Rb. 's-Gravenhage, 12-12-2012, nr. 374646 - HA ZA 10-3186

Het verloop van de procedure blijkt uit:

De Vara c.s. hebben op de pleidooizitting van 1 november 2012 te kennen gegeven geen bezwaar te hebben tegen de eiswijziging van Pretium. De eiswijziging - die verband houdt met het gegeven dat [gedaagde sub 2] inmiddels niet meer bij de Vara werkzaam is - wordt toegestaan. Ten slotte is een datum voor vonnis bepaald.

Pretium Telecom exploiteert een Nederlands telecommunicatiebedrijf dat vaste telecommunicatiediensten aanbiedt in Nederland. Tot januari 2007 bood Pretium als zogenaamde 'Carrier Pre Select' (CPS)-aanbieder haar klanten de mogelijkheid om hun uitgaande telefoongesprekken via haar af te wikkelen. Het telefonieabonnement op het vaste net van KPN (het vastnetabonnement) liep in die gevallen nog wel bij KPN.

Als gevolg van de regulering van Wholesale Line Rental (WLR) door de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA) is het met ingang van januari 2007 voor CPS-aanbieders zoals Pretium mogelijk geworden om ook het vastnetabonnement op het telefoonnetwerk van KPN aan klanten aan te bieden.

Pretium werft, althans wierf in de voor deze zaak van belang zijnde periode, haar klanten via telemarketing. Deze telefonische werving wordt namens haar uitgevoerd door een aantal callcenters. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van zogenoemde "voicelogs" die het laatste deel vormen van het telemarketinggesprek, waarin de eerder in dat gesprek gesloten overeenkomst tussen aanbieder en consument wordt bevestigd en opgenomen.

De Vara is een publieke omroepvereniging. Zij zendt onder meer het televisieprogramma Kassa uit. Dit is een consumentenprogramma dat consumenten op kritische wijze wil informeren over producten en actualiteiten. Ook biedt het aan die consumenten een platform voor discussie en commentaar. Sinds oktober of november 2008 geeft de Vara ook een blad uit met de naam Kassa Magazine. Het blad verschijnt tweemaandelijks en bevat onder meer consumentennieuws, journalistieke verhalen en reportages.

[gedaagde sub 2] was tot in ieder geval 4 april 2011 werkzaam bij de Vara en eindredacteur van het programma Kassa.

Op 7 april 2007 werd in het televisieprogramma Kassa aandacht besteed aan consumentenklachten over Pretium, die door Kassa waren ontvangen. In het programma kwamen vertegenwoordigers van de Consumentenautoriteit en Stichting de Ombudsman aan het woord. In deze aflevering kwam meerdere malen aan de orde dat naast de Consumentenautoriteit en Stichting de Ombudsman ook KPN duizenden klachten over Pretium had ontvangen.

Naar aanleiding van de uitlatingen van deze vertegenwoordigers heeft Pretium de Consumentenautoriteit, Stichting de Ombudsman en KPN in kort geding gedagvaard en rectificaties gevorderd. In deze procedures zijn veroordelingen van alle drie de gedaagden tot rectificaties uitgesproken. Tegen deze kortgedingvonnissen is geen hoger beroep ingesteld.

In het decembernummer 2008 van het blad Kassa Magazine heeft [gedaagde sub 2] als Kassa-eindredacteur, in de rubriek "Consumentennieuws" een zelfgeschreven artikel gepubliceerd met als titel "Aan de bel". De aanhef van dit artikel (in groot lettertype) luidt voor zover relevant als volgt:

Het artikel zelf luidt, voor zover van belang, als volgt, waarbij de niet-geciteerde gedeelten tussen vierkante haken door de rechtbank zijn geparafraseerd.

De Vara c.s. hebben het artikel "Aan de bel" niet voorafgaand aan de publicatie voorgelegd aan Pretium. In januari 2009 heeft Pretium tegen de publieke omroepvereniging Tros een kort geding aangespannen naar aanleiding van informatie over Pretium in het consumentenprogramma Tros Radar. Voor dat kort geding heeft Pretium op 26 januari 2009 als productie van de Tros een kopie van het artikel "Aan de bel" ontvangen.

