Rb. Utrecht, 17-08-2011, nr. 292334 / HA ZA 10-1902

[eiser] stelt dat de overeenkomst van 10 juli 2002 waarbij een entreeverbod werd opgelegd, is gesloten uit zelfbescherming en met het doel dat hij nooit meer (dus gedurende zijn gehele verdere leven tot zijn overlijden) in het casino zal worden toegelaten. Volgens [eiser] was het niet mogelijk de overeenkomst van 10 juli 2002 op te zeggen, omdat deze voor bepaalde tijd was aangegaan, te weten gedurende het gehele leven van [eiser] + 500 jaar. De mogelijkheid van opzegging is volgens hem door partijen uitgesloten en de overeenkomst voorzag niet in de mogelijkheid van wijziging of ontbinding vanwege bepaalde omstandigheden. Door [eiser] desondanks tot haar casino toe te laten heeft Holland Casino volgens [eiser] misbruik gemaakt van zijn medische en financiële omstandigheden waarvan Holland Casino kennis had, dan wel had kunnen hebben.

Holland Casino stelt dat een overeenkomst waarbij een bezoekverbod voor ongepaalde tijd wordt opgelegd niet kan worden gesloten, omdat zij is gebonden aan het preventiebeleid waarin de entreeverboden zijn gemaximeerd tot zes of twaalf maanden. Holland Casino wijst op het uitgangspunt dat de speler verantwoordelijk is voor zijn eigen handelen. Het preventiebeleid is volgens Holland Casino bedoeld ter ondersteuning van die eigen verantwoordelijkheid. Zij stelt dat ten aanzien van [eiser] op juiste wijze uitvoering is gegeven aan dit preventiebeleid.

De rechtbank overweegt als volgt. Uit de bewoordingen ‘Ontzegging van de toegang tot alle Holland Casino's voor een periode van: ‘onbepaalde tijd’, in samenhang met de toevoeging ‘+500 jaar’ en de opmerking op het formulier dat [eiser] ‘absoluut nooit meer’ wil worden toegelaten, kan de bedoeling van partijen bij het aangaan van de overeenkomst van 10 juli 2002 niet anders zijn geweest dan een vrijwillig opgelegd entreeverbod voor onbepaalde tijd. Zoals Holland Casino heeft gesteld, is de ratio van de beperking in de tijd van het entreeverbod dat het Holland Casino niet is toegestaan een gast tegen zijn wil voor langere tijd te beperken in de toegang en dat na maximaal één jaar getoetst dient te worden of de redenen voor het opleggen van het verbod nog van kracht zijn. Naar het oordeel van de rechtbank staat dit beleid er echter niet aan in de weg dat partijen, zoals in dit geval, met wederzijds goedvinden een entreeverbod voor onbepaalde tijd overeenkomen.

Ongeveer 2,5 jaar na de overeenkomst van 10 juli 2002 heeft [eiser] in zijn brief van 25 februari 2005 — nadat hij daar eerder reeds veelvuldig en op velerlei wijzen vergeefs om had gevraagd — verzocht om opheffing van het entreeverbod voor onbepaalde tijd. Naar aanleiding daarvan heeft op 2 maart 2005 een gesprek plaatsgevonden tussen de floormanager van Holland Casino en [eiser]. Uit de weergave van dit gesprek in het incidentensysteem (zie 2.9 onder punt 4) blijkt dat daarbij de mogelijkheden voor toelating tot het casino besproken zijn en dat uiteindelijk is gekozen voor de variant van maximaal twee bezoeken per maand voor de duur van zes maanden. Deze afspraak is in het door [eiser] ondertekende formulier vastgelegd. Naar het oordeel van de rechtbank is met deze nieuwe overeenkomst tot het opleggen van een bezoekbeperking de overeenkomst van 10 juli 2002 tot het opleggen van een entreeverbod voor onbepaalde tijd achterhaald. De nieuwe overeenkomst vermeldt in dit verband ook dat in het verleden een entreeverbod voor onbepaalde tijd was opgelegd. Het betoog van [eiser] dat deze tweede overeenkomst niet tot stand heeft kunnen komen omdat de overeenkomst van 10 juli 2002 niet kon worden opgezegd of met wederzijds goedvinden gewijzigd, treft geen doel. Geen (rechts)regel staat er aan in de weg dat een overeenkomst voor onbepaalde tijd kan worden opgezegd of gewijzigd, bijvoorbeeld wegens gewijzigde omstandigheden. De overeenkomst van 10 juli 2002 bevat ook geen voorschrift of clausule die op dit punt een beperking inhoudt.

