan dient te worden van de waarde van de woning op het moment van feitelijke verdeling, en dat er daarom aanleiding is om te bepalen dat partijen gezamenlijk opdracht dienen te geven aan Abelen Makelaars en Taxateurs om de huidige waarde van de woning vast te stellen, waarbij de datum waarop het rapport van Abelen wordt opgesteld als peildatum geldt. Daarbij heeft zij ter toelichting op die grief het volgende aangevoerd:

In haar verweerschrift in incidenteel appel van 24 december 2013 heeft de vrouw geschreven:

Afgezien van het vorenstaande faalt de klacht gelet op de uitspraak van uw Raad van 27 februari 2004 (ECLI:NL:HR:2004:AN9689). Uw Raad overweegt:

Gelet op het oordeel van de rechtbank met betrekking tot de waardepeildatum (uitgaan van de datum van het taxatierapport als invulling van de datum van verdeling), het feit dat de vrouw daartegen niet heeft gegriefd en het gehele debat van partijen in hoger beroep, heeft het hof mogen begrijpen dat tussen partijen overeenstemming bestond over de te hanteren peildatum voor de situatie dat het oordeel van de rechtbank dat uitgegaan dient te worden van de datum van feitelijke verdeling in stand zou blijven6.. Gelet hierop is het oordeel van het hof niet onjuist of onbegrijpelijk.

Middels deze klacht klaagt de vrouw erover dat het oordeel van het hof (rov. 3.8.3 in de deelbeschikking van 10 juli 2014) over de verdeling van de inboedel zonder nadere motivering onbegrijpelijk is in het licht van haar, volgens de vrouw, (essentiële) stellingen ten aanzien van de verknochtheid van specifieke goederen. Gegrondverklaring van de stelling dat bepaalde goederen verknocht (of hoogstpersoonlijk) zijn, kan volgens de vrouw (zie punt 29 van haar verzoekschrift tot cassatie) leiden tot het gevolg dat de goederen noch juridisch noch economisch in de gemeenschap vallen, juridisch buiten de gemeenschap blijven maar economisch niet, wel in de gemeenschap vallen maar aan de rechthebbend echtgenoot worden toebedeeld zonder verrekening van de waarde, en/of wel in de gemeenschap vallen en toebedeeld worden aan de rechthebbend echtgenoot onder verrekening van de waarde. Primair is de man van oordeel dat dat de vrouw geen belang heeft bij deze klacht, nu zij — nìet — tevens klaagt tegen r.o. 15.11.1 in de beschikking van het hof d.d. 31 maart 2016, waarin het hof heeft overwogen:

Zoals eerder vermeld bij het verweer op cassatieklacht 1 van de vrouw, bepaald artikel 1:94 lid 3 BW dat goederen en schulden die aan een van de echtgenoten op enigerlei bijzondere wijze verknocht zijn, slechts in de gemeenschap vallen voor zover die verknochtheid zich hiertegen niet verzet. De invulling van de vraag wanneer een goed of schuld verknocht is, wordt overgelaten aan de rechtspraak.

Verknochtheid vloeit uitsluitend voort uit de objectieve aard van de goederen en schulden en niet (omgekeerd) uit de subjectieve (zakelijke of gevoelsmatige) gehechtheid daaraan van een echtgenoot, aldus Reinhartz7..

Reinhartz schrijft in de Groene Serie dat algemeen wordt aangenomen dat men categorieën kan onderscheiden in voortschrijdende mate van afnemende verknochtheid. Onderscheid wordt gemaakt in de volgende categorieën:

Volgens Breederveld is ‘Verknochtheid is geen emotie, zoals een bepaalde gehechtheid aan de zaak (sieraad) of de historie van de zaak (erfstuk)’.8.

Van Mourik en Verstappen merken op ten aanzien van dergelijke goederen ‘Blijkens de parlementaire geschiedenis wordt in het spraakgebruik met bijzondere verknochtheid vooral gedoeld op familiesieraden en dergelijke. Deze goederen vallen nu juist wel in de gemeenschap ondanks de bijzondere affectiewaarde die de goederen voor een echtgenoot kunnen hebben.9.

Voorts menen Van Mourik en Verstappen dat toedeling van bepaalde goederen aan een bepaalde echtgenoot niet steunt op art. 1:94 lid 3 BW, maar op toepassing van de beginselen van redelijkheid en billijkheid (art. 3:166 lid 3 BW jo. Art. 6:2 BW). Voor het antwoord op de vraag wat de beginselen van redelijkheid en billijkheid met zich brengen, kan enigerlei bijzondere verknochtheid een rol spelen.

Zoals de rechtbank ook in haar beschikking van 2 juli 2013 heeft overwogen, heeft alleen de man in eerste aanleg bij brief van 6 mei 2013 een overzicht van inboedelbestanddelen in het geding gebracht. De vrouw heeft slechts lijsten van de deurwaarder overgelegd die zijn opgemaakt naar aanleiding van het door de vrouw gelegde maritaal beslag. De vrouw heeft de betreffende lijsten overgelegd als productie 7g bij brief van haar advocaat van 8 mei 2013. Ter zitting van 21 mei 2013 is blijkens het proces-verbaal wel over de inboedel gesproken, maar is in het bijzonder alleen gesproken over foto's en video's. Dat sprake zou zijn van aan de vrouw verknochte goederen of hoogstpersoonlijke goederen heeft de vrouw volgens het proces-verbaal niet gesteld.