Pretium heeft de Vara c.s. in kort geding gedagvaard en - onder meer - gevorderd dat de Vara c.s. het artikel "Aan de bel" rectificeren. Bij vonnis van 7 mei 2009 heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank 's-Gravenhage de vorderingen van Pretium grotendeels toegewezen en de Vara c.s. onder meer veroordeeld tot het plaatsen van een rectificatie. De Vara c.s. hebben hoger beroep ingesteld bij het hof 's-Gravenhage. Het hof heeft bij arrest van 12 januari 2010 het vonnis van de voorzieningenrechter vernietigd en de vorderingen van Pretium alsnog afgewezen.

Naar aanleiding van deze uitspraak van het hof is in het maart-nummer van 2010 van Kassa Magazine een tweede artikel van [gedaagde sub 2] verschenen, onder de titel "De praktijken van Pretium (2)". In dat artikel is beschreven dat de Vara c.s. het door Pretium aanhangig gemaakte kort geding bij de rechtbank verloren, maar dat de Vara c.s. bij het hof alsnog gelijk kregen in het arrest van 12 januari 2010.

Pretium heeft cassatieberoep ingesteld tegen het arrest van het hof van 12 januari 2010. Bij arrest van 16 december 2011 heeft de Hoge Raad de klachten van Pretium met toepassing van artikel 81 RO verworpen.

Naar aanleiding van een uitzending van Tros Radar, waarin gebruik werd gemaakt van met een verborgen camera gemaakte beelden bij een door Pretium ingeschakeld callcenter, teneinde de werkwijze van dit callcenter bij de telefonische werving aan de kaak te stellen, heeft Pretium zowel een kortgedingprocedure als een bodemprocedure aanhangig gemaakt tegen Tros. In de kortgedingprocedure zijn de vorderingen van Pretium door het hof afgewezen. De cassatieklachten van Pretium zijn verworpen. In de bodemprocedure heeft de rechtbank 's-Gravenhage de vorderingen van Pretium tegen Tros bij vonnis van 11 juli 2012 afgewezen.

Pretium vordert - samengevat - na eiswijziging, dat de rechtbank, bij vonnis voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad,

Centraal in deze zaak staat het artikel "Aan de bel". Dit artikel is onmiskenbaar kritisch over Pretium. De teneur ervan is dat er vele klachten van consumenten over de telefonische wervingsmethode van Pretium binnenkomen, maar dat Pretium het, door zijn ongebreide procedeerlust, het de media - waaronder het programma Kassa - moeilijk maakt om over deze klachten te berichten. Op zichzelf is juist dat een dergelijk artikel de goede naam van Pretium aantast en daarmee schade toebrengt aan Pretium.

Aan de orde is daarmee de botsing tussen het recht op vrijheid van meningsuiting van de Vara c.s., welk recht meebrengt dat het de Vara c.s. in beginsel vrijstaat om op kritische wijze te berichten over de manier waarop Pretium klanten werft, en het recht op eerbiediging van een goede naam van Pretium. Het antwoord op de vraag welke van beide rechten in dit geval zwaarder weegt, moet worden gevonden door een afweging van alle relevante omstandigheden van het geval (HR 8 april 2011, LJN BT8271, rov. 3.3.1.).

Als uitgangspunt bij de beoordeling geldt dat het publiek doorgaans een relatief grote betrouwbaarheid toedicht aan consumentenprogramma's als Vara Kassa. Aan de berichtgeving over bedrijven in zo'n programma kunnen derhalve relatief hoge eisen worden gesteld voor wat betreft de zorgvuldigheid van die berichtgeving (zie ook het vonnis van de rechtbank 's-Gravenhage in de zaak Pretium / Tros van 11 juli 2012, LJN BX1975, rov. 4.2.). Kassa Magazine, het medium waarin het artikel verscheen, is een "spin-off" van het programma Kassa. Ook aan de inhoud van Kassa Magazine zal daarom relatief grote betrouwbaarheid worden toegedicht door het publiek.

