Rb. Rotterdam, 06-12-2019, nr. 10/964013-12

Rechtbank Rotterdam

Team straf 1

Parketnummer: 10/964013-12

Datum uitspraak (bij vervroeging): 6 december 2019

Tegenspraak

van de rechtbank Rotterdam, meervoudige kamer voor strafzaken, op de vordering als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht van de officier van justitie in de zaak tegen de veroordeelde:

geboren op [geboortedatum veroordeelde] te [geboorteplaats veroordeelde] ,

ingeschreven in de basisregistratie personen op het adres [adres veroordeelde] ,

[woonplaats veroordeelde] ,

raadsvrouw mr. G.J.J.G. Stevens-Waltmans, advocaat te Roermond.

Dit tussenvonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzitting van 31 oktober 2019.

De vordering van de officier van justitie mr. L.S. van Haeringen strekt tot het vaststellen van het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht wordt geschat en tot het opleggen aan de veroordeelde van de verplichting tot betaling aan de staat van een geldbedrag ter ontneming van dat geschatte voordeel tot een maximum van € 290.444,07.

Na sluiting van het onderzoek op 31 oktober 2019, waarbij uitspraak is bepaald op

12 december 2019, heeft de rechtbank van de officier van justitie en de raadsvrouw het bericht ontvangen dat overeenstemming is bereikt over een schikkingsbedrag en een betalingstermijn is overeengekomen.

Het onderzoek op de zitting is daarom niet volledig geweest en de rechtbank zal daarom het onderzoek op de zitting heropenen en voor onbepaalde tijd schorsen.

De zaak kan op (korte) termijn door de officier van justitie weer op zitting worden gepland als daar reden voor is.

De rechtbank:

- heropent het onderzoek ter terechtzitting;

- schorst het onderzoek voor onbepaalde tijd;

- beveelt de oproeping tegen een nadere terechtzitting van de veroordeelde en zijn raadsvrouw.

Dit tussenvonnis is gewezen door:

mr. J.H. Janssen, voorzitter,

en mrs. B.A. Cnossen en J.C.M. Persoon, rechters,

in tegenwoordigheid van M.J. Grootendorst, griffier,

en bij vervroeging uitgesproken op de openbare terechtzitting van deze rechtbank op 6 december 2019.

Rechtbank Rotterdam

Team straf 1

Parketnummer: 10/964013-12

Datum uitspraak: 12 juli 2016

Tegenspraak

Vonnis van de rechtbank Rotterdam, meervoudige kamer voor strafzaken, in de zaak tegen de verdachte:

[verdachte] ,

geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] ,

ingeschreven in de basisregistratie personen op het adres:

[adres] ,

raadsvrouw mr. G.J.J.G. Stevens-Waltmans, advocaat te Roermond.

Onderzoek op de terechtzitting

Gelet is op het onderzoek op de terechtzitting van 4, 5, 11, 12, 14, 18 en 19 april, 10, 23, 26 en 31 mei, 2 en 28 juni 2016.

Tenlastelegging

Aan de verdachte is ten laste gelegd hetgeen is vermeld in de dagvaarding, zoals deze op de terechtzitting van 5 april 2016 overeenkomstig de vordering van de officier van justitie is gewijzigd. De tekst van de gewijzigde tenlastelegging is als bijlage I aan dit vonnis gehecht.

Eis officier van justitie

De officieren van justitie mrs. A.G. Janssen-de Boer, E.A.C. Sachs en B.S. Schnier (hierna: de officier van justitie) hebben gevorderd:

Geldigheid dagvaarding

1. Partiële nietigheid van de dagvaarding ten aanzien van feit 2 primair

1.1 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat de dagvaarding voor het onder feit 2 primair ten laste gelegde deels nietig moet worden verklaard. De onderbouwing van dit verweer valt in tweeën uiteen.

1.2 Beoordeling

Over de twee punten van onduidelijkheid van de tenlastelegging kan het volgende worden opgemerkt.

1.3 Tussenconclusie

Het verweer wordt verworpen.

2. Partiële nietigheid van de dagvaarding ten aanzien van feit 3

2.1 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat de dagvaarding voor het onder feit 3 ten laste gelegde nietig moet worden verklaard. De tenlastelegging is onduidelijk omdat in de tenlastelegging is opgenomen ‘een of meer personen’ en ‘een aantal andere personen’. Bij dit ten laste gelegde delict (ronselen van stemmen) is het voor de verdediging van belang dat kan worden vastgesteld wat de interactie tussen de verdachte en de kiezer is geweest. Door het ontbreken van namen is dit niet mogelijk.

