4.2.1.3 Vestigingsplaats

De genoemde lichamen in art. 1 Wet VPB 1969 zijn binnenlands belastingplichtig indien de lichamen in Nederland zijn gevestigd (art. 2, eerste lid, aanhef, Wet VPB 1969). Volgens art. 4 van de Algemene Wet inzake Rijksbelasting (AWR) wordt de vraag waar iemand woont en waar een lichaam gevestigd is naar de omstandigheden beoordeeld.1 Daarnaast geldt in Nederland een vestigingsplaatsfictie. Indien lichamen zijn opgericht naar Nederlands recht dan worden deze lichamen geacht te zijn gevestigd in Nederland (art. 2 lid 4 Wet VPB 1969). Deze bepaling vinden we voor het eerst terug in het Besluit VPB 1942 en heeft qua oorsprong een relatie met de Rijkswet zetelverplaatsing. De bepaling had tot doel er voor te zorgen dat in geval van oorlog of iets dergelijks, de naar Nederlands recht opgerichte lichamen hun feitelijke leiding zouden kunnen verplaatsen naar de Koninkrijksdelen overzee zonder dat dan eindafrekening het resultaat zou zijn.2 Art. 2 lid 4 Wet VPB 1969 heeft in de loop der jaren aan belang ingeboet door een steeds groter wordende limitatieve opsomming van wetsartikelen waarnaar de vestigingsplaatsfictie niet doorwerkt. Wel speelt de vestigingsplaatsfictie een rol in de in hoofdstuk 2.3.1 besproken aantrekkelijkheid van ons fiscale vestigingsklimaat. Door de fictie is het voor zogenoemde brievenbusmaatschappijen relatief eenvoudig in Nederland gevestigd te zijn en fiscaal te kwalificeren als inwoner. Dat laatste geeft toegang tot het uitgebreide Nederlandse verdragennetwerk.3

Indien een lichaam naar Nederlands recht is opgericht, maar feitelijk is gevestigd in een land waarmee Nederland een belastingverdrag heeft afgesloten, zorgt de zogeheten “tie-breaker-rule’’ er voor dat het land waar de feitelijke leiding van het lichaam wordt uitgeoefend als verdragswoonstaat wordt aangewezen.4