Toch gaat de vergelijking van het artikel met een uitzending van een televisieprogramma als 'Kassa' niet helemaal op. Van algemene bekendheid is dat zo'n uitzending (vaak op prime time) een groter bereik heeft dan een artikel in een magazine, dat in beginsel alleen door de abonnees en kopers van het magazine wordt gelezen. Daarnaast geldt dat het artikel, gezien de toonzetting ervan en het feit dat het artikel in de ik-vorm is geschreven, meer het karakter heeft van een persoonlijke ontboezeming dan van (objectieve) voorlichting aan consumenten. Niettemin kan ook aan een meer persoonlijk getint artikel in een consumentenmagazine in ieder geval de eis worden gesteld dat hetgeen daarin is opgenomen voldoende grondslag vindt in de feiten; journalisten dienen immers te goeder trouw en waarheidsgetrouw te werk te gaan. Onjuist is echter het standpunt van Pretium dat voor de vraag of [gedaagde sub 2] rechtmatig heeft gehandeld doorslaggevende betekenis toekomt aan de door de Raad van de Journalistiek uitgegeven Leidraad. De in die leidraad opgenomen regels vormen immers, naar volgt uit de zaak van Pretium tegen de Tros (HR 8 april 2011, LJN BT8271), geen rechtens aan te leggen criterium maar omstandigheden die in de regel gewicht in de schaal zullen leggen, maar niet doorslaggevend behoeven te zijn.

De rechtbank zal de bezwaren van Pretium tegen deze achtergrond in het onderstaande stuk voor stuk behandelen.

Omschrijving van rechterlijke uitspraken in "Aan de bel" onrechtmatig?

De bezwaren van Pretium tegen het artikel "Aan de bel" richten zich in de eerste plaats, zo begrijpt de rechtbank, tegen de wijze waarop [gedaagde sub 2] in het artikel de rechterlijke uitspraken heeft omschreven waarbij aan Stichting de Ombudsman, de Consumentenautoriteit en KPN veroordelingen tot rectificatie zijn opgelegd. [gedaagde sub 2] heeft ten onrechte vermeld dat Pretium deze zaken "op details" heeft gewonnen: het gaat om zorgvuldig gemotiveerde vonnissen waarbij de drie genoemde partijen forse rectificaties zijn opgelegd. Daarbij is [gedaagde sub 2] uit het oog verloren, aldus Pretium, dat zijn uitlatingen over deze uitspraken door de lezers van het artikel zeer serieus worden genomen; [gedaagde sub 2] moest er rekening mee houden dat de lezers zelf juridisch niet geschoold zijn en de onderliggende uitspraken zelf niet zullen lezen.

[gedaagde sub 2] heeft in het artikel "Aan de bel" terecht vermeld dat de zaken die Pretium aanspande tegen de Stichting de Ombudsman, de Consumentenautoriteit en KPN gewonnen zijn door Pretium en hij heeft, in de linkerkolom op pagina twee van het artikel, ook zeer beknopt samengevat waarom de rechter Pretium gelijk gaf ("De Ombudsman had het woord 'misleiding' niet mogen gebruiken, de Consumentenautoriteit had voor haar beurt gesproken, en KPN kon de 2.500 klachten niet allemaal in drievoud overhandigen."). Aan Pretium kan worden toegegeven dat de samenvatting van het vonnis in de zaak van Pretium tegen KPN wel zéér beknopt is, in die zin dat dat vonnis niet alleen gaat over het al dan niet bestaan of "overhandigen" van klachten over de werving door Pretium, maar ook over de schending door KPN van met Pretium gemaakte afspraken. Juist is echter wel dat de voorzieningenrechter heeft overwogen dat KPN onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat er veel gegronde klachten waren over de verkoopmethode van Pretium. In zoverre is de samenvatting van het vonnis correct. Niet valt in te zien waarom [gedaagde sub 2] gehouden zou zijn in het artikel "Aan de bel" ook nader in te gaan op de verdere inhoud van het vonnis of op de vraag of KPN al dan niet afspraken met Pretium schond. Ook als juist is dat (ook) KPN zich niet vlekkeloos heeft gedragen, zoals Pretium in de processtukken op verschillende plaatsen benadrukt, stond het [gedaagde sub 2] vrij om te berichten over klachten over Pretium die bij hem bekend waren.

Verder geldt dat het een kwestie van interpretatie is in hoeverre uit de desbetreffende vonnissen kan worden afgeleid dat gewonnen is "op details". Van een vermelding van een feitelijke onjuistheid kan daarom niet gesproken worden. Het recht op vrije meningsuiting brengt mee dat [gedaagde sub 2] zijn interpretatie van een rechterlijke uitspraak wereldkundig mag maken en ook dat [gedaagde sub 2] zich kritisch mag uitlaten over rechterlijke uitspraken waar hij het niet mee eens is. Op [gedaagde sub 2] rust - anders dan Pretium betoogt - niet de verplichting om het publiek enkel op volstrekt objectieve wijze voor te lichten over rechterlijke uitspraken; daarmee zou de vrijheid van meningsuiting te zeer worden beknot.