2.2 Beoordeling

Ook dit feit vindt zijn grondslag in de inbeslagname van op naam gestelde (kopieën van) verkiezingsdocumenten die zijn aangetroffen in de woning van de verdachte. Het onderzoek naar deze verkiezingsdocumenten en naar de personen daarachter is neergelegd in zaaksdossier 02. Hierin is uitvoerig uitgewerkt om welke verkiezingsdocumenten het gaat en hoe het zogenaamde ronselen in zijn werk zou zijn gegaan. In de tenlastelegging is ook in feit 3 een keuze gemaakt om een aantal namen expliciet op te nemen en is een aantal andere namen geclusterd opgenomen onder de noemer ‘een of meer personen’ en ‘een aantal andere personen’. Als de tenlastelegging wordt gelezen in samenhang met het zaaksdossier is voldoende duidelijk welke personen hiermee worden bedoeld. Dat niet zou kunnen worden vastgesteld dat er interactie is geweest tussen de verdachte en de kiezer is mogelijk een bewijsvraag, maar raakt in ieder geval niet de geldigheid van de dagvaarding.

2.3 Tussenconclusie

Het verweer wordt verworpen.

3. Partiële nietigheid van de dagvaarding ten aanzien van de feiten 4, 5 en 6

3.1 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat de dagvaarding voor de onder 4, 5, en 6 ten laste gelegde feiten nietig moet worden verklaard. In de visie van de verdediging is - kort samengevat - de tenlastelegging vaag, nu de aan de verdachte verweten gedragingen niet worden gespecificeerd.

3.2 Beoordeling

Vooropgesteld wordt dat aan de begrippen ‘in strijd met zijn plicht’ en ‘in zijn bediening iets doen of nalaten’ voldoende feitelijke betekenis toekomt. Het is dus niet noodzakelijk om deze begrippen in de tenlastelegging nader te concretiseren. Daarnaast is het vaste rechtspraak dat de delictsomschrijving van ambtelijke corruptie niet alleen ziet op de situatie dat er een direct verband bestaat tussen de gift en een concrete tegenprestatie, maar ook op het doen van giften aan een ambtenaar om een relatie met die ambtenaar te doen ontstaan en/of te onderhouden met het doel een voorkeursbehandeling te krijgen. In de tenlastelegging is in de feiten 4, 5 en 6 een dergelijke ‘voorkeursrelatie’ onder het tweede gedachtestreepje omschreven. De andere gedachtestreepjes geven in andere woorden soortgelijke algemene doelen weer, waarvan sommige een voorzichtige concretisering in zich dragen. De gedachtestreepjes geven op die manier een nadere, niet vereiste, invulling van de delictsbestanddelen ‘in strijd met zijn plicht’ en ‘in zijn bediening iets doen of nalaten’. Ze leggen de koppeling met de zaaksdossiers 03, 04 en 05 waarin de feiten en omstandigheden zijn neergelegd die de ten laste gelegde feiten in de visie van de officier van justitie moeten onderbouwen. De tenlastelegging van de feiten 4, 5 en 6 voldoet daarmee aan de eis die artikel 261 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) stelt aan de omschrijving van het feit.

3.3 Tussenconclusie

Het verweer wordt verworpen.

Conclusie

De dagvaarding is geldig.

Bevoegdheid rechtbank

4. Toepassing 119 Gw, 76 RO en 483 Sv jo. 44 Sr

4.1 Inleiding

De verdachte is van 7 juni 2011 tot en met 23 oktober 2012 lid geweest van de Eerste Kamer der Staten-Generaal (hierna: de Eerste Kamer). Deze periode valt voor een klein deel samen met de periode waarin de ten laste gelegde feiten hebben plaatsgevonden.

Op de tenlastelegging wordt de verdachte een aantal ambtsmisdrijven (kwaliteitsdelicten) en een aantal algemene delicten verweten.

Voor de berechting van ambtsmisdrijven gepleegd door - onder meer - leden van de Eerste Kamer bestaat in sommige gevallen een aparte regeling. De berechting in eerste aanleg vindt dan niet plaats voor de rechtbank maar in eerste en ook enige aanleg voor een strafkamer van tien raadsheren bij de Hoge Raad. Onder bijzondere omstandigheden kunnen ook algemene delicten worden beschouwd als ambtsmisdrijf of ambtsovertreding en dient dezelfde procedure te worden gevolgd.

4.2 Brief 15 maart 2016

De in de inleiding genoemde feiten en omstandigheden vormden op 15 maart 2016 voor de rechtbank de aanleiding om aan procespartijen een brief te sturen met daarin de volgende vraag.

‘Wat zijn de eventuele gevolgen van het bepaalde in de artikelen 119 Gw, 76 Wet RO en 483 Sv jo. 44 Sr voor de procedure? Een en ander gelet op de aard en achtergrond van de ten laste gelegde feiten en de ten laste gelegde periode(n) in het licht van de hoedanigheid van de [verdachte] als lid van de Staten-Generaal gedurende een deel van de ten laste gelegde periode.’

