Hof 's-Hertogenbosch, 30-11-2021, nr. 200.265.558, 01

[appellant 1] c.s. hebben een retentierecht ingeroepen tegen Van Mossel c.s. met betrekking tot de door hun werkgever aan hen ter beschikking gestelde bedrijfswagens (taxibussen). De werkgever had deze bedrijfswagens van Van Mossel c.s. geleased. Volgens [appellant 1] c.s. hebben zij nog loon van hun werkgever tegoed en waren zij niet gehouden om de bedrijfswagens aan Van Mossel c.s. terug te geven. De vraag die moet worden beantwoord is of [appellant 1] c.s. daarom een retentierecht kunnen inroepen tegen Van Mossel c.s.

In dit hoger beroep kan worden uitgegaan van de volgende feiten.

“Door ondertekening van deze verklaring bevestigt Van Mossel Leasing B.V. en/of J&T Autolease B.V. dat:

1) Naam chauffeur:

2) Bus met kenteken:

op 14 mei 2016 bij Van Mossel Leasing B.V. en/of J&T Autolease B.V. te Waalwijk heeft ingeleverd.

Voor de desbetreffende chauffeur onder 1) geldt de tussen partijen getroffen regeling zoals aangegeven in de aan mr. J.H. Mastenbroek namens Van Mossel Leasing B.V. en J&T Autolease B.V. gezonden e-mail van 13 mei 2016, 14:57.”

Hierop heeft een aantal appellanten de bedrijfswagen bij Van Mossel Leasing of J&T Autolease ingeleverd.

Op 24 augustus 2016 heeft de curator in het faillissement van Klomp Groepsvervoer schriftelijk verklaard dat hij instemt met afgifte van de bedrijfswagens aan Van Mossel Leasing.

In kort geding heeft Van Mossel Leasing onder meer gevorderd om de appellanten die verweerders in voorwaardelijke reconventie in eerste aanleg waren, te veroordelen tot afgifte van de door hen gehouden bedrijfswagens. Ter verweer is een beroep gedaan op opschorting van de verplichting tot afgifte op grond van art. 3:291 lid 2 BW. Bij vonnis van 8 november 2016 heeft de voorzieningenrechter deze verweerders in voorwaardelijke reconventie veroordeeld om binnen 48 uur nadat van Mossel zekerheid heeft gesteld voor een bedrag van € 35.000,-- en schriftelijk aanspraak heeft gemaakt op de afgifte van de bedrijfswagens, de bedrijfswagens en bijbehorende sleutels aan Van Mossel Leasing ter vrije beschikking te stellen.

Vervolgens heeft Van Mossel Leasing een bedrag van € 35.000,-- ter zekerheid overgemaakt op de derdenrekening van het kantoor van de advocaat van de betreffende chauffeurs.

Inmiddels zijn alle bedrijfswagens weer in het bezit van Van Mossel c.s..

In deze bodemprocedure heeft [appellant 1] c.s. de rechtbank verzocht om:

I.

primair:

subsidiair:

bij wijze van incidentele vordering: te verstaan dat [appellant 1] c.s. mr. [curator] , in zijn hoedanigheid van curator in het faillissement van Klomp Groepsvervoer, in deze procedure kunnen laten verschijnen (ex art. 118 Rv) om deze zich te laten uitlaten ten aanzien van de vorderingen van [appellant 1] c.s., zoals genoemd in productie 8 en

meer subsidiair:

II. Van Mossel c.s. (hoofdelijk) te veroordelen in de proceskosten.

Aan deze vorderingen hebben [appellant 1] c.s., kort samengevat, ten grondslag gelegd dat zij gerechtigd zijn/waren om met een beroep op het retentierecht de afgifte van de bedrijfswagens jegens Van Mossel c.s. op te schorten.

Van Mossel c.s. hebben gemotiveerd verweer gevoerd.

