HvJ EU, 07-07-2016, nr. C-447/15

Zákon č. 247/2000 Sb., o získávání a zdokonalování odborné způsobilosti k řízení motorových vozidel a změně některých zákonů (wet nr. 247/2000 inzake de verwerving en verbetering van de vakbekwaamheid om motorvoertuigen te besturen en tot wijziging van bepaalde wetten) van 30 juni 2000 (hierna: ‘ZZOZ’), die op 1 januari 2001 in werking is getreden, verplicht bestuurders om gedurende 16 uur per jaar hun professionele rijvaardigheid te verbeteren en een daaropvolgend examen af te leggen.

Artikel 52c, leden 1 en 2, van die wet voorziet in een gewone procedure voor de afgifte van het getuigschrift van vakbekwaamheid als bestuurder, die afhankelijk is gesteld van het bewijs dat de bestuurder in de periode van zes maanden vóór de indiening van de aanvraag is geslaagd voor het examen vakbekwaamheid als bestuurder.

Ter omzetting van richtlijn 2003/59 is de ZZOZ gewijzigd bij wet nr. 374/2007.

Artikel II van wet nr. 374/2007 bepaalt:

Artikel 48, leden 4 en 5, ZZOZ, zoals gewijzigd op 1 augustus 2011 bij wet nr. 133/2011 tot volledige omzetting van richtlijn 2003/59, bepaalt:

De Tsjechische regering betoogt dat de prejudiciële vraag van de Krajský soud v Ostravě niet-ontvankelijk is op grond dat de verwijzende rechter niet preciseert welke concrete bepalingen van Tsjechisch recht in strijd zijn met richtlijn 2003/59 en hij slechts een onvolledige beschrijving van de feiten geeft, zonder het rechtskader waarbinnen hij een uitspraak moet doen of de in dit verband essentiële feitelijke omstandigheden concreter te beschrijven, en de prejudiciële vraag kennelijk geen verband houdt met de beslechting van het hoofdgeding, aangezien zij betrekking heeft op de verplichting tot het behalen van de basiskwalificatie in de zin van de artikelen 5 en 6 van richtlijn 2003/59, terwijl het hoofdgeding betrekking heeft op de verplichting tot het volgen van een nascholing in de zin van de artikelen 7 en 8 van die richtlijn.

In dit verband zij eraan herinnerd dat het in het kader van de in artikel 267 VWEU geregelde samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties uitsluitend een zaak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van de zaak, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof stelt, te beoordelen. Wanneer de gestelde vragen dus betrekking hebben op de uitlegging van het Unierecht, is het Hof in beginsel verplicht daarop te antwoorden. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een prejudiciële vraag van een nationale rechter, wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de gestelde vragen (arrest van 17 maart 2016, Aspiro, C-40/15, EU:C:2016:172, punt 17 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu blijkt uit het verzoek om een prejudiciële beslissing duidelijk het verband tussen de gevraagde uitlegging van artikel 4 van richtlijn 2003/59 en de beslechting van het bij de verwijzende rechter aanhangige geding. Die rechter wijst er immers op dat hij zich afvraagt of de Tsjechische wetgever bij de vaststelling van wet nr. 374/2007 tot omzetting van richtlijn 2003/59 kon voorzien in aanvullende voorwaarden voor het behoud van de verworven rechten van bestuurders, waarop dat artikel ziet en verzoeker in het hoofdgeding aanspraak maakt.

Zoals blijkt uit de punten 15 tot en met 23 van het onderhavige arrest, wordt voorts in de verwijzingsbeslissing een voldoende gedetailleerde beschrijving gegeven van zowel het feitelijke kader als het rechtskader van het hoofdgeding.

Bijgevolg is de prejudiciële vraag ontvankelijk.

Met zijn vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 4 van richtlijn 2003/59 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling als die in het hoofdgeding, op grond waarvan aan de personen die in aanmerking komen voor de in dat artikel bedoelde vrijstelling van de verplichting tot het behalen van de basiskwalificatie van bestuurder van bepaalde voor goederen- en personenvervoer over de weg bestemde voertuigen, een vereiste van voorafgaande nascholing van 35 uur wordt opgelegd voor het besturen van de betrokken voertuigen.

