Rb. Amsterdam, 25-02-2009, nr. 371306 en 380081

[B] Beheer B.V. (verder [B]) handelt in beslag voor onder meer deuren en meubels. Zij heeft een bedrijfspand op een industrieterrein in Rhenen. In dat pand bevinden zich kantoren en magazijnen.

Het Hoogheemraadschap exploiteert een rioolwaterzuiveringsinstallatie (verder de zuiveringsinstallatie) op een terrein naast het perceel van [B]. Het terrein van het Hoogheemraadschap ligt ongeveer twee meter hoger dan het terrein van [B].

In 2004 vonden in opdracht van het Hoogheemraadschap werkzaamheden plaats aan de zuiveringsinstallatie. Het Hoogheemraadschap heeft [C] B.V. (verder [C]) ingeschakeld voor het voeren van de bouwdirectie en voor het schrijven van het bestek, waarin was vastgelegd welke werkzaamheden zouden moeten worden uitgevoerd en onder welke voorwaarden. Omdat een deel van de zuiveringsinstallatie tijdens de werkzaamheden buiten bedrijf zou worden gesteld, was in het bestek opgenomen dat een tijdelijke pompinstallatie zou worden geplaatst en dat er ook een storingsmelder diende te worden geïnstalleerd.

Daarover staat in het bestek, voor zover hier van belang, het volgende:

“82 TIJDELIJKE VOORZIENINGEN

Het Hoogheemraadschap heeft [D] Druten B.V. (verder [D]) als hoofdaannemer aangesteld. Deze heeft aan [A] opgedragen om de tijdelijke pompinstallatie te installeren die voorzien zou zijn van een telefonische alarmmelder. Daartoe heeft [D] aan [A] de desbetreffende pagina’s uit het bestek toegezonden.

[A] heeft in dit kader in februari 2004 onder meer twee pompen en een noodstroomvoorziening geïnstalleerd op het terrein van het Hoogheemraadschap. De noodstroomvoorziening bestond onder meer uit een aggregaat en een noodstroomaggregaat met automatische overname. Tussen het aggregaat en pompen zat een stroomverdeelkast (verder de paddenstoel).

Eveneens in 2004 voerde EWW, een elektrotechnisch bedrijf, op het terrein van het Hoogheemraadschap werktuigbouwkundige werkzaamheden uit.

Op 25 maart 2004 is aan het einde van de dag een storing opgetreden in de zuiveringsinstallatie doordat kortsluiting ontstond in de elektriciteitsvoorziening van de tijdelijke pompinstallatie. Hierdoor is een grote hoeveelheid rioolwater weggestroomd naar het bedrijfspand van [B].

Op 15 april 2005 heeft RISK Consultants (verder RISK) in opdracht van de verzekeraar van [B] een rapport van expertise uitgebracht over de overstroming. Daarin wordt de waterschade als gevolg van de overstroming berekend op EUR 84.187,= en de bedrijfsschade op EUR 13.954,=. In het rapport staat, voor zover hier van belang:

“(…)

REGRES

De eigenaar van de rioolwaterzuivering is Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (…).

Voor het voeren van de bouwdirectie heeft het Hoogheemraadschap in de arm genomen:

[C], afdeling Waterbouw en waterbehandeling

(…) Als hoofdaannemer voor het project heeft het Hoogheemraaadschap ingeschakeld:

[D]Druten Bouw B.V.

(…)

[D]Druten Bouw B.V. heeft als onderaannemer ingeschakeld:

[A] Pompen B.V.

(…)

[A] Pompen B.V. heeft de tijdelijke pompinstallatie met elektriciteitsvoorziening geplaatst. Tussen het aggregaat en de pompinstallatie heeft men een verdeelinrichting (“paddenstoel”) geplaatst. Ook heeft men, als omschreven in het bestek, de installatie voorzien van een storingsmelding. Deze heeft niet correct gefunctioneerd. Volgens mededeling heeft het bedrijf wel een storingsmelding binnen gekregen, maar kon men niet zien van welk project de storingsmelding afkomstig was.

Voor het realiseren van de werktuigbouwkundige installaties heeft het Hoogheemraadschap rechtstreeks opdracht verstrekt aan:

EWW Technische bedrijven B.V.

(…)

Medewerkers van EWW Technische bedrijven B.V. hebben op de verdeelinrichting van de tijdelijke elektriciteitsvoorziening een verlengsnoer aangesloten, Deze was volgens mededeling bedoeld voor het realiseren van een elektrische aansluiting van een schaftkeet. De haspel van dit verlengsnoer lag onbeschermd buiten, met de contactdozen naar boven gericht. Tijdens regenval is daardoor sluiting ontstaan, met het uitvallen van de pompinstallatie als gevolg.