De rechtbank heeft vervolgens in haar beschikking (zie pag. 17) geoordeeld dat de door de man overgelegde lijst niet volledig is en de inboedel derhalve verdeeld dient te worden aan de hand van de lijsten van de deurwaarder, in die zin dat het eerste op de lijst vermelde bestanddeel aan de man wordt toegedeeld, het tweede aan de vrouw, enzovoort. Ook de inboedel die zich bevindt aan de [a-straat] diende volgens de beslissing van de rechtbank dienovereenkomstig verdeeld te worden.

In haar beroepschrift van 2 oktober 2013 richt de vrouw grief 11 tegen het oordeel van de rechtbank met betrekking tot de inboedel:

Bij verweerschrift van de man van 14 november 2013 brengt de man hierover het volgende naar voren:

Bij brief van de advocaat van de vrouw van 18 april 2014 legt de vrouw als productie 28 inboedellijsten over onder de volgende vermeldingen.

De vrouw heeft bij bepaalde inboedelgoederen opmerkingen geplaatst als ‘verknocht’, met als reden onder meer: ‘verjaardagscadeau, geschenk bij huwelijk, cadeau vriendin, cadeau overleden zus vrouw’ etc. Klaarblijkelijk verstaat de vrouw onder ‘verknocht’ iets anders (namelijk goederen waar zij aan gehecht is) dan de juridische betekenis die daaraan op grond van art 1:94 lid 3 BW wordt toegekend en op grond waarvan goederen buiten de gemeenschap vallen.

Als productie 38 bij dezelfde brief heeft de vrouw het vonnis in kort geding over gelegd van 17 december 2013 ‘met betrekking tot onder meer de afgifte door de man van persoonlijke goederen van de vrouw, de aan haar verknochte goederen en de niet in de gemeenschap van goederen vallende goederen van de moeder van de vrouw, en met betrekking tot de door haar gewenste omgang van [naam 1], de hond van partijen.’

Blijkens het proces-verbaal van de zitting in hoger beroep van 30 april 2014 hebben partijen (voor zover relevant) het volgende over de inboedel verklaard (pag. 3–4):

En op pag. 6–7:

En op pag. 8:

Het hof heeft vervolgens bij beschikking van 10 juli 2014 ten aanzien van de inboedel het volgende geoordeeld.

Uit het hiervoor uiteengezette verloop van de procedure (sub 2.17) op het punt van de inboedel blijkt dat de vrouw zich er op heeft beroepen dat bepaalde inboedelgoederen verknocht zouden zijn. Zij heeft daartoe in de overgelegde lijsten achter bepaalde goederen (slechts) de vermelding ‘VERKNOCHT’ geplaatst.

Zij heeft evenwel nagelaten te onderbouwen op grond waarvan de genoemde goederen verknocht zouden zijn en welk gevolg daaraan verbonden zou moeten worden. De man heeft bestreden dat er van verknochte goederen sprake zou zijn (zie onder meer punt 48 van zijn verweerschrift in hoger beroep). Zoals in het cassatieberoep (punt 29) naar voren wordt gebracht, kan de vaststelling van de verknochtheid van een goed tot gevolg hebben ‘dat de goederen noch juridisch noch economisch in de gemeenschap vallen, juridisch buiten de gemeenschap vallen maar economisch niet, wel in de gemeenschap vallen maar aan de rechthebbend echtgenoot worden toebedeeld zonder verrekening van de waarde, en/of wel in de gemeenschap vallen en toebedeeld worden aan de rechthebbende echtgenoot onder verrekening van de waarde.’

Ook in appel staat de motiveringsplicht van de rechter echter tegenover de stellingen van partijen. Nu de stelling van de vrouw slechts inhoudt de mededeling dat bepaalde goederen verknocht zouden zijn, is de eindconclusie dat het hof zijn oordeel wel degelijk voldoende toereikend heeft gemotiveerd. In de optiek van de man heeft de vrouw zelfs niet voldaan aan haar stelplicht.

Grief V van de man heeft betrekking op de verknochtheid van de vergoedingen die de man van TomTom heeft ontvangen. De man stelt in zijn verweerschrift tevens incidenteel beroepschrift (specifiek punt 96 tot en met 98) dat de door hem ontvangen vergoedingen wel verknocht zijn en een bedrag van € 144.332,- buiten de verdeling dient te blijven, in tegenstelling tot hetgeen de rechtbank in haar beschikking van 2 juli 2013 heeft geoordeeld (pag. 12 en 13).

De man heeft gesteld dat de gelden nog wel identificeerbaar en aanwezig zijn, en heeft daartoe bijlage 16 bij zijn verweerschrift overgelegd. Uit het bankafschrift dat als bijlage 16 is overgelegd blijkt een betaling van TomTom aan de man op 14 april 2010 van € 194.554,67 met als omschrijving: ‘Severance payment and interest’.