4.3 Wettelijk kader

Het volgende wettelijke kader is van belang:

Artikel 119 van de Grondwet (hierna: Gw) luidt als volgt:

De leden van de Staten-Generaal, de ministers en de staatssecretarissen staan wegens ambtsmisdrijven in die betrekkingen gepleegd, ook na hun aftreden terecht voor de Hoge Raad. De opdracht tot vervolging wordt gegeven bij koninklijk besluit of bij een besluit van de Tweede Kamer.

Artikel 76 van de Wet op de rechterlijke organisatie (hierna: RO) luidt - voor zover van belang - als volgt:

Artikel 483 Sv luidt - voor zover van belang - als volgt:

Artikel 44 van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr) luidt als volgt:

Indien een ambtenaar door het begaan van een strafbaar feit een bijzondere ambtsplicht schendt of bij het begaan van een strafbaar feit gebruik maakt van macht, gelegenheid of middel hem door zijn ambt geschonken, kan de op het feit gestelde straf, met uitzondering van geldboete, met een derde worden verhoogd.

4.4 Beoordeling bevoegdheid

Zoals in de inleiding al is opgemerkt, valt de verdenking tegen de verdachte uiteen in een aantal ambtsmisdrijven en een aantal algemene delicten. De ambtsmisdrijven zijn in het Wetboek van Strafrecht gerubriceerd in titel XXVIII van het derde boek. Anders dan de officier van justitie heeft aangevoerd is het onder 1 primair ten laste gelegde feit geen ambtsmisdrijf. Feit 1 primair vindt zijn grondslag in artikel 177 Sr en dat staat niet in de genoemde titel. Het enkele feit dat de verdachte ambtenaar is, maakt een algemeen delict nog niet tot een kwaliteitsdelict, hier in de zin van een ambtsmisdrijf.

De beoordeling over de bevoegdheid valt uiteen in een oordeel over de ambtsmisdrijven als genoemd in titel XXVIII van het derde boek (de feiten 4, 5 en 6) en een oordeel over de algemene delicten (de feiten 1, 2, 3 en 7). Deze laatste kunnen - als gezegd - onder omstandigheden als ambtsmisdrijf of ambtsovertreding worden beschouwd.

4.4.1 Feiten 4, 5 en 6

Van belang is wat de reikwijdte is van de bevoegdheidstoedeling die is neergelegd in artikel 76, eerste lid, RO. Anders gezegd, wat is in dat artikellid bedoeld met de woorden ‘de ambtsmisdrijven (…) begaan door de leden van de Staten-Generaal’? Is daar bedoeld alle ambtsmisdrijven gepleegd door een lid van de Staten-Generaal? Of is bedoeld alleen de ambtsmisdrijven die worden gepleegd door iemand in de hoedanigheid van lid van de Staten-Generaal?

De tekst van artikel 76, eerste lid, RO laat beide mogelijkheden open. Wordt bij de uitleg en invulling van de tekst van de wet artikel 119 Gw in ogenschouw genomen, dan lijkt duidelijk een beperking te worden bedoeld tot de ambtsmisdrijven die zijn gepleegd door iemand in de hoedanigheid van lid van de Staten-Generaal. In dat artikel wordt immers gesproken van ambtsmisdrijven ‘in die betrekkingen gepleegd’. Gelet op de tekst van de - onder meer - in artikel 483 Sv neergelegde procedureregels bij artikel 76 RO, dan is veel te zeggen voor een ruime uitleg van de woorden ‘de ambtsmisdrijven’ in artikel 76 RO. In artikel 483 Sv wordt namelijk gesproken over ‘alle’ ambtsmisdrijven.

Bij de uitleg blindvaren op procedureregels ligt niet voor de hand omdat de procedureregels nu eenmaal niet zijn geschreven om duidelijkheid te scheppen over de bevoegdheidstoedeling. Klakkeloos de tekst van de Grondwet volgen ligt echter evenmin voor de hand. In artikel 76 RO en/of 483 Sv kan namelijk heel goed bewust zijn afgeweken van de grondwetsbepaling.

Voor een nadere uitleg is daarom gekeken naar de wetgeschiedenis van artikel 76 RO en 483 Sv.

In het jaar 1883 is in het Voorlopig Verslag van de invoering van de voorloper van het huidige artikel 76 RO door de Minister van Justitie het volgende opgemerkt.

‘Men vroeg wat verstaan moet worden onder de uitdrukking : > ‘Alle ambtsmisdrijven en overtredingen’. Wil men daarmede te kennen geven, dat de in het artikel genoemde titularissen ook wegens misdrijven terzake van andere ambten, dan de hier genoemde gepleegd, voor den Hoogen Raad zullen terechtstaan? Zal bijv. het misdrijf door een burgemeester, tevens lid der Kamer, in eerstgenoemde qualiteit gepleegd, door den Hoogen Raad berecht worden?’

