III.C.7.3 De Nederlandse erfrechtelijke "selbsteintritt'

Thans komt aan de orde de vraag in hoeverre het Nederlandse erfrecht mogelijkheden schept voor een 'Vermachtnisvollstrecker' oftewel een 'legaten-executeur'. Een vraag die na raadpleging van de in art. 4:144 BWopgenomen taken van de executeur, eenvoudig beantwoord kan worden.

Een van de taken is de voldoening van de schulden van de nalatenschap. Een van de schulden van de nalatenschap is het uitkeren van de legaten, zo blijkt uit art. 4:7 lid 1 letter h BW. De vreugde rondom deze erfrechtelijke geboorte wordt tegelijk weer getemperd door het feit dat thans, zij het onder de vigeur van Nederlands recht, weer dezelfde vragen opkomen, die hiervoor reeds naar Duits recht beantwoord zijn. Een executeur is immers een vertegenwoordiger en een quasi-lasthebber. Wij betreden dan het speelveld van de Nederlandse1 selbsteintritt, te weten art. 3:68 BWen art. 7:416 BW, waarbij de laatste bepaling enigszins strenger is dan de eerste. Deze bepalingen zijn hiervoor in het algemeen deel reeds besproken, waarnaar ik verwijs. De soep wordt echter niet zo heet gegeten als opgediend, omdat art. 3:68 BW van regelend recht is, bij een legaat de inhoud van de rechtshandeling in beginsel nauwkeurig vaststaat ('Erfullung einer Verbindlichkeit') en op een vereffenaar, anders dan bij een executeur, art. 3:68 BW in art. 4:215 lid 4 wel met zoveel woorden van overeenkomstige toepassing is verklaard.2

In de (concept)modellen nieuw erfrecht3 van de KNB, wordt wat de onderhavige kwestie ook in Nederland betreft het zekere voor het onzekere genomen door bij de executeurbenoeming de navolgende, niets aan duidelijkheid overlatende, bepaling op te nemen:

De 'Vermachtnisvollstrecker' krijgt derhalve ook onder het Nederlandse erfrecht in beginsel vrij baan.4 De KNB werk groep deontologie nieuw erf-recht5 is van mening dat, het feit dat de executeur een vertegenwoordiger is van de erfgenamen, met zich brengt dat voor het passeren een concept van de akte houdende afgifte legaat aan de erfgenamen toegezonden moet worden. Ook artikel 43 Notariswet gaat hiervan uit. Een termijn van twee weken voor het passeren lijkt mij, behoudens bijzondere omstandigheden, redelijk. Deze verplichting voor de executeur zou reeds in de uiterste wil opgenomen kunnen worden.6 Wel wijs ik er uitdrukkelijk op dat het toezenden van een concept ter informatie niet met zich brengt dat de notaris op de 'goedkeuring' van de erfgenamen hoeft te wachten alvorens tot het passeren van de akte over te gaan. Of in de woorden van Adams:7

En in de woorden van de werkgroep: 'Vinden deze de rechtshandeling onredelijk, dan hebben zij de mogelijkheid een kort geding aan te spannen.' Men mag aan de andere kant niet uit het oog verliezen dat, gelet op het bepaalde in art. 3:77 BW, de executeur als vertegenwoordiger optreedt namens erflater en dat de wil van erflater haaks kan staan op die van de erfgenamen. Hillen-Muns8 merkt dan ook terecht op, zij het over een vereffenaar:

Voor de vereffenaar kan mijns inziens gelezen worden: 'de executeur.'