(…)”

Op 28 oktober 2005 heeft E M N Expertise B.V. aan ING Bank Insurance Brokers, de verzekeraar van [A], een interim-rapport van expertise gezonden. Daarin staat, voor zover hier van belang:

“Relatie tussen betrokken partijen

In opdracht van het Hoogheemraadschap heeft een uitgebreide verbouwing alsmede nieuwbouw plaatsgevonden van de R.W.Z.I. Rhenen. [C], afdeling Waterbouw en Waterbehandeling, was door het Hoogheemraadschap ingeschakeld voor het voeren van de bouwdirectie, het schrijven van het bestek en dergelijke. De hoofdaannemer bij het project was [D] Druten Bouw B.V. (…)

(…)

[D] Druten Bouw B.V. heeft verzekerde ([A], rb.) ingeschakeld voor het leveren, aanbrengen en nadien weer verwijderen van een noodpompinstallatie tijdens een deel van de renovatiewerkzaamheden van de waterzuiveringsinstallatie. (…)

(…)

Evenement

Op 25 maart 2004 is de door verzekerde geleverde noodpompinstallatie uitgevallen, als gevolg waarvan het aangeboden rioolwater niet afgevoerd werd.

(…)

Oorzaak

Primair kon de waterschade bij tegenpartij ([B], rb.) ontstaan doordat de noodpompinstallatie was uitgevallen, als gevolg waarvan het aangeboden rioolwater uit een deel van de zuiveringsinstallatie niet werd weggepompt en over het terrein wegstroomde, onder ander naar tegenpartij.

De stroomvoorziening naar de noodpompinstallatie werd geleverd middels een aggregaat. Tussen het aggregaat en de pompen bevond zich een zogenoemde zwerfkast (…) met verschillende aansluitpunten voor elektrische apparaten. De besturing van de noodpompinstallatie was op deze zwerfkast van verzekerde aangesloten. Voorts bleek dat medewerkers van EWW Technische Bedrijven B.V. op deze zelfde zwerfkast een kabelhaspel hadden aangesloten, die diende als voeding voor de verwarming van de containerkeer van EWW. In deze kabelhaspel was op schadedatum volgens de informatie, die wij tot op heden ontvingen, een kortsluiting ontstaan. Als gevolg van deze kortsluiting zou de stuurspanning naar de pompen zijn uitgevallen, als gevolg waarvan de pompen ook niet meer functioneerden, De kortsluiting zou zijn ontstaan de medewerkers van EWW de haspel onbeschermd buiten hadden gelegd, met de contactdozen naar boven. Door regenval zou vervolgens sluiting in deze haspel zijn ontstaan, waardoor zeer waarschijnlijk de overspanningsbeveiliging van de zwerfkast is aangesproken en de stuurstroom van de besturing van de pompen is uitgevallen,

(…)

De noodpompinstallatie was, zoals reeds vermeld, voorzien van een telefoonmelder in geval van calamiteiten. Het uitvallen van de pompinstallatie was omstreeks 18.00 uur op schadedatum ontdekt doordat omwonenden het water hadden zien stromen. Om 18.30 uur was de heet [E] van [C] hiervan op de hoogte gesteld door één van deze omwonenden, waarna door hem is gebeld met de beheerder van R.W.Z.I., de heer [F]. Deze heeft de zaak weer doorgegeven aan de heer [G], de diensthebbende storingsmonteur. De heer [G] heeft de drie toevoergemalen uitgeschakeld waardoor de aanvoer van rioolwater stopte. Dit gebeurde volgens het verslag van de heer [E] om 18.50 uur.

(…)

Op diezelfde dag had verzekerde om circa 16.30 uur een melding gekregen van de storingsmelder, onderdeel van de pompinstallatie te Rhenen. De dienstdoende monteur heeft de storingsmelder teruggebeld en geen details doorgekregen. (…)

(…)”

Op 29 november 2005 heeft EWW aan de raadsman van [B] een brief geschreven waarin staat, voor zover hier van belang:

“Betreffende uw aansprakelijkheidstelling wijzen wij deze terstond af om de volgende reden.

Wij hebben inderdaad op de RWZI Rhenen gewerkt in opdracht van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden maar hebben totaal geen enkele werkzaamheden uitgevoerd voor de noodinstallatie.

