I.4.2.2 Deelvraag 1: de milieunorm

Het antwoord op de vraag of een leidinggevende persoonlijk aansprakelijk kan worden gehouden wegens een milieuovertreding, hangt in de eerste plaats af van de geschonden milieunorm zelf. De milieunorm bevat immers de materiële vereisten die bepalen wanneer een bepaalde handeling of situatie onrechtmatig is. Daarom is het voor de beantwoording van de hoofdvraag van belang om enig zicht te krijgen op de milieunormen die betrekking hebben op de milieubelastende activiteiten van ondernemingen. De eerste deelvraag luidt als volgt: welke soorten normen zijn relevant voor de milieubelastende activiteiten van ondernemingen?

In het kader van deze deelvraag geef ik geen uitputtend overzicht van alle milieunormen die een leidinggevende zou kunnen overtreden. Dat hoeft gelukkig ook niet, want er zijn tal van gespecialiseerde handboeken over (deelgebieden van het) milieurecht die inzicht geven in de milieuvoorschriften die gelden voor ondernemingen en toelichting geven op de kenmerken en vereisten van deze milieuvoorschriften.1

De beantwoording van deze deelvraag is erop gericht om een algemene indruk te geven van de soorten regels die gelden voor de milieubelastende activiteiten van ondernemingen. Op deze manier kunnen lezers die niet zijn ingevoerd in het milieurecht enigszins wegwijs worden in dit veelomvattende en soms complexe rechtsgebied, waardoor zij ook worden geholpen bij het vinden van een milieunorm die in een concreet geval van toepassing is.2 Daarnaast maakt de beantwoording van deze deelvraag inzichtelijk hoe de normenkaders van de verschillende rechtsgebieden zich tot elkaar verhouden. Ik besteed bijvoorbeeld aandacht aan de vraag op welke manier bestuursrechtelijke milieuvoorschriften doorwerken in het strafrecht en het privaatrecht.

In dit proefschrift ga ik ook in op bepaalde specifieke kenmerken van bepaalde milieunormen. Niet alle soorten materiële aansprakelijkheidsvereisten van een milieunorm zijn relevant voor de beoordeling of een leidinggevende kan worden aangesproken voor een bedrijfsmatige milieuovertreding. Bijvoorbeeld: de vraag of een specifieke stof valt onder de definitie van ‘afvalstoffen’ uit de Wet bodembescherming (WBb), staat in zekere zin los van de vraag of een leidinggevende kan worden aangesproken wanneer op het bedrijfsterrein afvalstoffen worden opgeslagen op een manier die in strijd is met deze wet.

Dat laat onverlet dat bepaalde soorten specifieke kenmerken van milieunormen wel van belang kunnen zijn in het kader van de milieuaansprakelijkheid van leidinggevenden. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de adressering van de milieunorm (wie is verplicht om de verplichting uit de norm na te leven?) en relativiteit (wiens belangen beoogt de norm te beschermen?).3 Om verder te gaan op het WBb-voorbeeld: wanneer een leidinggevende wordt aangesproken voor de onjuiste opslag van afvalstoffen, is de vraag of de verplichting uit het geschonden voorschrift tot hem is gericht wél relevant voor het vestigen van milieuaansprakelijkheid. Dergelijke delictskenmerken kunnen worden ontwaard uit de wetstekst, parlementaire geschiedenis, jurisprudentie en literatuur met betrekking tot de norm.