Kamerstukken II, 1883-84, 54, nr. 1, p. 5.

‘De bedoeling van art. 92 nieuw is natuurlijk om den Hoogen Raad alleen kennis te doen nemen van alle ambtsmisdrijven en ambtsovertredingen door de in het artikel genoemde titularissen in de hier genoemde ambten gepleegd. Voorzoover echter vervanging van het woord ‘alle’ door ‘de’ die bedoeling duidelijker kan maken, bestaat daartegen geen bezwaar.’

Kamerstukken II, 1883-84, 54, nr. 4, p. 14.

In de wet is in artikel 92 RO (oud) ‘alle’ vervangen door ‘de’. Vrijwel gelijktijdig is artikel 322 Sv (oud), de voorloper van het huidige artikel 483 Sv, ingevoerd. In de tekst, die vrijwel gelijkluidend is aan ons huidige 483 Sv, staat voor het woord ambtsmisdrijven wel het woordje ‘alle’. In de Kamerstukken wordt over deze nieuwe bepaling slechts gesproken in de Memorie van Toelichting (Kamerstukken II, 1883-84, 114, nr. 3, p. 45/46). Hetgeen daar is besproken, geeft geen aanleiding om te denken dat de wetgever een ander idee heeft gehad over de betekenis van het woordje ‘alle’ dan die is verwoord in de hierboven geciteerde Kamerstukken. Dat geldt eens te meer nu het hier in persoon dezelfde Minister van Justitie betreft, te weten minister Du Tour van Bellinchave.

Uitgaande van de toelichting van de Minister van Justitie beperkt de regeling zich tot ambtsmisdrijven gepleegd in de hoedanigheid van - in dit geval - lid van de Eerste Kamer.

Voor het overgrote deel van de ten laste gelegde perioden van de onder de feiten 4, 5 en 6 ten laste gelegde ambtsmisdrijven heeft de verdachte die hoedanigheid niet. Op 7 juni 2011 werd de verdachte immers pas lid van de Eerste Kamer. Ten aanzien van de ten laste gelegde perioden voor de feiten 4, 5 en 6 ná 7 juni 2011 is de vraag die moet worden beantwoord in welke hoedanigheid de verdachte die ten laste gelegde feiten zou hebben gepleegd: in de hoedanigheid van lid van de Eerste Kamer of als wethouder van de gemeente Roermond. Die beoordeling dient in eerste instantie plaats te hebben op basis van de tenlastelegging.

Tenlastelegging

De tenlastelegging biedt geen echt uitsluitsel over de hoedanigheid waarin de verdachte de onder 4, 5 en 6 ten laste gelegde ambtsmisdrijven zou hebben begaan. De hoedanigheid waarin de verdachte wordt vervolgd, is in de onder 4, 5 en 6 ten laste gelegde feiten de ambtenaar sec. Wel is in de tenlastelegging een aanwijzing te vinden dat de verdachte ook voor de periode waarin hij lid van de Eerste Kamer was zich slechts hoeft te verantwoorden voor zijn handelingen in zijn hoedanigheid van wethouder. Die aanwijzing is de in de tenlastelegging opgenomen strafverzwarende omstandigheid zoals is omschreven in de artikelen 362 (oud) en 363 (oud) (hierna: 362 en 363) Sr. Door de officier van justitie is ervoor gekozen om de strafverzwarende omstandigheid van wethouder van de gemeente Roermond en niet die van lid van een algemeen vertegenwoordigend orgaan (lees: bijvoorbeeld de Eerste Kamer) in de tenlastelegging op te nemen. Meer dan een aanwijzing is het echter ook weer niet. Omdat de tenlastelegging de hoedanigheid niet expliciet maakt en van de strafverzwarende omstandigheid kan worden geabstraheerd, blijft er op grond van de tenlastelegging ruimte bestaan om de verdachte te berechten voor handelingen die hij heeft verricht als lid van de Eerste Kamer. En voor berechting van dergelijke handelingen is de rechtbank niet bevoegd.

Argumenten vóór bevoegdheid van de rechtbank

Wanneer de tenlastelegging voor de beantwoording van de bevoegdheidsvraag de enige grondslag zou zijn, zou de onbevoegdheid kunnen of misschien wel moeten worden uitgesproken. Toch zal daartoe niet worden overgegaan. Daarvoor zijn een aantal argumenten aan te voeren:

4.4.1.1 Standpunt verdediging bevoegdheid feit 5

Aangevoerd is door de verdediging dat de verdachte zou hebben gezegd: ‘Ik zit nu in de Senaat en jouw familielid, [betrokkene 22] , kan wel een steuntje in de rug gebruiken.’ Deze verklaring zou worden ondersteund door de verklaringen bij de rechter-commissaris van de getuigen [betrokkene 19] en [betrokkene 20] . Op deze uitlating van de verdachte baseert de verdediging haar standpunt dat de gift is gevraagd en/of gegeven door/aan de verdachte in zijn hoedanigheid van lid van de Eerste Kamer.