Kennelijk heeft [gedaagde sub 2] met het artikel "Aan de bel" willen aangeven dat de desbetreffende rechterlijke uitspraken niet afdoen aan hetgeen hij als de kern van de zaak beschouwde, namelijk het feit dat - destijds - bij de Vara c.s. vele klachten bekend waren over de telefonische werving door Pretium, welke klachten inhielden dat consumenten zich misleid voelden. [gedaagde sub 2] schrijft: "En opnieuw won Pretium. Weer op details. Want de kern van de klacht, de uiterst twijfelachtige manier van klantenwerving, bleef overeind."

Volgens Pretium mocht [gedaagde sub 2] dit laatste niet schrijven, omdat hij niet duidelijk maakt wat de twijfelachtige manier van klantenwerving inhoudt. Voor zover [gedaagde sub 2] bedoelt dat Pretium de indruk wekt dat Pretium namens KPN belt, is al uitgemaakt dat die klacht geen steun vindt in de feiten, aldus Pretium.

Naar het oordeel van de rechtbank is voldoende duidelijk wat [gedaagde sub 2] bedoelt met "de twijfelachtige manier van klantenwerving". [gedaagde sub 2] beschrijft immers op diverse plaatsen in het artikel wat de strekking was van de door Kassa ontvangen klachten over Pretium:

Verderop in het artikel valt te lezen:

De stelling van Pretium dat al is uitgemaakt dat het onjuist is dat Pretium-medewerkers zich voordeden als medewerkers van KPN, en dat het daarom onrechtmatig is dat [gedaagde sub 2] de hierboven geciteerde uitlatingen deed, wordt verworpen. In het artikel wordt een beschrijving gegeven van de klachten. Dat is op zichzelf niet onrechtmatig. Wel moet daaraan de eis worden gesteld dat hierover naar waarheid wordt bericht, met andere woorden: de klachten moeten er wel zijn en ook de strekking hebben die [gedaagde sub 2] beschrijft in zijn artikel. Van [gedaagde sub 2] kan bovendien worden verwacht dat hij onderzoekt of de desbetreffende klachten enigszins serieus te nemen zijn. Daarmee komt de rechtbank aan de tweede klacht van Pretium.

Heeft [gedaagde sub 2] ten onrechte bericht dat er een grote hoeveelheid klachten over Pretium bestaat?

Pretium betwist dat [gedaagde sub 2], ten tijde van het schrijven van het artikel, kennis had genomen van een grote hoeveelheid klachten met de hierboven omschreven strekking. Naar het oordeel van de rechtbank is voldoende komen vast te staan dat die klachten er waren. De Vara c.s. hebben als productie een groot aantal van deze klachten, zowel brieven als e-mails, overgelegd. De rechtbank heeft deze klachten bestudeerd en komt tot de conclusie dat inderdaad in een aanzienlijk deel van de klachten naar voren komt dat de klager het idee heeft gehad gebeld te zijn door een medewerker van KPN. In de ene klacht wordt dit pregnanter naar voren gebracht dan in de andere, maar een patroon als omschreven in het artikel valt in de overgelegde klachten wel degelijk te herkennen.

Voor zover Pretium zich op het standpunt stelt dat [gedaagde sub 2] alleen mag berichten over klachten waarvan is komen vast te staan dat ze "gegrond" zijn, stelt Pretium te hoge eisen. De rechtbank sluit zich op dit punt aan bij de conclusie van A-G Huydecoper voor het arrest in de kortgedingprocedure over het artikel "Aan de bel" (HR 16 december 2012, LJN BU3924):

Daaraan kan nog worden toegevoegd dat Pretium er kennelijk van uit gaat dat een klacht alleen "gegrond" is als sprake is van een handelen van Pretium in strijd met de regelgeving voor telefonische werving. De rechtbank deelt dat uitgangspunt niet; een consument kan zich ook onheus bejegend voelen door de wijze waarop een wervingsgesprek is gevoerd zonder dat regelgeving is overtreden. Ook over dergelijke klachten mag bericht worden.