Bij haar verweerschrift op incidenteel appel stelt de vrouw dat de gelden wel zijn vermengd en het door de man overgelegde bankafschrift (bijlage 16) onvoldoende duidelijkheid verschaft. De vrouw merkt niets op over dat de gelden niet bedoeld zouden zijn voor toekomstige inkomensderving aan de zijde van de man.

Bij brief van 18 april 2014 heeft de man als bijlage 39 een passage uit zijn arbeidsovereenkomst met TomTom overgelegd, waarin in artikel 15 is opgenomen het doel waarvoor een vergoeding in verband met een mogelijk toekomstig ontslag zal worden betaald:

De man schrijft daarbij als toelichting:

Als bijlage 40 tot en met 42 legt de man vervolgens bankafschriften over, waaruit volgt dat de gelden nog wel te identificeren zijn. Ter toelichting op die bijlagen schrijft de man:

Bij brief van 18 april 2014 van de vrouw stelt zij onder verwijzing naar productie 35 (bankafschriften) dat daaruit onder meer de vermenging van TomTom ‘geld’ en Teleatlas ‘geld’ blijkt (pagina 6 van de brief).

Uit het proces-verbaal van de zitting van 30 april 2014 blijkt dat de man heeft gesteld (pag. 6):

Bij beschikking van 10 juli 2014 heeft het hof in rechtsoverweging 3.9.2. de grief van de man afgewezen:

Bij brief van 1 mei 2013 heeft de man als bijlage 16 de uitspraken in de zaak tussen hem en TomTom overgelegd, In de beschikking van de kantonrechter van de rechtbank Amsterdam van 6 juni 2005 wordt in rechtsoverweging 1.10 artikel 15.1 van de concept arbeidsovereenkomst geciteerd waarin de ontslagvergoeding is opgenomen en in rechtsoverweging 1.18 wordt artikel 15.2 van de aangepaste concept arbeidsovereenkomst geciteerd. In rechtsoverweging 1.30 is de vordering van de man samengevat, die onder meer inhoudt een verklaring voor recht dat hij recht heeft op een severance payment (ontslagvergoeding) van € 482.000,- althans EUR 262.000,-. In rechtsoverweging 7 wijst de rechter deze vordering af en wijst enkel een vergoeding toe van € 30.000,- bruto ‘een en ander strekkende tot aanvulling van door verweerder te ontvangen uitkeringen dan wel elders verdiend loon’.

De man heeft beroep van onder meer deze beschikking van de kantonrechter ingesteld bij het Hof Amsterdam. Bij arrest van 16 maart 2010 heeft het hof grief III van de man (ten aanzien van de contractuele ontslagvergoeding) laten slagen (zie rechtsoverwegingen 4.15 tot en met 4.26) en de door hem te ontvangen contractuele vergoeding (gebaseerd op 12 maandsalaris, vakantiegeld en bonus) vastgesteld op € 262.000,- bruto, te vermeerderen met wettelijke rente vanaf 15 juni 2005.

Bij uitspraak van uw Raad van 9 december 2011 heeft uw Raad het oordeel van het hof ten aanzien van de contractuele ontslagvergoeding in stand gelaten (rechtsoverweging 3.6.1 en 3.6.2 (p. 22 en 23 van het arrest), waarin wordt overwogen dat klacht 3b van TomTom dat was ingesteld tegen rechtsoverweging 4.19 van het hof, faalt).

De man heeft voorts als bijlage 18 bij zijn brief van 1 mei 2013 de ‘Termsheet for contract’ overgelegd waarin op pagina 2 ook de ontslagvergoeding is opgenomen inclusief berekeningswijze. Als bijlage 19 heeft de man vervolgens een betaaloverzicht verstrekt van de betalingen die hij van TomTom ontvangen heeft. Bij de betaling van € 194.554,67 schrijft de man: ‘Bovenstaand bedrag is de contractuele ontslagvergoeding van 262.000 minus inhouding + interest’ .

Tot de processtukken in eerste aanleg behoren pagina's 9 tot en met 13 van de pleitaantekeningen van de man (zie expliciet ter zake pag. 18, twee na laatste alinea, van het proces-verbaal van de zitting van 21 mei 2013):

Uit de spreekaantekeningen van de vrouw ten behoeve van de mondelinge behandeling op 21 mei 2013 blijkt:

Blijkens het proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 21 mei 2013 hebben partijen het volgende naar voren gebracht onder het kopje ‘Ten aanzien van de vordering op TomTom minus advocaatkosten’ (pag. 19):

Het hof verwerpt grief V van de man in rechtsoverweging 3.9.2. van zijn beschikking van 10 juli 2014 door, samengevat, te overwegen dat:

Deze argumenten/rechtsgronden van het hof kunnen zijn onderhavige oordeel niet dragen. Rechtsgrond A die aan het oordeel van het hof ten grondslag ligt, gaat uit van een onjuiste rechtsopvatting. Waar uw Raad eerder oordeelde dat een ontslagvergoeding die is ontvangen in de vorm van een bedrag ineens niet als bijzonder verknocht geheel of gedeeltelijk buiten de huwelijksgemeenschap kan vallen, is deze eerdere rechtsopvatting inmiddels achterhaald door de uitspraken van uw Raad van 17 oktober 2008, NJ 2009/41 en Hoge Raad 24 juni 2016, NJ 2016/292.

