73 De rol van de verklaring voor recht in het kader van de collectieve actie

Het is de vraag of de verklaring voor recht in de toekomst nog van belang is voor de collectieve actie ex art. 3:305a BW. Momenteelwordt gewerkt aan eenwetsvoorstel dat strekt tot invoering van een collectieve schadevergoedingsactie. Het ambtelijk voorontwerp lag tot oktober 2014 ter consultatie voor.1 Het doel van het wetsvoorstel is om een ‘efficiënte en effectieve collectieve afwikkeling vanmassaschade te bevorderen en een ongewenste claimcultuur te voorkomen’. Om dat te bewerkstelligen is het voorstel omhet bestaande verbod op het vorderen van collectieve schadevergoeding af te schaffen. De collectieve schadevergoedingsprocedure bestaat volgens het voorstel uit vijf stappen.2 De rechter laat zich eerst uit over de ontvankelijkheid van de eiser (stap 1). Vervolgens beslist de rechter of de gedaagde onrechtmatig heeft gehandeld (stap 2). Als de rechter heeft vastgesteld dat de gedaagde onrechtmatig heeft gehandeld, stelt de rechter partijen in de gelegenheid om een ‘collectieve schikking’ te beproeven. Lukt het partijen niet om er onderling uit te komen, dan moeten partijen dat nogmaals proberen onder regie van de rechter tijdens een comparitie van partijen (stap 3). Als partijen ook dan nog geen collectieve schikking treffen, beveelt de rechter partijen (of een van de partijen) om een voorstel voor een schikking te doen (stap 4). Komen partijen op basis van dat voorstel niet (al dan niet onder begeleiding van een mediator) tot een schikking, dan stelt de rechter mede aan de hand van de overgelegde voorstellen zelf een regeling voor een collectieve schadeafwikkeling vast.

Als het wetsvoorstel wordt aangenomen en ingevoerd, is de vraag welke rol de verklaring voor recht nog speelt in het kader van het collectieve actierecht. Als met de collectieve schadevergoedingsprocedure wordt bereikt dat massaschadeclaims op eenvoudigewijzeworden afgewikkeld, is de verklaring voor recht niet langer nodig om een precedent te scheppen of om een schikking te bevorderen. De belangenvereniging of stichting die in plaats van een collectieve schadevergoeding een verklaring voor recht vordert, zal wellicht zelfs moeten stellen (en bij betwisting bewijzen) dat bijzondere omstandigheden splitsing van de vorderingen rechtvaardigen.3 In het wetsvoorstel gaat de wetgever op de rol van de verklaring voor recht niet in.