Rb. Utrecht, 01-09-2010, nr. 259533 / HA ZA 08-2539

De rechtbank overweegt als volgt. Om te bepalen of [gedaagde] kan worden aangemerkt als erfgenaam als bedoeld in het testament dient de vraag te worden beantwoord of hij ten tijde van het openvallen van de erfenis (dus op de datum van het overlijden van [C]) nog met haar gehuwd was. Van belang is dan ook dat vast komt te staan of [C] is overleden vóór inschrijving van de echtscheidingsakte op [2004] of daarna.

Nu [eiser] zich beroept op het rechtsgevolg dat [gedaagde] op de datum van het openvallen van de nalatenschap geen erfgenaam meer was als bedoeld in het testament, rust op hem de last feiten en omstandigheden te stellen en zo nodig te bewijzen op grond waarvan zijn stelling dat het huwelijk op de sterfdatum van [C] reeds was ontbonden kan komen vast te staan.

[eiser] stelt dat nu het tijdstip van overlijden onzeker is en slechts onomstotelijk vaststaat dat het stoffelijk overschot van [C] op [2005] is gevonden, alleen deze datum als sterfdatum kan worden aangemerkt.

[gedaagde] betoogt gemotiveerd dat de sterfdatum van [C] [2001] was. Hij verwijst daartoe naar de tenlasteleggingen in de strafzaak, de bewezenverklaring door het Hof en naar de verklaring die [eiser] op 12 augustus 2003 in de strafzaak heeft afgelegd. Voorts stelt [gedaagde] dat ook de familie van [C] haar sinds januari 2001 niet meer heeft gezien en op haar graf de sterfdatum [2001] heeft vermeld.

De rechtbank overweegt als volgt. Weliswaar vormt de overlijdensakte waar [eiser] naar verwijst dwingend bewijs, maar dit geldt slechts voor hetgeen in deze akte is opgenomen. Deze akte kan dan ook slechts gelden als bewijs voor het feit dat het stoffelijk overschot van [C] is gevonden op [2005], maar niet voor de stelling van [eiser] dat genoemde datum als sterfdatum moet worden aangemerkt.

Nu de sterfdatum van [C] niet kan worden opgemaakt uit de hiervoor genoemde overlijdensakte dient [eiser] nadere feiten en omstandigheden te stellen waaruit volgt, indien deze komen vast te staan, dat [C] is overleden na de echtscheiding tussen haar en [gedaagde]. Nu [eiser] dit niet heeft gedaan, zal de rechtbank hem niet toelaten tot bewijslevering van de sterfdatum van [C]. [gedaagde] heeft aangevoerd dat [eiser] op 12 augustus 2003 tegenover de Regiopolitie het volgende heeft verklaard:

De uit deze verklaring blijkende omstandigheid, dat het tot dan toe regelmatige patroon van geldopname met ingang van 18 januari 2001 plotseling is geëindigd en er in het geheel geen geld meer door [C] werd opgenomen, vormt een sterke aanwijzing voor haar dood omstreeks die datum. Gelet hierop en gelet op de niet bestreden stelling van [gedaagde] dat ook de familie van [C] haar sinds januari 2001 niet meer heeft gezien en op haar graf de sterfdatum [2001] is vermeld, zal de rechtbank ervan uitgaan dat [C] op [2001] is overleden.

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat [gedaagde] ten tijde van het overlijden van [C] nog met haar was gehuwd, zodat hij haar erfgenaam is.

[eiser] stelt dat [gedaagde] onwaardig is om van [C] te erven, vanwege alle aan hem toe te rekenen omstandigheden rondom haar dood.

[gedaagde] heeft hiertegen gemotiveerd verweer gevoerd.

De rechtbank overweegt als volgt. De nalatenschap is opengevallen vóór het in werking treden van het nieuwe erfrecht per 1 januari 2003. Op grond van het overgangsrecht (artikel 68a van de Overgangswet nieuw burgerlijk wetboek) is artikel 4:3 BW van toepassing. In dit geval doet geen van de in artikel 4:3 lid 1 BW genoemde voorwaarden voor toepassing van dit artikel zich voor, zodat [gedaagde] niet van rechtswege onwaardig is om uit de nalatenschap voordeel te trekken.

Onder omstandigheden kan vererving door een erfgenaam echter zo stuitend zijn dat het onaanvaardbaar is voor het rechtsgevoel om hem als erfgenaam toe te laten. [gedaagde] heeft door het verbergen van het stoffelijk overschot eraan bijgedragen dat de naasten van [C] lange tijd in onzekerheid hebben verkeerd omtrent de vraag of zij nog in leven was. Het Hof heeft in zijn arrest van 6 april 2007 overwogen dat [gedaagde] — naar zijn zeggen — geen afstand van [C] kon nemen en haar bij zich wilde houden. Volgens het Hof getuigt dit van egoïsme met voorbijgaan aan de belangen van de naasten van [C]. Dit betreft de belangen van de nabestaanden van [C] en niet de belangen van [C] zelf. Niet gesteld of gebleken is dat [gedaagde] jegens [C] op dusdanige wijze heeft gehandeld dat het voor het rechtsgevoel onaanvaardbaar is om [gedaagde] als erfgenaam van [C] toe te laten.