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat Holland Casino niet tekort is geschoten in de nakoming van de overeenkomst van 10 juli 2002 door [eiser] na het sluiten van de overeenkomst van 2 maart 2005 toe te laten tot haar casino.

Het betoog van [eiser] dat bij de totstandkoming van de overeenkomst van 2 maart 2005 sprake was van een wilsgebrek treft evenmin doel. De enkele stelling van [eiser] dat uit de correspondentie voorafgaand aan het sluiten van deze overeenkomst blijkt dat hij niet bij zijn volle verstand was, is onvoldoende om te kunnen concluderen dat [eiser] niet in staat was zijn wil te bepalen en dat Holland Casino bij het sluiten van de overeenkomst misbruik van omstandigheden heeft gemaakt. In dit verband is van belang dat de zorgplicht van Holland Casino niet zo ver strekt dat zij uit eigen beweging onderzoek dient te doen naar de medische en financiële situatie van een persoon die in het casino wenst te spelen. Bij haar beoordeling of er aanleiding is tot het opleggen van beperkende maatregelen zal Holland Casino dan ook in beginsel kunnen uitgaan van de door de bezoeker verstrekte informatie in samenhang met zijn gedrag.

Uit de brieven van [eiser] aan Holland Casino valt weliswaar af te leiden dat hij een sterke drang had om ondanks het door hem zelf gekozen entreeverbod weer tot het casino te worden toegelaten, maar uit het feitenoverzicht blijkt ook dat Holland Casino gedurende twee en een half jaar steeds de opheffing van het entreeverbod heeft geweigerd, omdat er volgens haar signalen waren die het verbod nog steeds rechtvaardigden. De floormanager heeft uit het gesprek met [eiser] op 2 maart 2005 echter kunnen afleiden dat het beter met hem ging. Zo heeft [eiser] verklaard dat hij onder behandeling is geweest van ‘Maliebaan’ (het Centrum Maliebaan voor verslavingszorg) en dat de financiële zorgen en de scheiding voorbij zijn. [eiser] heeft de weergave van de inhoud van dit gesprek in het incidentensysteem niet betwist. Aan deze signalen kon Holland Casino redelijkerwijs voldoende argumenten ontlenen om het entreeverbod op te heffen, mede gelet op het uitgangspunt dat de bezoeker zelf verantwoordelijk is en dat hem de toegang tot het casino niet voor altijd tegen zijn wil kan worden ontzegd. Uit het gespreksverslag blijkt voorts onweersproken dat Holland Casino, na aanvankelijke weigering daartoe van [eiser], er op heeft aangestuurd dat in de overeenkomst een bezoekbeperking werd opgenomen.

Hetgeen hiervoor onder 4.7 tot en met 4.11 is overwogen, leidt tot de conclusie dat Holland Casino op 2 maart 2005 met [eiser] een rechtsgeldige overeenkomst heeft gesloten op basis waarvan [eiser] (beperkte) toegang heeft gekregen tot het casino en hem een bezoekbeperking is opgelegd voor 2 bezoeken per maand, voor de duur van zes maanden.

Niet in geschil is dat [eiser] het casino niet heeft bezocht in de periode van 10 juli 2002 tot en met 2 maart 2005 waarin het entreeverbod van kracht was. Van enige tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst van 10 juli 2002 door Holland Casino is dan ook geen sprake.

De vordering onder I., inhoudende dat voor recht wordt verklaard dat Holland Casino tekort is geschoten in de nakoming van de overeenkomst van 10 juli 2002, zal gelet op al hetgeen hiervoor is overwogen worden afgewezen.

Vervolgens ziet de rechtbank zich gesteld voor de vraag of Holland Casino, gelet op de feiten en omstandigheden na 2 maart 2005, onrechtmatig heeft gehandeld door de op haar rustende zorgplicht te schenden. De rechtbank gaat bij haar beoordeling uit van het hiervoor in 4.3 en 4.4 weergegeven toetsingskader.

Op grond van de beschikbare stukken en het verhandelde ter zitting is de rechtbank van oordeel dat Holland Casino eind oktober 2006 de op haar rustende zorgplicht heeft geschonden, omdat zij op dat moment — mede gelet op de voorgeschiedenis — uit gedragingen of uitlatingen van [eiser] had moeten opmaken dat hij in een zodanige toestand verkeerde dat hij zijn wil niet kon bepalen en dat hij met zijn speelgedrag zijn belangen — alle omstandigheden in aanmerking genomen — in relevante mate schaadde. De rechtbank legt aan haar oordeel het hierna volgende ten grondslag.