(…)

Als deze noodinstallatie op welke manier dan ook in het ongerede is geraakt en daarmee schade heeft veroorzaakt aan uw cliënte, dan moet u zich wenden tot de opdrachtgever van deze installatie c.q. de aannemer/installateur.

(…)”

Op 28 januari 2009 heeft deze rechtbank vonnis gewezen in de hoofdzaak. In dat vonnis heeft de rechtbank de vordering van [B] tegen het Hoogheemraadschap en EWW toegewezen en hen (kort gezegd) hoofdelijk veroordeeld tot betaling van EUR 98.140,58 vermeerderd met rente en kosten. De zaak tussen [B] en [A] in de hoofdzaak is op hun verzoek doorgehaald.

Het Hoogheemraadschap vordert, bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad, [A] en EWW hoofdelijk te veroordelen om aan haar te betalen een bedrag van EUR 98.140,58, vermeerderd met de wettelijke rente met ingang van 1 april 2004 tot de voldoening alsmede vermeerderd met de buitengerechtelijke kosten van EUR 3.000,= vermeerderd met de wettelijke rente met ingang van 29 mei 2007 en met hoofdelijke veroordeling van [A] en EWW in de kosten van de procedure, de nakosten daaronder begrepen.

Daartoe stelt het Hoogheemraadschap het volgende. [A] heeft nagelaten een deugdelijk alarmsysteem te hanteren en maatregelen te treffen ter voorkoming van onbevoegdelijk gebruik door derden van de paddenstoel. [A] wist, of had moeten weten, dat het feit dat een storingsmonteur pas na twee uur bij de pompinstallatie kon zijn tot aanzienlijke schade kon leiden. Daarom is [A] aansprakelijk voor de gevolgen van de overstroming. EWW is aansprakelijk voor de gevolgen van de fout van haar werknemers die een kabelhaspel onbeschermd tegen weersinvloeden met de contactdozen naar boven in de open lucht heeft neergelegd en achtergelaten, waardoor kortsluiting is ontstaan die heeft geleid tot uitval van het stroomaggregaat waarop de pompinstallatie was aangesloten.

[A] voert verweer. Zij heeft in de eerste plaats aangevoerd dat aan de vorderingen in vrijwaring pas kan worden toegekomen indien de vorderingen van [B] in de hoofdzaak worden toegewezen. Voor het overige luidt het verweer van [A] als volgt. [A] heeft gecontracteerd met [D]. Overeengekomen is dat [A] een tijdelijke pompinstallatie zou leveren die voorzien zou zijn van een alarmsysteem. Dat heeft zij gedaan. In de voorwaarden bij de overeenkomst heeft [D] bedongen dat bij een alarmmelding binnen enkele uren reparatie zou plaatsvinden. In het bestek zijn evenwel geen voorwaarden aan de alarmmelding gesteld. Doorgaans geeft het alarmsysteem telefonisch, met een van tevoren geprogrammeerd en gesproken bericht, aan de dienstdoende storingsmonteur van [A] door waar zich een storing voordoet en wat de aard van de storing is. Ook verschijnt bij een melding normaalgesproken op het scherm van de storingsmonteur het mobiele nummer van het alarmsysteem, zodat de storingsmonteur het alarmsysteem kan terugbellen om de melding te verifiëren. De storingsmelding op 25 maart 2004 bevatte evenwel geen bericht. Toen de storingsmonteur het nummer terugbelde, kreeg hij geen contact. Het alarmsysteem werkte goed, maar door de kortsluiting is waarschijnlijk de hele installatie, ook het alarmsysteem, ontregeld.

Het alarmsysteem is niet ondeugdelijk. Nadat de storing was verholpen, vertoonde het geen mankementen. Het pomp- en alarmsysteem heeft na 25 maart 2004 zonder problemen gefunctioneerd.

De schade is niet het gevolg van het niet werken van het alarmsysteem, maar van het onbevoegdelijk en onzorgvuldig gebruik maken door EWW van de zwerfkast. [A] behoefde hierop niet bedacht te zijn. EWW is een door het Hoogheemraadschap te werk gesteld ervaren elektrotechnisch aannemersbedrijf. Van haar medewerkers had mogen worden verwacht dat zij beseffen dat een grote kans bestaat op kortsluiting indien men een verlengsnoer op een paddenstoel aansluit waar een pompinstallatie op is aangesloten, en vervolgens de haspel met de contactdozen naar boven onbeschermd buiten laat liggen. EWW, althans één of meerdere van haar werknemers, heeft moedwillig op onverantwoorde en onbevoegde wijze stroom afgetapt. [A] had geen maatregelen hoeven te nemen om dit te voorkomen.