Van Mossel Leasing heeft, na wijziging van eis, in voorwaardelijke reconventie (voor het geval de rechtbank de vorderingen van [appellant 1] c.s. zou afwijzen) gevorderd dat de rechtbank bij vonnis, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:

De verweerders in voorwaardelijke reconventie hebben gemotiveerd verweer gevoerd.

Na een comparitie na antwoord heeft de rechtbank in het beroepen eindvonnis de vorderingen van [appellant 1] c.s. afgewezen en die van Van Mossel Leasing toegewezen. [appellant 1] c.s. zijn in de proceskosten veroordeeld.

[appellant 1] c.s. hebben in het principaal hoger beroep vier grieven aangevoerd en geconcludeerd tot vernietiging van het eindvonnis en tot het alsnog toewijzen van hun vorderingen en afwijzen van de vorderingen van Van Mossel Leasing, onder veroordeling van Van Mossel c.s. tot terugbetaling van hetgeen zij uit hoofde van het vonnis van 10 april 2019 al hebben ontvangen, met veroordeling van Van Mossel c.s. in de proceskosten.

Van Mossel c.s. hebben geconcludeerd tot bekrachtiging van het beroepen eindvonnis. Zij hebben in het voorwaardelijk incidenteel hoger beroep 11 grieven geformuleerd, die zich tegen een aantal door de rechtbank vastgestelde feiten richten, en hebben geconcludeerd tot vernietiging van het vonnis voor zover daartegen incidenteel hoger beroep is ingesteld en [appellant 1] c.s. alsnog niet-ontvankelijk te verklaren in hun vorderingen, althans hen deze te ontzeggen, met veroordeling van hen in de proceskosten.

[appellant 1] c.s. hebben in incidenteel hoger beroep geconcludeerd tot afwijzing van de vorderingen van Van Mossel c.s., met veroordeling van hen in de proceskosten.

Het principaal hoger beroep van [appellant 1] c.s.

De eerste drie grieven in het principaal hoger beroep richten zich allen tegen de dragende overwegingen van de rechtbank, opgenomen in de rechtsoverwegingen 3.11 tot en met 3.14 van het eindvonnis. Volgens [appellant 1] c.s.

Het hof zal deze grieven van [appellant 1] c.s. gezamenlijk bespreken.

Het hof stelt het volgende voorop. Art. 3:290 BW bepaalt dat een retentierecht de bevoegdheid is, die de in de bij de wet aangegeven gevallen aan een schuldeiser toekomt, om de nakoming van een verplichting tot afgifte van een zaak aan zijn schuldenaar op te schorten totdat de vordering wordt voldaan. Het in dit artikel bedoelde retentierecht is een species van de algemene opschortingsbevoegdheid, geregeld in art. 6:52 BW. In art. 6:52 lid 1 BW is bepaald dat een schuldenaar die een opeisbare vordering op zijn schuldeiser heeft, bevoegd is om de nakoming van zijn verbintenis op te schorten tot voldoening van zijn vordering plaatsvindt, indien tussen vordering en verbintenis voldoende samenhang bestaat om deze opschorting te rechtvaardigen.

Art. 3:291 lid 2 BW bepaalt dat de schuldeiser het retentierecht ook kan inroepen tegen derden met een ouder recht, indien zijn vordering voortspruit uit een overeenkomst die de schuldenaar bevoegd was met betrekking tot de zaak aan te gaan, of hij geen reden had om aan de bevoegdheid van de schuldenaar te twijfelen.

Tussen partijen is niet in geschil dat Van Mossel c.s. ten opzichte van [appellant 1] c.s. te kwalificeren valt als een derde met een ouder recht op de zaak in de zin van voormelde wettelijke bepaling. Het hof zal daarom beoordelen of de vordering van [appellant 1] c.s. voortspruit uit een overeenkomst die Klomp Groepsvervoer bevoegd was aan te gaan met betrekking tot de bedrijfswagens (art. 3:291 lid 2 BW). Het hof is van oordeel dat deze vraag ontkennend moet worden beantwoord. Het hof licht dat als volgt toe.