4.4.1.2 Beoordeling bevoegdheidsverweer feit 5

In de verklaring van de verdachte op de zitting noch in zijn verklaring bij de rechter-commissaris komt de door de verdediging aangehaalde uitlating van de verdachte voor. Ook de beweerde ondersteuning door de getuigen [betrokkene 19] en [betrokkene 20] ontbreekt, zo blijkt uit hun verklaringen afgelegd bij de rechter-commissaris. Het verweer faalt bij gebrek aan feitelijke grondslag.

4.4.2 Feiten 1, 2, 3 en 7

Zoals in de inleiding al is opgemerkt kunnen de algemene delicten, te weten de feiten 1, 2, 3 en 7 op de tenlastelegging, voor zover zij na 7 juni 2011 zijn begaan, onder bepaalde bijzondere omstandigheden ook worden beschouwd als ambtsmisdrijf of ambtsovertreding. Dit is het geval indien de feiten zijn begaan onder een van de strafverzwarende omstandigheden zoals omschreven in artikel 44 Sr. Als strafverzwarende omstandigheden worden in artikel 44 Sr - voor zover hier van belang - genoemd: het bij het begaan van een strafbaar feit gebruik maken van macht, gelegenheid of middel hem door zijn ambt geschonken. In dat geval zou de Hoge Raad langs de band van 76 RO en 483 Sv de bevoegde instantie zijn om kennis te nemen van (delen van) deze feiten.

Beoordeeld zal moeten worden of de verdachte in zijn hoedanigheid van lid van de Eerste Kamer bij het begaan van het strafbare feit opzettelijk macht, gelegenheid of middel hem door zijn ambt geschonken, heeft gebruikt, met andere woorden: vast moet komen te staan dat de ambtenaar het feit hoogstwaarschijnlijk niet zou hebben gepleegd als hij de door het ambt geboden faciliteiten niet had gehad.

Dat bij het begaan van de feiten 2 en 7 door de verdachte gebruik is gemaakt van macht, gelegenheid of middel hem door zijn ambt als lid van de Eerste Kamer geschonken, is gesteld noch gebleken.

4.4.2.1 Standpunt verdediging bevoegdheid feit 1

Aangevoerd is dat sprake is van een verdenking van een ambtsmisdrijf in de hoedanigheid van lid van de Eerste Kamer, nu de verdachte gebruik maakte van ‘een middel door zijn ambt geschonken’. De verdachte heeft gebeld met [betrokkene 1] en [betrokkene 3] in zijn hoedanigheid van lid van de Eerste Kamer. Hij had er als VVD-er en als lid van de Eerste Kamer belang bij dat de VVD-kandidaten goed zouden zijn voorbereid op de sollicitatieprocedure voor de functie van burgemeester in Roermond. De verdachte koos bewust voor de ‘Eerste Kamer-telefoon’. Dit blijkt uit een van de getapte telefoongesprekken, waarin de verdachte zegt: ‘Ik bel je straks met de Eerste Kamer telefoon want die is veilig.’ De verdachte wilde niet dat derden of personen buiten de partijlijn, namen van sollicitanten en/of informatie zouden krijgen. De rechtbank is daarom niet bevoegd om van dit feit kennis te nemen.

4.4.2.2 Beoordeling bevoegdheidsverweer feit 1

Vast staat dat de verdachte meerdere telefonische contacten met kandidaten en derden heeft gehad, waarin hij informatie heeft verstrekt over namen van (andere) kandidaten, over door de vertrouwenscommissie aan de kandidaten te stellen vragen en (gewenste) antwoorden op die vragen en waarin hij over de beraadslagingen heeft gesproken. Een aantal van deze gesprekken is met de Eerste Kamer telefoon gevoerd. Niet alle gesprekken echter waarin de in de tenlastelegging genoemde informatie is verstrekt, zijn gevoerd met de Eerste Kamer telefoon.

De (in de tenlastelegging bedoelde) telefoongesprekken op 23 september 2012 (19.55.31 uur met [betrokkene 1] : ‘noemen naam [betrokkene 4] ’), 27 september 2012 (8.41.40 uur met [betrokkene 6] : ‘noemen naam [betrokkene 1] ’), 27 september 2012 (8.41.40 uur met [betrokkene 7] : ‘noemen namen [betrokkene 1] en [betrokkene 3] ’) heeft de verdachte gevoerd met een andere telefoon dan zijn Eerste Kamer telefoon.