De schade had kunnen worden voorkomen indien in het bestek was gevraagd om een potentiaal vrij contact – een sensor waarmee het waterpeil wordt geregistreerd – te installeren. Als het waterpeil dan een kritisch niveau bereikt, geeft de sensor een alarm- ofwel besturingssignaal af waardoor de toevoer van water zou zijn gestopt. In het bestek van [C], noch in de door [D] bedongen voorwaarden bij de huurovereenkomst met [A], is [A] verzocht om een dergelijk potentiaal vrij contact te leveren.

Het verweer van EWW luidt als volgt. De kortsluiting is niet aan haar te wijten. Zij wist niet en behoefde ook niet te weten dat de paddenstoel tussen het aggregaat en de pompinstallatie was gemonteerd en zij kon dus ook niet voorzien dat haar gedrag een overstroming tot gevolg zou hebben. Het is in de bouw gebruikelijk om gebruik te maken van elkaars paddenstoelen. EWW behoefde zich niet bewust te zijn van het risico dat zich een kortsluiting zou voordoen doordat zij gebruik maakte van de paddenstoel.

[A] had, bijvoorbeeld door een bord te plaatsen, moeten waarschuwen dat de paddenstoel niet voor algemeen gebruik was omdat hij was gemonteerd tussen het aggregaat en de noodpompinstallatie en dat een kortsluiting in het aggregaat tot uitval van de pompinstallatie zou leiden en dus tot een overstroming. Het alarmsysteem van de noodpompinstallatie werkte niet naar behoren. Er is ook sprake van een ongelukkige samenloop van omstandigheden waarvan de gevolgen voor EWW niet waren te voorzien.

Het gebruik maken van elkaars paddenstoel maakt een overstroming niet onder alle omstandigheden zo waarschijnlijk dat EWW zich daarvan had behoren te onthouden.

in de vrijwaringszaak met zaaknummer / rolnummer: 380081 / HA ZA 07-2624

EWW vordert [A] en het Hoogheemraadschap te veroordelen om aan EWW te betalen datgene waartoe EWW in de hoofdzaak tegenover [B] mocht worden veroordeeld, met inbegrip van de proceskostenveroordeling, alsmede veroordeling in de kosten van het geding in deze vrijwaringszaak.

Hetgeen EWW daartoe stelt komt in grote lijnen overeen met haar verweer in de vrijwaringszaak met de nummers 371306 / HA ZA 07-1539. Daarnaast heeft zij nog aangevoerd dat [A] verantwoordelijk is voor het feit dat het alarmsysteem niet naar behoren werkte en dat zij daarom kan worden aangesproken voor vergoeding van de schade. Het Hoogheemraadschap moet voorts, als opdrachtgever van EWW, haar vrijwaren voor aanspraken van [B] die hun grond vinden in fouten van de hulppersonen van het Hoogheemraadschap. Het Hoogheemraadschap heeft haar zorgplicht geschonden door onvoldoende toezicht te houden op deze hulppersonen.

Het verweer van [A] komt overeen met haar verweer in de vrijwaringszaak met nummer 371306 / HA ZA 07-1539 waarnaar wordt verwezen.

Het verweer van het Hoogheemraadschap luidt dat hij niet aansprakelijk is voor de fouten van [D] en/of EWW. Artikel 6:171 BW is in dit geval niet van toepassing. Dit artikel behelst een aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikten die zijn ingeschakeld voor het uitoefenen van het bedrijf van de opdrachtgever en die zelf aansprakelijk zijn tegenover de derde voor bij die werkzaamheden begane fouten. [D] en EWW oefenden bij hun werkzaamheden voor het Hoogheemraadschap niet het bedrijf van het Hoogheemraadschap uit. Daarbij komt dat de overheid – en het Hoogheemraadschap kan als zodanig worden gekwalificeerd – geen bedrijf uitoefent in de zin van artikel 6:171 BW.

Het Hoogheemraadschap zelf valt evenmin iets te verwijten. Het aanleggen van een koppeling tussen de pompinstallatie en de aanvoergemalen is niet gebruikelijk en niet wenselijk, omdat dit het probleem zou verplaatsen. Het is bovendien duur. De aanleg en het onderhoud van het systeem van alarm- en storingsmelding behoort tot de verantwoordelijkheid van de uitvoerende aannemer. Onder deze omstandigheden behoefde het Hoogheemraadschap niet te zorgen voor een koppeling. Het Hoogheemraadschap heeft verder ook adequaat gereageerd op de melding van de storing.