Bij haar beoordeling is de rechtbank uitgegaan van de door [eiser] overgelegde bezoekersregistratie. Wat betreft de telling van de bezoeken is de rechtbank uitgegaan van de door Holland Casino gebruikte systematiek waarbij een ‘speeldag’ wordt geteld als één bezoek, ongeacht de vraag of de bezoeker gedurende die speeldag het casino (meermalen) heeft verlaten om er daarna weer terug te keren. De wijze waarop de bezoekfrequentie op grond van deze gegevens wordt geteld, maakt deel uit van het door Holland Casino gevoerde preventiebeleid. Dit beleid kan gelet op de aan Holland Casino toekomende beleidsvrijheid door de rechtbank slechts marginaal getoetst worden. Er zijn geen aanknopingspunten om te veronderstellen dat het beleid in dit geval onredelijk is noch dat de in het geval van [eiser] toegepaste wijze van tellen afwijkt van dit beleid.

In de periode 2 maart 2005 tot en met augustus 2005 was op grond van de op 2 maart 2005 gesloten overeenkomt een bezoekbeperking van kracht van twee bezoeken per maand. In deze periode zijn steeds twee speeldagen per maand geregistreerd, met uitzondering van de maand juli 2005 waarin [eiser] het casino niet heeft bezocht. Uit het incidentensysteem (zie 2.9 onder 5 en 6) blijkt dat Holland Casino de bezoekbeperking heeft gehandhaafd, ondanks een mondeling en schriftelijk verzoek van [eiser] tot opheffing daarvan.

Ter afsluiting van de periode van zes maanden waarin de bezoekbeperking van twee bezoeken per maand was opgelegd, heeft op 1 september 2005 een nazorg gesprek plaatsgevonden. Uit de weergave van dit gesprek in het incidentensysteem (zie 2.9 onder 7) blijkt dat [eiser] aangaf dat het zeer goed met hem ging en dat hij heeft geleerd van zijn vele fouten en dat hij niet meer de instelling had om naar Holland Casino te komen om te winnen maar meer vanwege het ontspanningskarakter. In dit gesprek is een bezoekfrequentie van vier maal per maand en een evaluatie na drie maanden besproken, maar werd geen bezoekbeperking opgelegd. Wel werd afgesproken dat bij sterk stijgende bezoekfrequentie een gesprek zal volgen.

Uit de bezoekersregistratie blijkt dat de bezoekfrequentie in september 2005 omhoogschoot naar zestien maal in die maand en in de daarop volgende maanden oktober 2005 en november 2005 terugging naar vijf maal per maand en in december 2005 naar zes maal. Deze frequentie is hoger dan de — blijkbaar als indicatie — tijdens het nazorggesprek genoemde bezoekfrequentie van vier keer per maand.

De afgesproken periode van drie maanden waarin de bezoekfrequentie werd bijgehouden was in december 2005 geëindigd. De daarna volgende stijging van de bezoekfrequentie naar 24 bezoeken in de maand januari 2006 vormde de aanleiding voor een gesprek op 27 januari 2006 en een vervolggesprek op 28 januari 2006 (zie 2.9 onder nr. 8 en 9). Uit het gesprekverslag blijkt dat Holland Casino de signalen voldoende achtte om een entreeverbod op te leggen, maar uiteindelijk hebben de gesprekken geresulteerd in een vrijwillige bezoekbeperking van zes bezoeken per maand gedurende zes maanden. In de brief van Holland Casino van 20 februari 2006 (zie 2.9 onder 10) naar aanleiding van het verzoek van [eiser] om opheffing van de bezoekbeperking wordt nog eens expliciet verwoord dat de reden voor de bezoekbeperking was dat [eiser] heeft verklaard veel geld te hebben verloren en dat hij niet zonder het casino kan. In de maanden daarna bezocht [eiser] Holland Casino in de maand februari 2006 zeven maal, in de maanden maart en april 2006 zes maal en in de maand mei zeven maal. In de maanden juni en juli 2006 heeft [eiser] het casino niet bezocht. De bezoekbeperking gold tot en met juli 2006.