Vast staat dat de (voormalig) werkgever van [appellant 1] c.s., Klomp Groepsvervoer, leaseovereenkomsten is aangegaan met Van Mossel c.s. en de geleasete bedrijfswagens aan [appellant 1] c.s. ter beschikking heeft gesteld ter uitvoering van hun werkzaamheden als taxichauffeur. Tussen partijen is niet in geschil dat Klomp Groepsvervoer en Van Mossel c.s. bevoegd waren om deze leaseovereenkomsten te sluiten. Volgens [appellant 1] c.s. betekent dit dat Van Mossel c.s. alleen al daarom de retentierechten moet dulden; Van Mossel c.s. wisten dat het de bedoeling was om de leaseauto’s in het kader van de arbeidsovereenkomsten ter beschikking te stellen aan de werknemers en daarmee liepen zij het “risico” dat een retentierecht ontstond, aldus [appellant 1] c.s. Het hof volgt [appellant 1] c.s. hierin niet.

Volgens de tekst van art. 3:291 lid 2 BW en de uit de wetsgeschiedenis blijkende bedoeling van de wetgever is het inroepen van het retentierecht jegens een derde met een ouder recht in beperktere mate toegestaan dan jegens de schuldenaar zelf. Bij deze bepaling moet worden gelet enerzijds op het belang van de schuldeiser die zich op het retentierecht beroept en anderzijds op het belang van alle eigenaren gezamenlijk (vgl. NvW II, Parl. Gesch. Boek 3, blz. 887). De strekking van art. 3:291 lid 2 BW is dat het retentierecht jegens een derde met een ouder recht alleen kan worden uitgeoefend als er een (voldoende) verband bestaat tussen de vordering van de schuldeiser en de zaak die het betreft (HR 5 maart 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO1213).

Het bovenstaande betekent dat [appellant 1] c.s. alleen dan een retentierecht jegens Van Mossel c.s. kunnen uitoefenen indien en voor zover er een (voldoende) verband bestaat tussen de door hen gestelde loonvordering op Klomp Groepsvervoer en de door haar bij Van Mossel c.s. geleasete bedrijfswagens. Anders dan [appellant 1] c.s. heeft betoogd, is hiervan naar het oordeel van het hof geen sprake.

[appellant 1] c.s. hebben arbeidsovereenkomsten gesloten met Klomp Groepsvervoer (art. 7:610 BW) op grond waarvan zij zich hebben verbonden om tegen loon arbeid als taxichauffeur te verrichten. Klomp Groepsvervoer heeft in het kader van de arbeidsrelatie weliswaar aan [appellant 1] c.s. de geleasete bedrijfswagens ter beschikking gesteld om hun werkzaamheden te kunnen verrichten, maar de door [appellant 1] c.s. gestelde, uit hun arbeidsovereenkomst voortvloeiende loonvordering houdt naar het oordeel van het hof geen (voldoende) verband met die bij Van Mossel c.s. geleasete bedrijfswagens zoals in de hiervoor bedoelde zin, nu deze loonvorderingen niet deze bedrijfswagens als zodanig betreffen. [appellant 1] c.s. hebben in deze procedure niet aangevoerd dat zij ten behoeve van de door hun werkgever bij Van Mossel c.s. geleasete bedrijfswagens inspanningen hebben gepleegd of kosten hebben gemaakt zoals kosten voor parkeren en stalling, onderhoud en reparaties of schadeherstel.