De klachten waarover de Vara c.s. zelf beschikten vormden aldus voldoende feitelijke grondslag voor hetgeen door [gedaagde sub 2] in het artikel "Aan de bel" is vermeld, in het bijzonder de vermelding dat er een grote hoeveelheid klachten over Pretium bestaat. Daar komt nog bij dat Pretium niet, althans niet gemotiveerd, betwist dat de Vara c.s. een groot aantal klagers heeft benaderd teneinde na te gaan of de klachten serieus konden worden genomen.

Het is in dit verband, en anders dan Pretium betoogt, niet van belang of zich bij KPN daadwerkelijk 2.500 klagers gemeld hebben. [gedaagde sub 2] heeft in zijn artikel bovendien niet als feit vermeld dat KPN in een maand tijd maar liefst 2.500 klachten van onvrijwillige ex-klanten heeft ontvangen. Hij heeft slechts geschreven dat KPN "meldde" dat een dergelijk aantal klachten was ontvangen. Het feit dat KPN een dergelijke uitlating heeft gedaan, heeft Pretium onder 3.3 van de dagvaarding ook met zoveel woorden erkend.

Onjuist is dat [gedaagde sub 2] enkel over de klachten mocht berichten na Pretium eerst in de gelegenheid te hebben gesteld om de klachten te onderzoeken. Zoals hierboven reeds besproken, geldt immers niet als voorwaarde voor de rechtmatigheid van de berichtgeving in het artikel dat de klachten door Pretium gegrond zijn bevonden. De Vara c.s. voeren aan dat het hen niet, althans niet zonder meer, vrij staat om de klachten met de NAW-gegevens van de klagers door te spelen aan Pretium. Dit betoog komt de rechtbank juist voor. Pretium heeft bovendien niet toegelicht dat en op welke gronden het voor de Vara c.s. mogelijk zou zijn geweest om Pretium de klachten te laten onderzoeken.

Ter gelegenheid van het pleidooi heeft Pretium aangevoerd dat zij een 25-tal klachten, die abusievelijk niet (volledig) geanonimiseerd waren, heeft onderzocht en dat in ieder geval die klachten niet duiden op misstanden van enigerlei aard. De rechtbank zal om meerdere redenen aan deze stelling voorbijgaan. In de eerste plaats had Pretium, indien zij hierover een debat had willen voeren, deze stellingen eerder in de procedure gedocumenteerd naar voren kunnen en moeten brengen. De ordners met klachten had Pretium al geruime tijd in haar bezit; zij waren immers ook door de Vara c.s. in het geding gebracht in de kortgedingprocedure. Daarbij komt dat met deze stelling wederom over het hoofd wordt gezien dat voor de vermelding van het bestaan van klachten in een journalistiek artikel geen voorwaarde is dat die klachten gegrond zijn (bevonden). Tot slot lijkt Pretium er aan voorbij te zien dat het feit dat klagers (vrijwillig) klant bij Pretium zijn gebleven in het geheel niet meebrengt dat hun klacht over de telefonische wervingsmethode daarmee geen betekenis meer heeft.

Voor wat betreft de feitelijke grondslag van de hoeveelheid en de inhoud van de klachten in het artikel "Aan de bel" heeft het hof in de kortgedingprocedure nog gewicht toegekend aan bronnen, waaruit het bestaan van klachten blijkt, anders dan de in het geding gebrachte ordners met klachten. Het hof overweegt in rov. 4 onder meer:

Pretium heeft in de onderhavige procedure - in het bijzonder in haar akte uitlaten en overlegging producties voor de pleitzitting van 1 november 2012 - uitgebreid betoogd dat en waarom zowel de bevindingen van de Consumentenautoriteit, als de uitzending van Tros Radar niet kunnen bijdragen aan het oordeel dat er ten tijde van het artikel "Aan de bel" (gegronde) klachten waren als in het artikel omschreven. Naar het oordeel van de rechtbank behoeft dit betoog geen bespreking, omdat reeds in de door de Vara c.s. overgelegde ordners met klachten voldoende feitelijke grondslag kan worden gevonden voor de in het artikel "Aan de bel" gegeven omschrijving van (de omvang van) de klachten.