Bovendien kan uit het telefoongesprek dat de verdachte op 21 september 2012 (22.49.53 uur) voert met [betrokkene 1] en het telefoongesprek dat hij op 19 september 2012 (23.03.47 uur) voert met [betrokkene 3] , in relatie tot de overige feiten en omstandigheden, worden afgeleid dat hij beiden persoonlijk wilde spreken (voorafgaand aan hun sollicitatiegesprek). Dit persoonlijk contact komt er niet van, waarna de verdachte aan beide heren telefonisch informatie geeft over vragen die zullen worden gesteld en gewenste antwoorden formuleert op deze vragen.

4.4.2.3 Tussenconclusie

Uit het voorgaande kan worden afgeleid dat de verdachte het feit hoogstwaarschijnlijk ook zou hebben gepleegd als hij geen Eerste Kamer telefoon had gehad. Met andere woorden, hij heeft de telefoon niet ingezet als noodzakelijke voorwaarde om het feit te kunnen plegen. De strafverzwarende omstandigheden als bedoeld in artikel 44 Sr doen zich niet voor. Feit 1 kan daarom niet worden begrepen als ambtsmisdrijf als omschreven in artikel 76 RO. De regeling van de artikelen 76 RO en 483 Sv is niet van toepassing op feit 1.

4.4.2.4 Standpunt verdediging bevoegdheid feit 3

Aangevoerd is dat nu de bij de verdachte aangetroffen stempas van Burhenne een stempas voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal (hierna: de Tweede Kamer) van 2012 betreft, er op dit punt sprake is van de verdenking van een ambtsmisdrijf gepleegd in de hoedanigheid van lid van de Eerste Kamer.

4.4.2.5 Beoordeling bevoegdheidsverweer feit 3

Een ambtsmisdrijf in enge zin is feit 3 in ieder geval niet. Verdere onderbouwing van het verweer of mogelijk sprake is van het gebruik maken door de verdachte van macht, gelegenheid of middel hem door zijn ambt als lid van de Eerste Kamer geschonken als bedoeld in artikel 44 Sr ontbreekt. Nu hiervan ook niet is gebleken, slaagt ook dit onderdeel van het verweer niet en kan ook feit 3 niet als ambtsmisdrijf als omschreven in artikel 76 RO worden beschouwd. De regeling van de artikelen 76 RO en 483 Sv is daarom ook niet van toepassing op feit 3.

Conclusie

De rechtbank is bevoegd om van de feiten kennis te nemen.

Ontvankelijkheid officier van justitie

5. De wrok van [betrokkene 23]

5.1 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat de CIE-informatie, op basis waarvan het onderzoek tegen de verdachte is gestart, volstrekt onjuist was, eenvoudig was te weerleggen na een kort onderzoek en ook nog afkomstig was van - naar de officier van justitie bekend was - een Roermondse ondernemer, de heer [betrokkene 23] (hierna: [betrokkene 23] ), die een wrok koesterde tegen de gemeente Roermond en de verdachte. De officier van justitie had op basis van deze CIE-informatie het onderzoek tegen de verdachte niet kunnen starten. De officier van justitie moet daarom niet-ontvankelijk worden verklaard in de vervolging.

5.2 Beoordeling

5.2.1 Juridisch kader

Niet-ontvankelijkverklaring van de officier van justitie als bedoeld in artikel 359a Sv, komt slechts in uitzonderlijke gevallen in aanmerking. Daarvoor is plaats indien het vormverzuim daarin bestaat dat met de opsporing of vervolging belaste ambtenaren ernstig inbreuk hebben gemaakt op beginselen van een behoorlijke procesorde waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Derhalve dient sprake te zijn van een ernstige en verwijtbare schending van het recht op een eerlijk proces. Ook indien de belangen van de verdachte niet zijn geschaad, kan de officier van justitie niet-ontvankelijk worden verklaard, namelijk wanneer de gemaakte inbreuk, gelet op het fundamentele karakter daarvan, het wettelijke systeem in de kern raakt.

5.2.2 Toetsing aan het juridische kader

Gelet op het toetsingskader kan - zelfs indien veronderstellenderwijs ervan wordt uitgegaan dat de informant de door de verdediging genoemde [betrokkene 23] is - het verweer van de verdediging pas slagen indien is gebleken dat het voor de officier van justitie bij de start van het onderzoek tegen de verdachte of bij de aanwending van een dwangmiddel tegen de verdachte duidelijk was dat de informatie van de Criminele Inlichtingen Eenheid (verder: CIE) waarop de start van het onderzoek was gebaseerd, volstrekt onjuist was en dat dus doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte gebruik is gemaakt van valse startinformatie.

