10.1 Inleiding

In dit hoofdstuk komt een aantal aspecten van de kandidaatstellingsprocedure aan de orde die raken aan de in de vorige hoofdstukken geformuleerde uitgangspunten voor vrije en eerlijke verkiezingen. Allereerst zal ik betogen dat de wetgever zou moeten voorzien in een waarborg voor een democratische vaststelling van de kandidatenlijst (paragraaf 10.2). De uitgangspunten van algemeen en gelijk kiesrecht, alsmede het belang van het in een democratie vereiste pluralisme, vereisen een dergelijke waarborg. Vervolgens komt het doorbreken van de lijstvolgorde aan de orde, een thema dat ik behandel aan de hand van het voorstel voor het Burgerforum Kiesstelsel, dat een onderscheid tussen een ‘lijststem’ en een ‘persoonsstem’ wil introduceren en de huidige voorkeurdrempel (25% van de kiesdeler) afschaft (paragraaf 10.3). Een aantal uitgangspunten pleit hier juist tegen een wijziging van het huidige stelsel. Daarna besteed ik aandacht aan het problematische verschijnsel van de lijstduwer (paragraaf 10.4) en het functioneren van de kieskringen in de fase van de kandidaatstelling (paragraaf 10.5), die beide fundamentele bezwaren oproepen in het licht van het vrije kiesrecht. Afsluitende opmerkingen hebben een plek gekregen in paragraaf 10.6, waar ik samenvat welke aspecten van de kandidaatstellingsprocedure wijziging behoeven in het licht van de uitgangspunten voor vrije en eerlijke verkiezingen.