De maatstaf ter beantwoording van de vragen of een goed op de voet van art. 1:94 lid 3 BW op enigerlei bijzondere wijze aan een der echtgenoten is verknocht en, zo ja, in hoeverre die verknochtheid zich ertegen verzet dat het goed in de gemeenschap valt, hangt volgens vaste rechtspraak van uw Raad af van de aard van dat goed, zoals deze aard mede door de maatschappelijke opvattingen wordt bepaald. Bij de beantwoording van de vraag of een door een van de echtgenoten ontvangen ontslagvergoeding bijzonder verknocht is (in vorenbedoelde zin), is de strekking van de verkregen ontslagvergoeding van doorslaggevend belang. Indien en voor zover de ontslagvergoeding door de werkgever is verstrekt tot vervanging van toekomstig gederfd loon, dan dient een onderscheid gemaakt te worden in dat deel van de ontslagvergoeding die ziet op de periode vóór ontbinding van de gemeenschap, en dat deel van de ontslagvergoeding die ziet op de periode na ontbinding van de huwelijksgemeenschap. Dat deel van de ontslagvergoeding dat ziet op de periode na ontbinding van de huwelijksgemeenschap valt niet in de gemeenschap, nu dat deel strekt tot vervanging van inkomen dat de echtgenoot bij voortzetting van de dienstbetrekking na die ontbinding zou hebben genoten. Laatst genoemde inkomsten zouden ook niet in de gemeenschap vallen, als de uit een bestaande arbeidsverhouding voortvloeiende aanspraak op voor nog te verrichten arbeid te ontvangen loon.

In uw uitspraak van 24 juni 2016, NJ 2016/292 heeft uw Raad geoordeeld dat deze rechtsregel niet alleen geldt voor een ontslagvergoeding die is ondergebracht in een stamrechtverzekering (vgl. Hoge Raad 17 oktober 2008, NJ 2009/41 maar ook voor een ontslagvergoeding die is ondergebracht in een stamrecht B.V. Volgens uw Raad is immers de strekking van de ontslagvergoeding bepalend. Gaat het om vergoeding die is verstrekt ter vervanging van inkomen dat de betrokken echtgenoot bij voortzetting van de dienstbetrekking zou hebben genoten, dan dient onderzocht te worden in hoeverre die ontslagvergoeding ziet op de periode voor, respectievelijk na de ontbinding van de huwelijksgemeenschap. Daarbij is volgens uw Raad bovendien niet van belang of de aanspraak (in geval van een stamrecht B.V.) daadwerkelijk is verzilverd, nu het gaat om de strekking van de aanspraak.

Nu volgens uw Raad de strekking van de ontslagvergoeding bepalend is voor het antwoord op de vragen of een ontslagvergoeding verknocht is, en zo ja, welk deel van die ontslagvergoeding dan buiten de huwelijksgemeenschap valt, geldt de door uw Raad uitgezette lijn ook voor ontslagvergoedingen die zijn ontvangen in de vorm van een bedrag ineens. Ook in geval van een bedrag ineens, kan de strekking immers zijn compensatie voor te derven arbeidsinkomen, in welk geval — gelet op de strekking van de aanspraak — tot geheel of gedeeltelijke verknochtheid moet worden geconcludeerd. Van verknochtheid van een ontslagvergoeding die is ontvangen in de vorm van een bedrag ineens, is dan sprake voor zover dat bedrag ziet op inkomensschade die wordt geleden na ontbinding van de huwelijksgemeenschap.10. Het hof heeft dit in zijn bestreden beschikking miskend, en is aldus van een onjuiste rechtsopvatting uitgegaan, althans heeft zijn oordeel onvoldoende begrijpelijk gemotiveerd Indien en voor zover het hof met zijn oordeel bedoeld zou hebben dat een ontslagvergoeding die is ontvangen in de vorm van een bedrag ineens niet verknocht kan zijn, omdat een geldbedrag nimmer als bijzonder verknocht kan kwalificeren, is het hof eveneens van een onjuiste rechtsopvatting uitgegaan. De man verwijst naar de uitspraak van uw Raad van 7 december 2012, NJ 2013/141 waarin uw Raad heeft geoordeeld dat ook een geldbedrag bijzonder verknocht kan zijn, en dat bij beantwoording van de vraag of daar in een specifiek geval sprake van is, gekeken zal moeten worden naar de maatschappelijke opvattingen, waaronder met name die over de aard van het betrokken goed (in dit geval de ontslagvergoeding).

