5.4.1 Accountantsverklaring als belangrijk communicatiemiddel

De accountantsberoepsgroep tracht – zeker de laatste jaren – actief te communiceren over de werkzaamheden die zij verricht. De in maart 2018 gepubliceerde ambitie van het NBA-bestuur om bij te dragen aan het publieke debat en om als accountant aanspreekbaar te zijn door niet alleen belanghebbenden maar ook belangstellenden is een recent voorbeeld van de wil van de accountantsberoepsgroep om actiever naar buiten te treden.1 In het conceptueel model van de verwachtingskloof draagt communicatie over controlewerkzaamheden bij aan het dichten van het communicatieve gedeelte van de verwachtingskloof.2 De accountant heeft echter een beperkt arsenaal van mogelijkheden om te communiceren over de controlewerkzaamheden die hij uitvoert. Op grond van art. 2:393 lid 5 BW dient de accountant de uitslag van zijn onderzoek in een accountantsverklaring weer te geven. Voorts heeft de accountant op grond van art. 2:117 lid 5 BW de mogelijkheid tot spreken op de algemene vergadering van de N.V. De informatie uit de uitgebreide accountantsverklaring draagt, volgens beleggers en politiek bij aan de signaleringsfunctie van de accountant. Dat wil zeggen dat indien de accountant potentiële problemen bij de vennootschap signaleert tijdens het uitvoeren van zijn controlewerkzaamheden, hij deze signalen aan de vennootschapsleiding meedeelt. Indien de vennootschapsleiding nalaat op adequate wijze op de door de accountant gesignaleerde potentiële problemen te reageren wordt van de accountant verwacht dat hij de signalen ook buiten de vennootschap kenbaar maakt, bijvoorbeeld door deze op te nemen in zijn accountantsverklaring.3

Berichtgeving over accountantsorganisaties en de bij haar werkzame accountants in de media, onderzoeksuitkomsten van de toezichthouder en uitingen van accountants zelf beïnvloeden de perceptie van gebruikers van de jaarrekening over accountants. Door de (beperkte) (wettelijke) mogelijkheden die accountants hebben om te communiceren over de controlewerkzaamheden die zij uitvoeren is het niet verwonderlijk dat de impact van publieke uitingen over accountants en accountantsorganisaties groot is. De veelal (negatieve) berichtgeving in de media heeft een drukkende werking op het vertrouwen in de accountant en de werkzaamheden die zij verricht. De wetgever merkt in de toelichting op de Implementatiewet wijzigingsrichtlijn en verordening wettelijke controles jaarrekeningen over de accountantsverklaring op: “Ten opzichte van personen die direct betrokken zijn bij een organisatie (zoals bestuurders en commissarissen), hebben andere belanghebbenden een informatieachterstand. De accountantsverklaring kan een verbetering brengen in hun informatiepositie door een redelijke mate van zekerheid over de door de organisatie verstrekte informatie te geven. Waar de kernfunctie van de accountant ligt in het verstrekken van zekerheid aan het maatschappelijk verkeer, verliest deze functie haar waarde door het wegvallen van het in de accountantsverklaring gestelde vertrouwen. Dit is een probleem voor de accountant die zelf in diskrediet kan raken, voor het vertrouwen in de beroepsgroep als geheel, maar nadrukkelijk ook voor het maatschappelijk verkeer (bedrijfsleven, overheid, financiële markten, werknemers, crediteuren en beleggers) ten behoeve waarvan de accountant zijn verklaringen afgeeft.”4 Bezien vanuit het perspectief van de accountant en in het licht van het concept van de verwachtingskloof is inzetten op het vergroten van de informatiewaarde van de accountantsverklaring om bij te dragen aan het inzicht in de (kwaliteit van de) controlewerkzaamheden en zo het vertrouwen in de accountant te verstevigen, een logische gevolgtrekking.