De omstandigheid dat, zoals [appellant 1] c.s. stellen, in de arbeidsovereenkomsten zou zijn overeengekomen dat uitsluitend ter uitvoering van de werkzaamheden een voertuig door de werkgever beschikbaar wordt gesteld (art. 11) en in het chauffeurshandboek is bepaald dat de taxibussen uitsluitend ten behoeve van het uitvoeren van de werkzaamheden gebruikt mogen worden, leidt niet tot een ander oordeel.Uit de aard van de werkzaamheden van [appellant 1] c.s. vloeit namelijk voort dat aan hen als taxichauffeurs een bedrijfswagen ter beschikking werd gesteld, voorzien van logo’s en belettering van Klomp Groepsvervoer. Van Mossel c.s. hebben terecht aangevoerd dat de arbeidsovereenkomsten zijn aangegaan met betrekking tot de persoon die de arbeid zal uitvoeren en dat de geleasete bedrijfswagens (enkel) een ‘middel’ zijn geweest waarmee [appellant 1] c.s. hun werkzaamheden hebben verricht.Gelet op het vorenoverwogene komt het hof tot de slotsom dat geen sprake is van een (voldoende) verband tussen de gestelde loonvorderingen op Klomp Groepsvervoer en de bij Van Mossel c.s. geleasete bedrijfswagens.

Het hof neemt in dit kader nog in aanmerking dat, hoewel [appellant 1] c.s. belang hebben bij een correcte loonbetaling, Van Mossel c.s. als leasemaatschappijen een belang hebben om zonder risico leaseovereenkomsten te sluiten met werkgevers die bedrijfswagens ter beschikking stellen aan hun werknemers. In dit geval hebben Van Mossel c.s. een groot aantal leaseauto’s (taxibussen) aan Klomp Groepsvervoer ter beschikking gesteld ten behoeve van de werkzaamheden van [appellant 1] c.s.. Het belang van Van Mossel c.s. staat eraan in de weg dat deze werknemers zich kunnen verhalen op geleasete bedrijfswagens wegens de gestelde loonvordering op hun voormalig werkgever.Anders dan [appellant 1] c.s. hebben betoogd, is van een redelijke verhouding tussen de omvang van de gestelde loonvordering en het ingeroepen retentierecht ook geen sprake; de door [appellant 1] c.s. gestelde loonvordering bedraagt in totaal € 84.468,80 (gemiddeld ca. € 2.000,00 per persoon), terwijl zij ieder afzonderlijk een retentierecht hebben ingeroepen ten aanzien van een bedrijfswagen (taxibus) met een onevenredig hogere waarde.

Nu [appellant 1] c.s. op 22 april 2016 geen retentierecht kunnen inroepen tegen Van Mossel c.s., kan onbesproken worden gelaten dat, zoals [appellant 1] c.s. nog aanvoeren, het in strijd met de redelijkheid en billijkheid zou zijn als het faillissement van Klomp Groepsvervoer op 26 april 2016 of de toestand van de boedel ertoe zou (kunnen) leiden dat [appellant 1] c.s. hun retentierechten niet langer zouden kunnen uitoefenen. Voor het overige is het in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet onaanvaardbaar dat [appellant 1] c.s. geen retentierecht kunnen inroepen tegen Van Mossel c.s.

Het door [appellant 1] c.s. gedane bewijsaanbod is niet ter zake dienend, zodat het hof daaraan voorbijgaat.

Het hof concludeert dat de grieven 1 tot en met 3 in het principaal hoger beroep niet slagen. Het bestreden vonnis wordt bekrachtigd. Dit betekent dat ook grief 4, gericht tegen de door de rechtbank uitgesproken (proceskosten)veroordeling, niet slaagt.

[appellant 1] c.s. zullen als de in het ongelijk gestelde partijen in de proceskosten van Van Mossel c.s. in het principaal hoger beroep worden veroordeeld, te vermeerderen met de wettelijke rente zoals onweersproken gevorderd.

Gelet op deze uitkomst van de procedure behoeft het verweer van Van Mossel c.s. dat J&T Autolease in hoger beroep geen partij meer had moeten zijn omdat [appellant 1] c.s. heeft erkend geen vorderingen op haar te hebben (omdat kennelijk geen bedrijfswagens van haar zijn getroffen door het retentierecht), geen bespreking wegens gebrek aan belang.

Het incidenteel hoger beroep van Van Mossel c.s.

Het incidenteel appel is ingesteld onder de voorwaarde dat het principaal appel tot vernietiging van het bestreden vonnis zou leiden. Nu die voorwaarde niet is vervuld, behoeft het incidenteel appel niet te worden behandeld.