Rechtsgrond B die aan het oordeel van het hof ten grondslag ligt is zonder nadere (begrijpelijke) motivering, die ontbreekt, onbegrijpelijk. De man heeft in feitelijke instantie verschillende malen gemotiveerd gesteld dat de door hem van TomTom ontvangen ontslagvergoeding de strekking had om verlies aan (toekomstig) arbeidsinkomen te compenseren.11. De vrouw heeft deze door de man gestelde strekking in feitelijke instantie niet, althans onvoldoende duidelijk, betwist. De man verwijst naar de schets van het procesverloop zoals hij dat hierboven onder de punten 3.2.1 en 3.2.2 uiteen heeft gezet. Aldus had het hof het er voor moeten houden dat de vrouw de door de man gestelde strekking van de door hem ontvangen ontslagvergoeding — compensatie voor verlies aan (toekomstig) arbeidsinkomen — onvoldoende heeft betwist, zodat het hof de door de man gestelde strekking tot uitgangspunt had moeten nemen.

De man heeft in feitelijke instantie tal van documenten overgelegd waaruit de (door hem gestelde) strekking van de ontvangen ontslagvergoeding blijkt.12. Daarbij heeft de man aangevoerd dat sprake was van een contractuele ontslagvergoeding, die zijn basis vond in zijn arbeidsovereenkomst met TomTom, welke contractuele basis blijkt uit zijn arbeidsovereenkomst en de verschillende gerechtelijke uitspraken die de man heeft overgelegd van procedures tussen hem en TomTom.13. Anders dan het hof in de bestreden overweging heeft geoordeeld, heeft de man dus wel degelijk de aan de ontslagvergoeding ten grondslag liggende (arbeids-)overeenkomst, althans de daaraan ten grondslag liggende documenten (gerechtelijke uitspraken), in geding gebracht, waaruit de door de man gestelde strekking van de ontslagvergoeding afgeleid kan worden, zodat het oordeel van het hof (ook) om die reden onbegrijpelijk is.

Rechtsgrond C die het hof aan zijn oordeel ten grondslag legt, gaat uit van een onjuiste rechtsopvatting, althans is — gelet op hetgeen de man in feitelijke instantie naar voren heeft gebracht — onvoldoende (begrijpelijk) gemotiveerd. De rechtsgrond die het hof aanvoert, slaat gedeeltelijk terug op de eerste cassatieklacht van de vrouw, is het voor een partij mogelijk om zelf een andere bestemming aan een (verknochte) ontslagvergoeding te geven, waardoor deze alsnog in de huwelijksgemeenschap valt. Naar de mening van de man, is dat niet mogelijk. De man verwijst uw Raad naar al hetgeen hij hiervoor ter verweer op de eerste cassatieklacht van de vrouw naar voren heeft gebracht (met name cassatieklacht sub 1a).. Hetgeen de man daar naar voren heeft gebracht, dient als hier herhaald en ingelast te worden beschouwd. Het goederenrechtelijk karakter van de huwelijksgemeenschap, en het objectieve karakter van de figuur van de bijzondere verknochtheid, brengen met zich mee dat voor het antwoord op de vraag of een goed vanwege bijzondere verknochtheid buiten de gemeenschap is gevallen, de strekking van het goed bepalend is op het moment van verkrijging daarvan. Voor een ontslagvergoeding betekent zulks, dat vastgesteld zal moeten worden wat de strekking van deze vergoeding was in de verhouding tussen de werkgever en de werknemer (in deze zaak TomTom en de man), Dat de ontvangende partij (i.c. de man) na ontvangst van de ontslagvergoeding daar een andere bestemming aan geeft, maakt niet dat de vergoeding vervolgens alsnog in de huwelijksgemeenschap valt. De bestemming die de man na ontvangst van de ontslagvergoeding daarvan gegeven heeft (of gegeven zou hebben), is dus om die reden dus niet relevant. Doordat het hof hieraan wel een doorslaggevende betekenis heeft toegekend, is het hof van een onjuiste rechtsopvatting uitgegaan.

Zou het hof wél van een juiste rechtsopvatting zijn uitgegaan, dan is het oordeel van het hof dat in het geheel niet duidelijk is geworden welke bestemming de door de man ontvangen gelden hebben gekregen onvoldoende begrijpelijk gemotiveerd, gelet op hetgeen de man daarover in feitelijke instantie heeft aangevoerd, De man heeft in feitelijke instantie herhaaldelijk gemotiveerd aangegeven dat de door hem ontvangen gelden nog steeds aanwezig waren in de huwelijksgemeenschap toen deze werd ontbonden, en dat hij deze gelden zou aanwenden in geval hij onvoldoende inkomen zou hebben.14.

In het licht van deze stellingen van de man is, zonder nadere motivering (die ontbreekt), onbegrijpelijk op welke gronden het hof oordeelt dat in het geheel niet duidelijk is geworden welke bestemming de door de man ontvangen gelden hebben gekregen.