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat [gedaagde] niet onwaardig is om van [C] te kunnen erven.

Op grond van hetgeen hiervoor is overwogen dient ten aanzien van de drie erfgenamen [gedaagde], [A] en [B] uitvoering te worden gegeven aan het testament van [C]. Op grond van het testament hebben [B] en [A] vorderingen ter grootte van de waarde van hun erfdeel op [gedaagde]. Ter vaststelling van de hoogte van deze vorderingen dient eerst de omvang en de waarde van de nalatenschap van [C] te worden bepaald.

Aangezien [gedaagde] en [C] waren gehuwd in gemeenschap van goederen is de nalatenschap van [C] de helft van de huwelijksgoederengemeenschap op de datum van overlijden op [2001]. De rechtbank gaat hiermee voorbij aan de stelling van [eiser], dat alvorens de omvang en de waarde van de nalatenschap kan worden bepaald de omvang van de huwelijksgoederengemeenschap op de datum van de ontbinding van het huwelijk dient te worden vastgesteld, nu dit standpunt is gebaseerd op de onjuiste veronderstelling dat het huwelijk ten tijde van het overlijden van [C] reeds was ontbonden.

[eiser] heeft gevorderd dat [gedaagde] meewerkt aan de vaststelling en waardering van de diverse bestanddelen van de nalatenschap door het overleggen van bescheiden uit zijn administratie. [gedaagde] heeft gesteld dat hij daartoe niet in staat is omdat zijn administratie in het kader van het strafrechtelijk onderzoek in beslag is genomen. De rechtbank overweegt dat het strafrechtelijk onderzoek inmiddels is afgerond, zodat [gedaagde] weer over zijn volledige administratie zou moeten kunnen beschikken. In verband daarmee stelt de rechtbank [gedaagde] in de gelegenheid om bij akte nadere stukken over te leggen, voor zover deze noodzakelijk zijn voor het vaststellen van de omvang en de waarde van de nalatenschap van [C]. [gedaagde] zal daarbij in ieder geval dienen in te gaan op de door [eiser] genoemde spaarrekening nr. [nummer] van [C]. Voor het opleggen van een dwangsom zoals door [eiser] gevorderd ziet de rechtbank vooralsnog geen aanleiding, nu [gedaagde] in de conclusie van antwoord uitdrukkelijk zijn bereidheid tot medewerking naar voren heeft gebracht en er geen gronden zijn om te veronderstellen dat hij deze belofte niet zal nakomen.

Voor de bepaling van de omvang van de huwelijksgoederengemeenschap zal de rechtbank vooralsnog uitgaan van hetgeen [gedaagde] daarover naar voren heeft gebracht en de door [eiser] genoemde spaarrekening van [C] met nummer [nummer], nu is gesteld noch gebleken dat de huwelijksgoederengemeenschap meer omvat dan de thans door partijen genoemde bestanddelen. Op basis daarvan komt de rechtbank tot de volgende (voorlopige) boedelbeschrijving:

De nalatenschap van [C] is € 3.503,50, (+pm), de helft van dit saldo. Aan ieder van de erfgenamen komt hiervan eenderde toe, dus een bedrag van € 1.167,83 (+ pm).

Op grond van het bepaalde in artikel B onder 2 van het testament dient ter berekening van de waarde van ieders erfdeel bovengenoemd bedrag van € 1.167,83 (+pm) te worden verminderd met ieders aandeel in de kosten van de begrafenis of crematie van [C], de eventuele taxatie- en of boedelkosten en de ten laste van ieder komende successierechten. De rechtbank zal [gedaagde] in de gelegenheid stellen zich bij akte uit te laten over de genoemde kosten. De vorderingen van [B] en [A] op [gedaagde] zijn gelijk aan de aldus bepaalde waarde van hun erfdeel, te vermeerderen met de rente zoals in artikel C onder punt 4 van het testament is bepaald.

Nu de vorderingen van [B] en [A] op [gedaagde] op grond van artikel C onder 3 van het testament eerst bij het overlijden van [gedaagde] opeisbaar zijn, dient de vordering van [eiser] tot betaling van een voorschot aan hem te worden afgewezen. Dit nog daargelaten dat op grond van de thans voorhanden stukken de hoogte van de vordering aanmerkelijk minder zal zijn dan het gevorderde voorschot van € 185.000,00.

Ten aanzien van hetgeen in ?4.17 is overwogen wijst de rechtbank erop dat indien [gedaagde] geen of onvolledige informatie verstrekt en later zou blijken dat hij tot de nalatenschap van [C] behorende goederen opzettelijk heeft verzwegen, zoek heeft gemaakt of verborgen heeft gehouden, [gedaagde] op grond van artikel 3:194 lid 2 BW zijn aandeel in deze goederen verbeurt aan [B] en [A].