Waar het gaat om de bevindingen van de Consumentenautoriteit, geldt bovendien het volgende. Pretium heeft overgelegd de uitspraak van de rechtbank Rotterdam van 4 mei 2011 (LJN BQ3528) in het beroep tegen de beslissing op bezwaar betreffende het sanctiebesluit van 4 december 2008 van de Consumentenautoriteit. Volgens Pretium biedt deze uitspraak geen enkele steun voor de beschuldigingen die de Vara c.s. in het artikel heeft geuit. Deze stelling is onjuist. Uit het vonnis van de rechtbank Rotterdam volgt dat de Consumentenautoriteit voldoende heeft aangetoond dat eiseres niet voldaan heeft aan het vereiste om aan het begin van het gesprek duidelijk en ondubbelzinnig de identiteit en daarmee het commerciële oogmerk van het telemarketinggesprek mee te delen. De rechtbank Rotterdam overweegt hierover in rov. 2.4.5.6. als volgt:

Deze overwegingen sluiten juist nauw aan bij de klachten die de Vara c.s. hebben ontvangen en die worden besproken in het artikel "Aan de bel": consumenten geven aan zich niet te hebben gerealiseerd dat zij met een nieuwe aanbieder in zee gingen, en voelen zich daarom misleid. Dat Pretium in het vonnis van 4 mei 2011 op bepaalde andere punten wel gelijk heeft gekregen, doet aan het bovenstaande niet af. Pretium stelt in dit verband nog dat andere telecom-bedrijven hogere boetes opgelegd hebben gekregen dan Pretium, maar die stelling is voor de beoordeling van dit geschil zonder enige relevantie.

Voor zover Pretium nog aanvoert dat de overwegingen in het vonnis van 4 mei 2011 niet kunnen bijdragen aan het oordeel dat de uitlatingen in het artikel "Aan de bel" voldoende feitelijke grondslag hebben, omdat [gedaagde sub 2] dit vonnis toen nog niet kon kennen, verwijst de rechtbank naar hetgeen A-G Huydecoper hierover heeft geschreven in zijn conclusie bij het arrest in de kortgedingprocedure over het artikel "Aan de bel" (HR 16 december 2012, LJN BU3924), bij welke overwegingen de rechtbank zich aansluit.

De bezwaren die Pretium heeft tegen de manier waarop in Tros Radar beelden zijn getoond die met een verborgen camera zijn gemaakt in één van de door Pretium ingeschakelde call-centers kunnen gezien het bovenstaande in het midden blijven, omdat zij niet relevant zijn voor de beoordeling van de onderhavige zaak. Het verzoek tot aanhouding in verband met de uitspraak in de zaak Pretium - Tros is achterhaald, omdat de rechtbank 's-Gravenhage, na kennisneming van het ruwe opnamemateriaal, bij vonnis van 11 juli 2012 de vorderingen van Pretium tegen de Tros heeft afgewezen.

[gedaagde sub 2] suggereert in het artikel ten onrechte dat de eigenaar van een website met negatieve content over Pretium zijn content slechts onder advocatendruk heeft gewist.

Tussen partijen staat vast dat Pretium een kort geding aanhangig heeft gemaakt tegen een beheerder van meerdere websites, een zekere [B] (verder: [B]). Op deze websites bevonden zich tal van beschuldigingen aan het adres van Pretium. Volgens Pretium is het echter onjuist dat [B] de content van de websites onder advocatendruk van Pretium heeft gewist. [B] heeft namelijk een verklaring afgelegd waarin hij een beknopte samenvatting geeft van de wijze waarop hij Pretium in een kwaad daglicht heeft gesteld. Uit die verklaring blijkt dat [B] zich bewust is van het onrechtmatige karakter van zijn publicaties en dat hij op inhoudelijke gronden zijn ongelijk heeft erkend. Zo plaatste [B] zelf (verzonnen) klachten over Pretium op zijn websites om de discussie levend te houden, aldus Pretium.

Volgens de Vara c.s. is het artikel "Aan de bel" op dit punt wel degelijk feitelijk juist. [B] is immers overgegaan tot het leegmaken van zijn website en het plaatsen van de - in de kort geding dagvaarding gevorderde - rectificatie ná het ontvangen van de dagvaarding. Daarmee is hij wel degelijk gezwicht voor de advocatendruk, aldus de Vara c.s.