De laatste rechtsgrond die het hof aan zijn oordeel ten grondslag legt, rechtsgrond D, gaat eveneens uit van een onjuiste rechtsopvatting. De man verwijst uw Raad naar hetgeen hij hierboven reeds heeft aangevoerd ter toelichting op zijn klacht tegen rechtsgrond A, die het hof aan zijn bestreden oordeel ten grondslag heeft gelegd. Hetgeen de man ter toelichting daarop naar voren heeft gebracht, dient als herhaald en ingelast te worden beschouwd. Net zoals bij de beantwoording van de vraag of een door een van de echtgenoten ontvangen letselschadeuitkering bijzonder verknocht is,15. is ook bij een ontslagvergoeding de strekking van de verkregen ontslagvergoeding van doorslaggevend belang. Indien en voor zover de ontslagvergoeding door de werkgever is verstrekt tot vervanging van toekomstig gederfd loon, dan dient een onderscheid gemaakt te worden in dat deel van de ontslagvergoeding die ziet op de periode vóór ontbinding van de gemeenschap, en dat deel van de ontslagvergoeding die ziet op de periode na ontbinding van de huwelijksgemeenschap. Dat deel van de ontslagvergoeding dat ziet op de periode na ontbinding van de huwelijksgemeenschap valt niet in de gemeenschap, nu dat deel strekt tot vervanging van inkomen dat de echtgenoot bij voortzetting van de dienstbetrekking na die ontbinding zou hebben genoten. Laatst genoemde inkomsten zouden ook niet in de gemeenschap vallen, als de uit een bestaande arbeidsverhouding voortvloeiende aanspraak op voor nog te verrichten arbeid te ontvangen loon. Zoals de man hiervoor in de toelichting op zijn klacht tegen rechtsgrond A reeds naar voren heeft gebracht, maakt het daarbij niet uit in welke vorm de ontslagvergoeding is verstrekt.

Zoals in de toelichting op de klachten van de man tegen rechtsgrond B en C reeds naar voren is gebracht, heeft de man in feitelijke instantie gemotiveerd uiteen gezet dat hij de ontslagvergoeding van TomTom heeft ontvangen ter compensatie van (toekomstig) te derven inkomsten en dat de ontvangen gelden nog steeds aanwezig/identificeerbaar waren op het moment van ontbinding van de huwelijksgemeenschap. Het hof is dan ook van een onjuiste rechtsopvatting uitgegaan door te oordelen dat de verknochtheid van een letselschadeuitkering anders zou moeten worden behandeld dan de verknochtheid van een ontslagvergoeding, althans zijn oordeel is onvoldoende begrijpelijk gemotiveerd gegeven de stellingen die de man in feitelijke instantie ten aanzien van de strekking en de identificeerbaarheid van de door hem ontvangen ontslagvergoeding heeft ingenomen.

Een en ander betekent dat niet alleen r.o. 3.9 — r.o. 3.9.2 van 's Hofs beschikking d.d. 10 juli 2014 niet in stand kan blijven, maar evenmin r.o. 19 van de eindbeschikking van het hof d.d. 15 september 2016.

Deze klacht richt zich tegen het oordeel van het Gerechtshof 's‑Hertogenbosch in de deelbeschikking van 10 juli 2014, rechtsoverweging 3.11.2, alwaar het hof ten aanzien van de verknochtheid van de stamrechtvoorziening overweegt:

De rechtbank Oost-Brabant had bij beschikking van 2 juli 2013 geoordeeld dat de stamrecht-

voorziening was verknocht aan de man zodat deze buiten de huwelijksgoederengemeenschap valt en niet in de verdeling hoeft te worden betrokken.1.

Door de vrouw is gegriefd tegen dat oordeel (grief 10). Ter toelichting op haar grief heeft zij aangevoerd dat (conform de hoofdregel van artikel 1:94 BW) de ontslagvergoeding in beginsel in de gemeenschap valt en dat van een uitzondering daarop slechts sprake kan zijn indien een ontslagvergoeding strekt tot vervanging danwel suppletie van inkomen. Daartoe heeft de vrouw aangevoerd:

Ter onderbouwing van haar standpunt zoals hiervoor genoemd onder c. heeft de vrouw bij brief van 18 april 2014 als productie 27 een email tussen partijen in het geding gebracht waar de man aan de vrouw schrijft op 10 maart 2012: ‘De stamrecht bv heb ik altijd gezien als onze pensioenvoorziening want veel aan pensioen heb ik in mijn werkzaam leven bij werkgevers niet opgebouwd.’

Deze tweede klacht richt zich tegen het oordeel van het Gerechtshof in rechtsoverweging 15.7.2. in de tussenbeschikking van 31 maart 2016. Het hof gaat daar in op de stellingen van de vrouw terzake het door haar gevorderde vergoedingsrecht en overweegt daar:

Het oordeel van het hof komt er in de basis op neer dat de vrouw niet heeft voldaan aan haar stelplicht. Het hof miskent daarmee dat feiten die door de ene partij zijn gesteld en door de wederpartij niet of niet voldoende zijn betwist door de rechter als vaststaand moeten worden beschouwd (149 lid 1 Rv). Uit het proces-verbaal van de mondelinge behandeling d.d. 30 april 2014 volgt dat de man heeft erkend dat de vrouw van haar privérekening (de ABN AMRO Rekening, toevoeging advocaat) bedragen ten behoeve van de huishouding heeft voldaan:

Die erkenning volgde nadat de vrouw als productie 29 bij brief van 18 april 2014 al die kosten inzichtelijk had gemaakt. Er van uitgaande dat de man reageerde op productie 29 die zag op de periode van 18 februari 2012 tot en met 24 juli 2013, ziet dat op 17 maanden, derhalve een bedrag van 17 * €1.755,12 = € 29.837,04. Het hof had de vordering van de vrouw derhalve tot een bedrag van € 29.837,04 moeten toewijzen nu deze tot dat bedrag door de man was erkend.