In dit verband zij erop gewezen dat volgens artikel 8, lid 2, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/59, gelezen in het licht van overweging 14 van die richtlijn, bestuurders die in aanmerking komen voor de in artikel 4 van die richtlijn bedoelde vrijstelling van de verplichting tot het behalen van de basiskwalificatie, voertuigen mogen besturen gedurende een periode die loopt tot zij een eerste nascholing hebben gevolgd. Die periode wordt volgens artikel 8, lid 2, tweede alinea, van die richtlijn door de lidstaten vastgesteld, maar mag niet korter zijn dan drie jaar en niet langer dan zeven jaar te rekenen vanaf de in artikel 14, lid 2, van diezelfde richtlijn vermelde data, namelijk 10 september 2008 voor houders van een rijbewijs van een van de categorieën D1, D1+E, D, D+E of van een als gelijkwaardig erkend rijbewijs en 10 september 2009 voor houders van een rijbewijs van een van de categorieën C1, C1+E, C, C+E of van een als gelijkwaardig erkend rijbewijs.

Voorts blijkt uit bijlage I bij richtlijn 2003/59, met als opschrift ‘Minimumeisen voor de beroepskwalificatie en -opleiding’, gelezen in het licht van overweging 10 van die richtlijn, dat die richtlijn een minimumharmonisatie van de nationale bepalingen inzake de basiskwalificatie en de nascholing van bestuurders van bepaalde voor goederen- en personenvervoer over de weg bestemde voertuigen tot stand brengt.

Dientengevolge is de lidstaten niet de mogelijkheid ontnomen om de in artikel 4 van richtlijn 2003/59 bedoelde bestuurders aanvullende voorwaarden op te leggen voor het besturen van bepaalde voor goederen- en personenvervoer over de weg bestemde voertuigen.

Wat meer in het bijzonder artikel 4 juncto artikel 14, lid 2, van die richtlijn betreft, volgens hetwelk de houders van bepaalde categorieën rijbewijzen ter waarborging van de verworven rechten bij wijze van overgangsmaatregel in aanmerking komen voor een vrijstelling van de verplichting tot het behalen van de basiskwalificatie, moet ervan worden uitgegaan dat dit artikel zich ertoe beperkt een minimumharmonisatie van de nationale bepalingen tot stand te brengen.

Voorts zou het in strijd zijn met de systematiek van richtlijn 2003/59 indien de lidstaten, terwijl zij aanvullende vereisten inzake de verplichting tot het behalen van de basiskwalificatie kunnen opleggen, geen aanvullende voorwaarden voor de vrijstelling van diezelfde verplichting kunnen stellen.

Volgens vaste rechtspraak van het Hof belet een minimumharmonisatie de lidstaten niet om strengere maatregelen te handhaven of vast te stellen, mits die maatregelen het door de betrokken richtlijn voorgeschreven resultaat niet ernstig in gevaar kunnen brengen (zie in die zin arrest van 23 november 2006, Lidl Italia, C-315/05, EU:C:2006:736, punt 48) en in overeenstemming zijn met het VWEU (zie in die zin arresten van 23 april 2009, Scarpelli, C-509/07, EU:C:2009:255, punt 24; 10 september 2009, Commissie/België, C-100/08, niet gepubliceerd, EU:C:2009:537, punt 70; 1 maart 2012, Akyüz, C-467/10, EU:C:2012:112, punt 53, en 25 april 2013, Jyske Bank Gibraltar, C-212/11, EU:C:2013:270, punt 60).

Dergelijke maatregelen kunnen, ondanks het beperkende effect ervan, gerechtvaardigd zijn voor zover zij beantwoorden aan een dwingende reden van algemeen belang, geschikt zijn om de verwezenlijking van het gestelde doel te waarborgen en niet verder gaan dan ter verwezenlijking van dat doel noodzakelijk is (zie in die zin arrest van 25 april 2013, Jyske Bank Gibraltar, C-212/11, EU:C:2013:270, punt 60).

Derhalve moet worden nagegaan of een rechtvaardiging bestaat voor een voorwaarde als die welke wordt gesteld door de in het hoofdgeding aan de orde zijnde regeling, volgens welke bestuurders om een getuigschrift van vakbekwaamheid als bestuurder te verkrijgen, niet alleen houder moeten zijn van een rijbewijs van de categorie D1, D1+E, D of D+E of een gelijkwaardig rijbewijs, dat vóór 10 september 2008 is afgegeven, of een rijbewijs C1, C1+E, C of C+E of een gelijkwaardig rijbewijs, dat vóór 10 september 2009 is afgegeven, zoals is vereist krachtens richtlijn 2003/59, maar ook een voorafgaande nascholingscursus van 35 uur moeten volgen.