Bij de beoordeling stelt de rechtbank voorop dat [gedaagde sub 2] de verklaring van [B] ten tijde van de publicatie van het artikel "Aan de bel" niet kende. Partijen zijn het er immers over eens dat die verklaring, die is gedateerd op 20 januari 2008, moet zijn afgelegd op 20 januari 2009 (zie het proces-verbaal van de comparitie van partijen van 28 maart 2011). Het artikel "Aan de bel" is verschenen in het decembernummer van 2008. In de desbetreffende verklaring stelt [B] - zeer kort samengevat - dat hij voormalig werknemer is van KPN en een klachtensite over Pretium heeft opgezet, eigenlijk met geen ander doel dan te onderzoeken of het hem lukte met bepaalde technieken (zogenaamde SEO-technieken) een site met veel bezoekers te creëren. Hij heeft daarvoor negatieve berichten over Pretium van andere websites hergebruikt en bovendien zelf negatieve berichten toegevoegd. Uit de kortgedingdagvaarding komt dit motief en deze handelwijze van [B] niet naar voren; in de dagvaarding wordt met name ingezet op de feitelijke onjuistheid van de klachten over Pretium en over de toonzetting van één en ander. Vast staat voorts dat Pretium zelf de kortgedingdagvaarding aan de Vara c.s. heeft toegezonden en daarbij de - hiervoor genoemde - motieven niet onder de aandacht van de Vara c.s. heeft gebracht.

Tegen deze achtergrond moet beoordeeld worden of [gedaagde sub 2] onrechtmatig handelde door te berichten over de procedure tegen [B] op de wijze zoals hij deed en of van [gedaagde sub 2] kon worden gevergd dat hij nader onderzoek verrichtte. De rechtbank beantwoordt beide vragen ontkennend. Dat [B] de website kort ná het uitbrengen van de dagvaarding gewist heeft en de - in de dagvaarding gevorderde - rectificatie heeft geplaatst, is immers feitelijk juist. [gedaagde sub 2] mocht daaraan ook de conclusie verbinden dat [B] dit deed onder advocatendruk. Gesteld noch gebleken is dat [B] ook zonder de dagvaarding van plan was zijn site te wissen en een rectificatie te plaatsen, dit volgt ook niet uit zijn eerdergenoemde verklaring. Voor zover Pretium betoogt dat [gedaagde sub 2] meer onderzoek had moeten doen naar de motieven van [B], faalt deze stelling. Pretium heeft immers zelf de dagvaarding van [B] toegezonden aan de Vara c.s., kennelijk zonder verdere toelichting op de - later gebleken - motieven van [B]. Van de Vara c.s. kan dan niet worden verwacht dat zij nog nader bij Pretium informeren of zij daar soms meer van weet. Het is bovendien naar het oordeel van de rechtbank maar de vraag of Pretium in november 2008 zèlf op de hoogte was van de motieven van [B] als weergegeven in zijn verklaring, aangezien deze verklaring pas twee maanden later is afgelegd. Mogelijk wil Pretium betogen dat de uitlatingen van [gedaagde sub 2] onrechtmatig zijn, omdat achteraf is gebleken dat de motieven van [B] onzuiver waren. Voor dat geval verwijst de rechtbank naar het hierboven in punt 4.24 opgenomen citaat uit de conclusie van A-G Huydecoper (onder 28).

Het bovenstaande laat onverlet dat de berichtgeving van [gedaagde sub 2] over de rechtsmaatregelen van Pretium jegens [B] niet uitblinkt in genuanceerdheid. De grens van onrechtmatigheid is daarmee echter niet overschreden.

[gedaagde sub 2] beweert in het artikel ten onrechte dat Pretium tracht Kamervragen in de doofpot te (doen) stoppen.