Deze klacht richt zich tegen rechtsoverweging 18.3 van de eindbeschikking van 15 september 2016 alsook het dictum wat daarop voortborduurt. Het oordeel is onbegrijpelijk in het licht van het passeren van grief IV in incidenteel appèl.

De vrouw heeft in eerste aanleg een beroep gedaan op verrekening van kosten. Ten aanzien van de vakantie met de kinderen naar New York heeft zij gesteld dat deze kosten moeten worden beschouwd als kosten van de huishouding die voor rekening van de man komen. De rechtbank heeft in dat kader op pagina 11 van de bestreden beschikking overwogen:

De rechtbank had al overwogen dat de vrouw aan de man moest betalen een bedrag van € 5.000,00 wegens een opname van € 10.000,00 van de beleggersrekening en komt na verrekening van die twee bedragen (€ 5.000 — 3.462,13) in het dictum uit op een door de vrouw aan de man te betalen bedrag van € 1.537,87.

De man richt daartegen een grief (grief IV in incidenteel appèl) die door het Gerechtshof in de tussenbeschikking van 31 maart 2016 wordt verworpen (r.o. 15.9.5.: de slotsom van het voorgaande is dat grief IV van de man faalt.)

Onder rechtsoverweging 18.3 van de eindbeschikking van 15 september 2016 geeft het Gerechtshof vervolgens een optelsom van de bedragen die verrekend dienen te worden. Het hof lijkt daarbij te vergeten dat grief IV van de man ongegrond is verklaard, zodat het oordeel dat de man de helft van de kosten van de vakantie naar New York voor zijn rekening dient te nemen in stand blijft. Dit bedrag dient in mindering te strekken op de optelsom die het hof maakt. In het dictum vernietigt het hof immers de beschikking van de rechtbank ten aanzien van het bedrag van € 1.537,87, te vermeerderen met strikte privé-uitgaven en opnamen van de vrouw etc. etc. (waarin zowel het bedrag van € 5.000,00 als het bedrag van € 3.462,13 zat verdisconteerd, zodat dit bedrag bij ongegrondverklaring van de grief van de man terug dient te komen in de opsomming van de te verrekenen bedragen in 18.3 en het dictum). Zonder nadere toelichting die ontbreekt is onduidelijk waarom dit bedrag niet terugkomt in de opsomming onder 18.3 en het dictum en dat maakt de beslissing onbegrijpelijk.

Deze klacht richt zich tegen de door het Gerechtshof gehanteerde peildatum voor de waardebepaling van de echtelijke woning. In eerste aanleg heeft de rechtbank de wijze van verdeling (dus niet de verdeling zelf) vastgesteld en in dat kader beslist dat de echtelijke woning aan de man zou worden toebedeeld. Tegen dat oordeel is door de vrouw gegriefd, zowel op het punt van de toebedeling aan de man als tegen de waarde (grief 3 en 4 in principaal appèl). Het hof heeft het oordeel van de rechtbank dat de wijze van verdeling aldus zal zijn dat de woning zal worden toebedeeld aan de man bekrachtigd en de grief van de vrouw in dit verband ongegrond verklaard (r.o. 3.7.4. van de tussenbeschikking van 10 juli 2014). Voor wat betreft de waarde waartegen die toebedeling dient te geschieden heeft het hof overwogen:

Vervolgens wordt een taxatietraject ingezet en wordt de woning per datum 10 maart 2015 getaxeerd. 6. Het hof neemt in de tussenbeschikking van 4 juni 2015 die waardebepaling van de deskundige over en overweegt dat het bedrag dat de man aan de vrouw zal dienen te voldoen voor toebedeling van de woning aan hem € 167.416,00 bedraagt.7. In de eindbeschikking van 15 september 2016 vernietigt het hof de beschikking van de rechtbank partieel. Deze blijft wat de woning betreft in stand waar het de vaststelling van de wijze van verdeling betreft en wordt vernietigd op het punt van het bedrag van overbedeling en het hof bepaalt opnieuw rechtdoende (in lijn met de tussenbeschikking van 4 juni 2015) dat de man wegens toedeling van de woning aan hem aan de vrouw een bedrag van € 167.416,00 dient te vergoeden.