In de periode van 31 augustus 2010 tot 31 mei 2012 heeft de CIE van de Rijksrecherche zes processen-verbaal verstrekt waarin de verdachte werd genoemd. Deze zes processen-verbaal en een analyse door het Vastgoed Intelligence Center hebben samen geleid tot een proces-verbaal van verdenking op basis waarvan op 2 juli 2012 het strafrechtelijk onderzoek tegen de verdachte is gestart. Alle verstrekte informatie is door de chef van de CIE als betrouwbaar aangemerkt.

Niet is gebleken dat alle CIE-informatie die heeft geleid tot het proces-verbaal van verdenking, volstrekt onjuist was. Zo staat in een van die processen-verbaal onder meer dat de verdachte en [medeverdachte 1] samen met andere door [medeverdachte 1] genodigden al jaren vastgoedbeurzen bezoeken en in een ander proces-verbaal dat ondernemers geldbedragen storten in een VVD verkiezingskas die wordt beheerd door de zoon van de verdachte. Deze informatie wordt door de verdediging niet betwist. Om die reden faalt het verweer al. Dat de verdediging op een aantal in die CIE-processen-verbaal opgenomen elementen heeft gewezen die na het doen van nader onderzoek niet zijn komen vast te staan, doet aan deze conclusie niet af.

5.2.3 Tussenconclusie

Het verweer wordt verworpen.

6. Teeventap

6.1 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat er voldoende aanwijzingen zijn voor de stelling dat het tapsysteem bewust en opzettelijk is stilgelegd op het moment dat de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie [betrokkene 5] (hierna: [betrokkene 5] ) de verdachte op 20 september 2012 zou gaan bellen. Het manipuleren van het tapsysteem kan de officier van justitie worden toegerekend en de belangen van de verdachte zijn door deze manipulatie op grove wijze geschonden. De officier van justitie moet daarom niet-ontvankelijk worden verklaard in de vervolging, althans in elk geval in de vervolging van feit 1.

6.2 Beoordeling

Ter zake van het niet opgenomen telefoongesprek tussen [betrokkene 5] en de verdachte heeft de rechtbank in de beslissing van 29 september 2015 tot het afwijzen van een aantal onderzoekswensen het volgende overwogen:

‘De verdediging heeft op de terechtzitting van 8 september 2015 desgevraagd bevestigd dat de [verdachte] niet heeft verklaard over de (woordelijke) inhoud van het tapgesprek van 20 september 2012. Eveneens desgevraagd heeft de verdediging niet aan de hand van de factoren genoemd in artikel 359a Sv kunnen aangeven hoe de invulling daarvan, gegeven de omstandigheden, zou moeten leiden tot de niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie. De verdediging stelt op de terechtzitting slechts dat de niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie dient te volgen omdat het 'gewoonweg té toevallig is dat nu juist in dit onderzoek een zo belangrijk telefoongesprek tussen de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en de [verdachte] door een storing niet wordt opgenomen.

Nu de inhoud van het tapgesprek, die de verdediging kent, niet wordt prijsgegeven en voorts - met name - niet wordt gesteld wat het nadeel is dat door het gestelde verzuim wordt veroorzaakt, blijft onduidelijk of, en zo ja in hoeverre, de verdachte door het verzuim daadwerkelijk in zijn verdediging is geschaad. Bij die stand van zaken is de motivering van de verzoeken, die de facto slechts berust op het toevalligheidsargument, onvoldoende om te komen tot toewijzing van de verzoeken. Voor zover de verdediging heeft bedoeld de verzoeken te onderbouwen met de stelling dat mogelijk is gehandeld in strijd met de grondslagen van het strafproces waardoor het wettelijk systeem in de kern wordt geraakt, kan eveneens geen toewijzing van de getuigen volgen. Ook dan wreekt zich - tegen de achtergrond van de ontbrekende inhoud van het tapgesprek - de als te mager te bestempelen onderbouwing door middel van het toevalligheidsargument.’

In de kern zijn de onderzoekswensen ter zake van het tap-gesprek dus afgewezen omdat de verdediging destijds slechts het toevalligheidsargument aan de verzoeken ten grondslag had gelegd. Tijdens de inhoudelijke behandeling is de verdediging bij de onderbouwing van haar niet-ontvankelijkheidsverweer niet veel verder gekomen. Nog steeds is de basis van het verweer: ‘het is gewoonweg te toevallig’ dat nu juist dit gesprek niet is opgenomen.

6.2.1 Inhoud telefoongesprek

Op één punt heeft het standpunt van de verdediging meer handen en voeten gekregen. De verdachte heeft op de terechtzitting van 4 april 2016 als volgt verklaard over de inhoud van het niet opgenomen telefoongesprek met [betrokkene 5] op 20 september 2012:

‘Ik heb tijdens dat gesprek aan [betrokkene 5] gevraagd of hij zeker wist dat [betrokkene 4] tegen hem gezegd had dat hij lid was van de VVD. [betrokkene 5] beaamde dit. Ik heb dan ook met verbazing kennisgenomen van het getuigenverhoor van [betrokkene 5] . Ik vind het daarnaast uitermate vreemd dat juist dit telefoongesprek, waarmee ik zou kunnen onderbouwen dat klankborden in de partijlijn normaal is, niet is opgenomen.’