In augustus 2006 bezocht [eiser] het casino negen maal. Op 14 augustus 2006 vond het nazorg gesprek plaats naar aanleiding van het einde van de bezoekbeperking over de periode februari 2006 tot en met juli 2006. Uit de weergave van dit gesprek in het incidentensysteem (zie 2.9 onder 11) blijkt niet dat de psychische of financiële situatie van [eiser] daarbij expliciet aan de orde is gesteld. Er werd afgesproken dat Holland Casino de bezoekfrequentie zou nagaan. Naar aanleiding van het door [eiser] geuite voornemen om het casino de ene maand één keer te bezoeken en de andere maand vijftien keer, werd een maximaal aantal bezoeken van vijftien per maand genoteerd.

Uit de bezoekersregistratie blijkt dat [eiser] Holland Casino in september 2006 22 keer heeft bezocht. Op 16 september 2006 heeft hij € 40.000,00 verloren. Uit de weergave van een gesprek met de floormanager op die dag (zie 2.9 onder 12) blijkt dat [eiser] heeft meegedeeld dat hij die week al veel had verloren, maar dat er geen reden was voor ongerustheid en dat hij de daaropvolgende week niet zou komen vanwege de ramadan.

In de periode 15 oktober 2006 tot en met 28 oktober 2006 heeft [eiser] Holland Casino negen keer bezocht. In het incidentenregister heeft de spelobservant melding gemaakt van een door hem in een op 27 oktober 2006 gehouden ‘klein gesprek’ waarin [eiser] hem heeft verteld dat hij binnen korte tijd € 20.000,00 had verloren en de dag daarvoor € 75.000,00 en dat hij zich de voorgaande dag helemaal had laten gaan. De spelobservant heeft hem in dit gesprek op het hart gedrukt ‘wat minder te komen en wat kleiner te spelen’ (zie 2.9 onder 13).

Uit het feit dat Holland Casino in het verleden maatregelen heeft genomen en uit de inhoud van de in de loop der jaren door haar met [eiser] gevoerde gesprekken, blijkt dat Holland Casino inzag dat [eiser] zijn spelgedrag niet onder controle had en bij tijd en wijle verslavingsgedrag vertoonde. In september en oktober 2006 overschreed [eiser] de voorgenomen bezoekfrequentie in zeer ruime mate. Op 16 september 2006 bezocht [eiser] het casino die maand voor de dertiende keer. Hoewel hij in het gesprek met de floormanager op die dag had gezegd dat hij de volgende week niet zou komen blijkt uit de bezoekersregistratie dat hij van 17 september 2006 tot en met 26 september 2006 elke dag het casino heeft bezocht. Met een totaal aantal bezoeken van 22 in de maand september 2006 overschreed hij ook ruimschoots de bezoekfrequentie van 15 keer per maand, die hij zich tijdens het gesprek in augustus 2006 had voorgenomen. Ook van het voornemen om de daaropvolgende maand maar één keer te komen, komt met negen bezoeken in de periode 15 oktober 2006 tot en met 28 oktober 2006 niets terecht. Deze grote overschrijding van de voorgenomen bezoekfrequentie in samenhang met de mededeling van [eiser] in het gesprek met de spelobservant dat hij veel geld had verloren en zich helemaal had laten gaan en de bekendheid van Holland Casino met het problematische spelgedrag van [eiser] in het verleden, vormden een duidelijk aanwijzing dat het niet goed ging met [eiser]. Op dat moment was er naar het oordeel van de rechtbank alle reden opnieuw een maatregel op te leggen en kon Holland Casino niet volstaan met het enkel [eiser] op het hart drukken ‘wat minder te komen en wat kleiner te spelen’, zoals de spelobservant blijkens het incidentensysteem heeft gedaan.

Uit het overzicht blijkt dat de eerder opgelegde bezoekbeperkingen soms een tijdelijk effect hadden, maar dat in feite geen verbetering optrad in het gedrag van [eiser]. [eiser] hield zich bij voortduring niet aan de voorgenomen bezoekfrequentie. Onder deze omstandigheden kon redelijkerwijs niet worden volstaan met het wederom opleggen van een bezoekbeperking. Er was voldoende aanleiding een strengere maatregel op te leggen in de vorm van een vrijwillig entreeverbod, zoals dat in het verleden al drie keer was overeengekomen of het opleggen van een onvrijwillig entreeverbod. Hierbij is van belang dat de situatie in oktober 2006 vergelijkbaar was met die in januari 2006. De floormanager van Holland Casino achtte toen in die situatie een (vrijwillig of onvrijwillig opgelegd) entreeverbod geëigend. Door op of kort na 27 oktober 2006 na te laten aan [eiser] een maatregel op te leggen, heeft Holland Casino de op haar rustende zorgplicht geschonden.