Dit oordeel getuigt van een onjuiste rechtsopvatting. De hoofdregel luidt dat als peildatum voor de waardering de datum van feitelijk verdeling geldt. In confesso is dat die verdeling op het moment waarop het Gerechtshof eindbeschikking wees nog niet had plaatsgevonden. De rechtbank had de verdeling niet vastgesteld maar slechts de wijze van verdeling bepaald (twee wezenlijk verschillende dingen) en het hof bekrachtigt voor wat betreft de toebedeling aan de man de beschikking van de rechtbank en vernietigt deze voor wat betreft het overbedelingsbedrag. Dat brengt met zich dat de feitelijke verdeling nog moet plaatsvinden en is gelegen in de toekomst. Door te beslissen dat de man aan de vrouw een bedrag van € 167.416,00 dient te vergoeden uit hoofde van overbedeling fixeert het Gerechtshof de peildatum op de datum van het taxatierapport (10 maart 2015) en miskent het Gerechtshof voornoemde hoofdregel. Van deze hoofdregel kan slechts worden afgeweken indien partijen een andere datum zijn overeengekomen of als op grond van redelijkheid en billijkheid een andere datum moet worden aanvaard (HR 22 september 2000, NJ 2000/643). Voor zover de beslissing van het hof aldus moet worden begrepen dat partijen een andere datum zouden zijn overeengekomen (de datum van het taxatierapport) is die beslissing onbegrijpelijk in het licht van het partijdebat. Partijen waren het er slechts over eens dat (uit pragmatisch oogpunt) de verbouwingen buiten beschouwing zouden blijven bij de taxatie. Voor zover in de beslissing een afwijking op grond van de redelijkheid en billijkheid zou moeten worden gelezen is de beslissing onvoldoende gemotiveerd nu het hof daaraan geen enkele overweging wijdt.

De vijfde klacht richt zich tegen de beslissing van het Gerechtshof waar het betreft de verdeling van de inboedel (deelbeschikking 10 juli 2014, ro. 3.8.3.) en klaagt er in de basis over dat dit oordeel zonder nadere motivering die ontbreekt onbegrijpelijk is in het licht van de (essentiële) stellingen van de vrouw ten aanzien van de verknochtheid van specifieke goederen, waar het hof in het geheel niet is ingegaan.

De rechtbank heeft (beschikking 2 juli 2013, pagina 17 onder o) de inboedel aldus verdeeld dat wordt uitgegaan van de door de deurwaarder opgestelde inboedellijst die is overgelegd als productie 7g bij brief van de advocaat van de vrouw d.d. 8 mei 2013 waarbij het eerste bestanddeel aan de man wordt toebedeeld, het volgende aan de vrouw enzovoorts. De vrouw heeft een grief geformuleerd tegen deze wijze van verdeling (grief 11), waarbij zij heeft aangegeven dat de rechtbank ten onrechte geen rekening heeft gehouden met verknochtheid, met persoonlijk karakter en met het buiten de boedel vallen van de spullen van de moeder van de vrouw. Ook van de zijde van de man is geappelleerd tegen dat oordeel en de man heeft verzocht om de inboedel te verdelen op de wijze zoals door hem voorgesteld in bijlage 9 uiteindelijk overgelegd bij brief van 14 april 2014. De vrouw heeft bij brief van 18 april 2014 als productie 28 eveneens inboedellijsten overgelegd, waarbij onderscheid is gemaakt tussen spullen van de overleden moeder van de vrouw, persoonlijke goederen van de vrouw, inboedelgoederen van de woning aan de [a-straat] te [a-plaats] (echtelijke woning) en inboedelgoederen van het door de vrouw bewoonde appartement aan de [b-straat]. Op die lijsten heeft de vrouw de door haar gewenste wijze van verdeling aangegeven en de grondslag voor die wens, waar deze aanwezig was. Bij een aantal goederen heeft de vrouw, in lijn met haar grief, aangegeven dat die goederen verknocht waren. Dat heeft zij gedaan door achter het goed de vermelding ‘VERKNOCHT’ op te nemen. Daar waar de vrouw heeft aangegeven dat de goederen verknocht zijn heeft zij ook een toelichting op het betreffende goed gegeven waaruit de grondslag van de stelling dat het goed verknocht is blijkt.

Ter zitting heeft de advocaat van de vrouw nog over de inboedelverdeling gesteld:

Het hof oordeelt vervolgens in rechtsoverweging 3.8.3. als volgt:

Het hof gaat bij de beoordeling in het geheel niet in op de stellingen van de vrouw terzake de verknochtheid van specifieke goederen. De stellingen dat bepaalde goederen verknocht (of hoogstpersoonlijk) zijn, betreft een essentiële stelling. Gegrondverklaring van die stelling kan leiden tot het gevolg dat de goederen noch juridisch noch economisch in de gemeenschap vallen, juridisch buiten de gemeenschap blijven maar economisch niet, wel in de gemeenschap vallen maar aan de rechthebbend echtgenoot worden toebedeeld zonder verrekening van de waarde, en/of wel in de gemeenschap vallen en toebedeeld worden aan de rechthebbende echtgenoot onder verrekening van de waarde9.. Het hof had deze essentiële stelling niet onbehandeld mogen laten. Het oordeel geeft onvoldoende inzicht in de gedachtegang van het hof. Hiermee voldoet het oordeel niet aan de hieraan te stellen motiveringseisen.