4.1.4 Enkelvoudige zaken, samengestelde zaken en algemeenheid van zaken

Het onderscheid tussen de verschillende soorten zaken waarover Pomponius1 reeds schreef, geldt vandaag de dag nog steeds: een zaak kan enkelvoudig zijn, dat wil zeggen dat zij uit één “stuk” bestaat, zoals een steen, een dier of een plant, of een zaak kan samengesteld zijn.2 Voorbeelden van samengestelde zaken zijn een kast, een auto en een machine. De onderdelen van deze zaken zijn de bestanddelen die hieronder aan bod komen. Daarnaast kan een groep zaken tezamen onder één noemer worden aangeduid en zo een “eenheid” vormen, de zogenaamde algemeenheid van zaken.3 Tussen de algemeenheid van zaken en samengestelde zaken bestaat slechts een gradueel verschil.4 Beide “zaken” bestaan immers uit verschillende onderdelen: de ene uit verschillende zaken en de andere uit bestanddelen, waarbij bij de samengestelde zaak discussie kan ontstaan of sprake is van één zaak of van verschillende zaken. Zoals gezegd zal per geval bepaald moeten worden of sprake is van een eenheidszaak. Het formele verschil tussen de “algemeenheid van zaken” aan de ene en de enkelvoudige en samengestelde zaken aan de andere kant is, dat het Nederlandse recht geen algemeenheid van zaken (of goederen) kent.5 het goederenrecht kenmerkt zich namelijk door het specialiteits- of uniciteitsbeginsel, welke inhoudt dat een goederenrechtelijk recht slechts op één object kan rusten.6 Ook al staat in een legaat dat “de bibliotheek” van de erflater aan de legataris toekomt, dan worden de afzonderlijke eigendomsrechten op ieder van de boeken overgedragen nadat de erfgenaam de boeken heeft geleverd. Het legaat is slechts een titel voor overdracht van afzonderlijke zaken. Daarentegen kan de samengestelde zaak slechts in haar geheel worden overgedragen. Een bestanddeel kan weliswaar worden verkocht aan een koper, de eigendom wordt pas overgedragen doordat het bestanddeel is geleverd. Dit kan pas weer geschieden door afscheiding, zodat het een zelfstandige zaak is geworden.