Het betoog van Holland Casino dat zij op grond van artikel 15 van de Beschikking casinospelen slechts een inspanningsverbintenis heeft om kansspelverslaving tegen te gaan en geen resultaatverbintenis, is op zichzelf juist, maar doet aan het voorgaande niet af. Naar het oordeel van de rechtbank is Holland Casino tekort geschoten in deze inspanningsverbintenis door niet de geëigende en noodzakelijke maatregelen te nemen om [eiser] door middel van een entreeverbod tegen zichzelf in bescherming te nemen.

Het voorgaande leidt tot de slotsom dat de vordering van [eiser] onder II. in zoverre zal worden toegewezen dat in het eindvonnis voor recht zal worden verklaard dat Holland Casino vanaf 27 oktober 2007 tekort is geschoten in haar ten aanzien van [eiser] als bezoeker van het casino in acht te nemen zorgplicht.

De vordering onder IV. voor recht te verklaren dat Holland Casino misbruik heeft gemaakt van de omstandigheden, zal worden afgewezen. Zoals hiervoor onder 4.8 en 4.10 is overwogen, was bij het ongedaan maken van de overeenkomst van 2 juli 2002 en het aangaan van een nieuwe overeenkomst op 2 maart 2005 geen sprake van misbruik van omstandigheden. Dit was evenmin het geval bij het aangaan van de latere overeenkomsten (de bezoekbeperkingen). Het feit dat Holland Casino haar zorgplicht heeft geschonden door in oktober 2007 niet adequaat op voor haar kenbare signalen te reageren, rechtvaardigt op zichzelf niet de conclusie dat zij misbruik heeft gemaakt van de omstandigheden.

De vordering onder III. dat voor recht wordt verklaard dat Holland Casino zich ten koste van [eiser] heeft verrijkt, zal eveneens worden afgewezen. [eiser] legt aan deze vordering (vermeend) misbruik van omstandigheden ten grondslag. Gelet op hetgeen hiervoor onder 4.10 en 4.29 is overwogen, treft dit betoog geen doel. Dit nog daargelaten dat, zoals ook Holland Casino heeft betoogd, de grondslag van het verlies dat [eiser] heeft geleden evenals de bedragen die hij mogelijk heeft gewonnen, is gelegen in zijn deelname aan de kansspelen, waar steeds een kansspelovereenkomst aan ten grondslag lag. Aan de voorwaarde voor een geslaagd beroep op ongerechtvaardigde verrijking, namelijk dat verrijking van de ene partij ten koste gaat van de andere partij zonder dat daarvoor een redelijke grond bestaat, is in dit geval dus niet voldaan.

Holland Casino heeft wegens tekortkoming in de nakoming van de ingevolge de Beschikking casinospelen op haar rustende zorgplicht onrechtmatig gehandeld jegens [eiser]. Zij is daarom aansprakelijk voor de door hem als gevolg van dit handelen geleden schade.

De vordering onder IV. dat voor recht wordt verklaard dat Holland Casino is gehouden om aan [eiser] een immateriële schadevergoeding te betalen, zal worden afgewezen. [eiser] legt aan deze vordering ten grondslag dat hij vanaf 2002 in de veronderstelling verkeerde dat hij zijn leven opnieuw kon gaan inrichten en nooit meer in Holland Casino zou worden toegelaten. Zoals hiervoor is overwogen, heeft [eiser] Holland Casino in de periode juli 2002 tot maart 2005 niet bezocht en kan in de periode maart 2005 tot oktober 2007 Holland Casino niet worden verweten dat hij het casino heeft bezocht. Voor zover Holland Casino hiervan na oktober 2007 wel een verwijt valt te maken, heeft [eiser] niet onderbouwd dat de door hem gestelde levensvreugde en gemiste therapeutische kansen bij de behandeling van zijn psychische klachten het rechtstreekse gevolg is van het onrechtmatig handelen van Holland Casino.

[eiser] heeft verwijzing naar een schadestaat procedure gevraagd. De rechtbank ziet echter geen beletsel om in deze procedure te beslissen over de vordering tot schadevergoeding. [eiser] zal daarom in de gelegenheid worden gesteld zich bij akte uit te laten over uitsluitend de door hem als gevolg van het onrechtmatig handelen van Holland Casino sedert 27 oktober 2006 geleden materiële schade.

De rechtbank zal iedere verdere beslissing aanhouden.