Het standpunt van Pretium houdt in dat zij niet heeft geageerd tegen de Kamervragen als zodanig, maar slechts tegen het persbericht over die vragen. De Vara c.s. voert - kort gezegd - aan dat het persbericht niets anders inhield dan een feitelijke weergave van de vraag, zodat het persbericht en de vraag feitelijk niet van elkaar te onderscheiden waren. Pretium heeft deze stelling niet, althans niet gemotiveerd, betwist. In het licht van deze omstandigheid is de rechtbank van oordeel dat [gedaagde sub 2] niet onrechtmatig heeft gehandeld met zijn berichtgeving over de Kamervragen in het artikel "Aan de bel". De rechtbank sluit zich op dit punt aan bij het oordeel van het hof in de kortgedingprocedure en maakt dit tot het hare. Door Pretium zijn in de dagvaarding of de overige gedingstukken aangaande dit geschilpunt geen feiten gesteld en te bewijzen aangeboden, die meebrengen dat in deze bodemprocedure anders geoordeeld moet worden. Het oordeel van het hof luidt voor zover van belang als volgt (zie rov. 10):

[gedaagde sub 2] had Pretium in de gelegenheid moeten stellen om op de in het artikel "Aan de bel" geuite beschuldigingen te reageren.

Los van de verschillende inhoudelijke bezwaren tegen het artikel "Aan de bel", die hierboven zijn besproken, beklaagt Pretium zich ook over de omstandigheid dat zij niet voor de publicatie over het artikel is geïnformeerd en niet in de gelegenheid is gesteld een weerwoord te geven. Er bestaat echter geen algemene regel die meebrengt dat een journalist die zich negatief uitlaat over een bedrijf altijd vooraf aan dat bedrijf een weerwoord moet vragen. Een dergelijke regel zou de vrijheid van meningsuiting te zeer inperken. Uit het bovenstaande volgt dat er voldoende feitelijke grondslag was voor de negatieve uitlatingen van [gedaagde sub 2] in het artikel "Aan de bel". Het vooraf informeren van Pretium had [gedaagde sub 2] derhalve niet op het spoor gezet van inhoudelijke onjuistheden in het artikel. Ook de kritische opmerkingen over de procedeerlust van Pretium maken het artikel niet onrechtmatig. Pretium betoogt terecht dat het haar vrijstaat om in rechte op te treden tegen haar onwelgevallige uitingen over haar bedrijf. Het staat de Vara c.s. evenzeer vrij om hun mening over de procedeerlust van Pretium wereldkundig te maken.

Het artikel "De praktijken van Pretium (2)"

Pretium stelt zich op het standpunt dat ook het vervolgartikel, gepubliceerd in het Kassa Magazine van maart 2010 onder de titel "De praktijken van Pretium (2)" jegens haar onrechtmatig is. De gevorderde rectificatie ziet immers op beide artikelen. Ter comparitie heeft Pretium haar bezwaren tegen het tweede artikel toegelicht. Volgens haar is dat artikel onrechtmatig omdat het een herhaling van de in het eerste artikel geuite beschuldigingen bevat. Ook is onjuist dat Pretium wordt verweten dat zij aan de vrijheid van meningsuiting tornt en klachten niet serieus neemt. De Vara c.s. hebben ten verwere aangevoerd dat het artikel slechts feitelijke juistheden en opinies bevat.

Naar het oordeel van de rechtbank is de kern van het tweede artikel dat de Vara c.s. bij het hof in de kortgedingprocedure alsnog gelijk hebben gekregen. Dat is feitelijk juist en derhalve niet onrechtmatig. Voor het overige heeft het artikel dezelfde strekking als het eerste artikel en behoeft het dus geen aparte bespreking.

Afronding

Het bovenstaande brengt mee dat de vorderingen van Pretium worden afgewezen. Pretium zal als de in het ongelijk gestelde partij worden veroordeeld in de kosten van het geding. De Vara c.s. hebben aanvankelijk betoogt dat Pretium met de onderhavige procedure misbruik van procesrecht maakte. De Vara c.s. heeft dit standpunt bij gelegenheid van de comparitie van 28 maart 2011 laten varen. De rechtbank gaat er van uit dat de Vara c.s. daarmee ook hun standpunt dat een volledige proceskostenveroordeling moet volgen hebben laten varen; de aangekondigde specificatie van de (volledige) proceskosten is uitgebleven. De rechtbank gaat daarom uit van het liquidatietarief. De kosten aan de zijde van de Vara c.s. worden conform dat tarief begroot op € 263,= aan griffierecht en € 2.486,= aan salaris advocaat (5 1/2 punten x het toepasselijke tarief van € 452,=). De gevorderde wettelijke rente over de kosten kan - als onbestreden - worden toegewezen als gevorderd.