Vaststaat dat die voorwaarde bijdraagt tot de verwezenlijking van de in de overwegingen 4 en 5 van richtlijn 2003/59 genoemde doelstellingen, namelijk het garanderen van de kwaliteit van de bestuurders en het verbeteren van de verkeersveiligheid en de veiligheid van de bestuurders.

Bovendien kan een dergelijk aanvullend vereiste niet worden geacht verder te gaan dan noodzakelijk is ter verwezenlijking van die doelstellingen.

In dit verband zij allereerst erop gewezen dat dit vereiste alleen van toepassing is op personen die geen houder waren van een getuigschrift van vakbekwaamheid of een gelijkwaardig getuigschrift en derhalve niet of niet langer het beroep van bestuurder uitoefenden en dientengevolge niet waren onderworpen aan de in de ZZOZ neergelegde verplichting om jaarlijks hun professionele rijvaardigheid te verbeteren.

Vervolgens legt een bepaling als in het hoofdgeding, wat het voorwerp ervan betreft, een vereiste op dat gelijk is aan dat in artikel 8, lid 2, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/59, gelezen in samenhang met deel 4 van bijlage I bij die richtlijn, volgens hetwelk bestuurders die hun getuigschrift op grond van artikel 4 van richtlijn 2003/59 hebben verkregen, een eerste opleiding van 35 uur moeten volgen, en wel in beginsel binnen vijf jaar na 10 september 2008 voor houders van een rijbewijs D1, D1+E, D of D+E of een gelijkwaardig rijbewijs en binnen vijf jaar na 10 september 2009 voor houders van een rijbewijs C1, C1+E, C of C+E of een gelijkwaardig rijbewijs.

Bovendien kan zij niet worden geacht afbreuk te doen aan de verworven rechten van bestuurders, aangezien richtlijn 76/914, die is ingetrokken bij en vervangen door richtlijn 2003/59, in artikel 1, lid 3, voorzag in de mogelijkheid voor de lidstaten om voor het verkrijgen van het getuigschrift een opleiding te eisen die meer omvatte dan in de bijlage bij die eerste richtlijn was bepaald en voorts, zoals de verwijzende rechter opmerkt, de Tsjechische regeling reeds vóór de omzetting van richtlijn 2003/59 bij wet nr. 374/2007 in de ZZOZ bepaalde dat het bezit van een geschikt rijbewijs niet volstond om de onder de betrokken richtlijn vallende voertuigen te besturen en dat, zoals blijkt uit punt 15 van het onderhavige arrest, bestuurders van die voertuigen verplicht waren om hun rijvaardigheid te verbeteren door middel van jaarlijkse opleidingen.

Ten slotte is een aanvullend vereiste als dat in het hoofdgeding, niet in strijd met artikel 15 van het Handvest. Volgens artikel 52, lid 2, van het Handvest kunnen aan de door dat artikel gewaarborgde rechten immers beperkingen worden gesteld, op voorwaarde dat die beperkingen daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie nagestreefde doelstellingen van algemeen belang en, het nagestreefde doel in aanmerking genomen, niet zijn te beschouwen als een onevenredige en onduldbare ingreep waardoor de gewaarborgde rechten in hun kern worden aangetast (zie in die zin arresten van 30 juni 2005, Alessandrini e.a./Commissie, C-295/03 P, EU:C:2005:413, punt 86 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 juli 2013, Gardella, C-233/12, EU:C:2013:449, punt 39). Zoals is vastgesteld in punt 47 van het onderhavige arrest, voldoet een regeling als die in het hoofdgeding aan die vereisten.

Bijgevolg moet op de prejudiciële vraag worden geantwoord dat artikel 4 van richtlijn 2003/59 aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale regeling als die in het hoofdgeding, op grond waarvan aan de personen die in aanmerking komen voor de in dat artikel bedoelde vrijstelling van de verplichting tot het behalen van de basiskwalificatie van bestuurder van bepaalde voor goederen- en personenvervoer over de weg bestemde voertuigen, een vereiste van voorafgaande nascholing van 35 uur wordt opgelegd voor het besturen van de betrokken voertuigen.