4.7.2.2.1 Voorafgaande (zelf)binding door voldoen aan criteria rolrichtlijnen-arrest

De eerste categorie van binding leidt tot een voorafgaande (zelf)binding van de bevoegde rechters die de regeling hebben vastgesteld. Met voorafgaand wordt hier bedoeld: reeds voordat door de rechter een beslissing wordt genomen in een individuele zaak waarin de regeling wordt toegepast. De vaststelling door de betrokken rechters en de publicatie van de regeling op zichzelf leidt derhalve tot binding, ofwel een verplichting voor de rechter die de desbetreffende rechtsprekende bevoegdheid uitoefent om deze in voorkomende gevallen toe te passen.1 Het zijn met name het gelijkheids- en het vertrouwensbeginsel (welke onderdeel uitmaken van de algemene beginselen van behoorlijke rechtspleging) die de grondslag voor deze vorm van binding vormen.2 Op grond van het vertrouwensbeginsel kunnen procespartijen ten overstaan van de rechter een beroep doen op de inhoud van een door voorafgaande (zelfbinding) tot stand gekomen rechtersregeling en kunnen ieder voor zich, tegenover elkaar en jegens de rechter geacht worden aan de regeling gebonden te zijn.

Ook de aard van een (bepaling in een) rechtersregeling kan in de visie van Teuben een factor zijn bij de vraag of sprake kan zijn van voorafgaande (zelf)binding: indien de betreffende (bepaling in de) rechtersregeling ziet op interpretatieruimte dan zal deze niet kunnen leiden tot voorafgaande (zelf)binding.3 De keuze voor dit standpunt houdt verband met de visie die men heeft op de taak van de rechter. Teuben baseert haar stelling op een principiële grens tussen de rechtsprekende en wetgevende functie: de rechtsvormende taak van de rechter gaat niet zo ver dat afspraken in een vooraf (zelf)bindende rechtersregeling kunnen worden vastgelegd die ‘vorming van regels van objectief recht’ inhouden.4 Ook Giesen stelt in het kader van de bespreking van alternatieve regelgeving5 de vraag aan de orde in hoeverre en voor wie rechtersregelingen bindend zijn. Giesen meent (anders dan Teuben) dat rechtsvorming niet gekoppeld hoeft te zijn aan een concreet geschil, met als gevolg dat invulling van interpretatieruimte wel onderdeel zou moeten kunnen uitmaken van een (vooraf bindende) rechtersregeling.6 Ik ben het met de stelling van Giesen eens, niet zozeer vanuit de optiek dat de visie van Teuben tot beperkingen leidt, maar veeleer vanuit de gedachte dat het rechtseenheidsargument even zo valide is voor beleids- als interpretatieruimte.7