Uitgaande van deze inhoud van het bewuste telefoongesprek zijn ook daarin geen aanknopingspunten te vinden voor de stelling van de verdediging dat er sprake is van sabotage aan de kant van [betrokkene 5] c.s. De vraag die zich hierbij opdringt is of er überhaupt een situatie is voor te stellen waarin een bewindspersoon tot dergelijke zeer vergaande en mogelijk strafrechtelijk verwijtbare handelingen bereid is. Indien een dergelijke situatie in een democratische samenleving al voorstelbaar is dan staat de situatie die hier aan de orde is daar mijlenver vanaf. Immers zelfs als ervan wordt uitgegaan dat [betrokkene 5] al voorafgaand aan het gesprek op de hoogte was waarover de verdachte hem wilde spreken is volstrekt onaannemelijk dat hij om die reden opdracht zou geven om het tapsysteem stil te zetten.

Kort en goed is op geen enkele wijze gebleken dat doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan dan wel dat is gehandeld in strijd met de grondslagen van het strafproces dat daardoor het wettelijke systeem in de kern is geraakt.

6.2.2 Tussenconclusie

Het verweer wordt verworpen.

7. Verjaring

7.1 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat het onder 3 ten laste gelegde feit, voor zover het ziet op het ronselen van stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen van 5 maart 2010, is verjaard. Het recht tot strafvervolging voor overtredingen vervalt na drie jaar. De verjaringstermijn is (pas) op 16 oktober 2013 gestuit. De officier van justitie moet om die reden partieel niet-ontvankelijk worden verklaard in de vervolging.

7.2 Beoordeling

Onder feit 3 is aan de verdachte ten laste gelegd dat hij zich in de periode van

1 februari 2010 tot en met 12 september 2012 schuldig heeft gemaakt aan het - kort gezegd - ronselen van stemmen voor verkiezingen van de gemeenteraad, de Provinciale Staten en de Tweede Kamer die in die periode hebben plaatsgevonden. Blijkens artikel Z 11 KW wordt dit feit als een overtreding beschouwd. Dit brengt met zich dat de vervolgingsverjaring na drie jaar intreedt (artikel 70 onder 1 Sr).

Op grond van artikel 71 Sr vangt de termijn van verjaring aan op de dag na die waarop het feit is gepleegd, waarbij elke daad van vervolging de verjaring stuit (artikel 72 Sr).

Gelet op de aard van de onder 3 ten laste gelegde verdenking - te weten het in een periode van ruim twee jaar (telkens) ronselen van stemmen voor meerdere verkiezingen - kan dit feit worden aangemerkt als een voortdurend delict. Dergelijke delicten zijn pas voltooid - en de termijn van verjaring vangt pas aan - op de dag dat de verdachte met de verboden gedraging is gestopt. De verjaringstermijn is derhalve pas aangevangen op de dag na het einde van de in de tenlastelegging aangegeven pleegperiode, en dus op 13 september 2012 (de dag nadat de Tweede Kamer verkiezingen plaatshadden). Sindsdien is de verjaringstermijn gestuit door verschillende daden van vervolging. De op grond van artikel 72 Sr na een stuiting aangevangen nieuwe verjaringstermijn is, ongeacht welke daad van vervolging als vertrekpunt wordt gekozen, niet verstreken.

7.3 Tussenconclusie

Het verweer wordt verworpen.

Conclusie

De officier van justitie is ontvankelijk.

Waardering van het bewijs

8. Vooropstelling

Vele tinten grijs. Dat is het beeld dat op de zitting is ontstaan van het handelen van de verdachte. De verdachte is een bestuurder van de gemeente Roermond die in een lange reeks van jaren - vaak vanuit (initieel) goede motieven - met oog voor de belangen van de gemeente en haar burgers, de grenzen opzocht, deze vrijwel steeds naderde en menigmaal ook, soms welbewust, overschreed.

Dat handelen van de verdachte is op 2 juli 2012 voor de officier van justitie aanleiding geweest om een strafrechtelijk onderzoek te starten. Een onderzoek dat een dossier heeft opgeleverd van 110 ordners, 15.5 Gigabyte aan pdf's en ruim 80 door de rechter-commissaris gehoorde getuigen. Een onderzoek ook waarin gebruik is gemaakt van een groot deel van de in het Wetboek van Strafvordering beschikbare bijzondere opsporingsmethoden; waaronder het inzetten van een politie infiltrant, het afluisteren van gevoerde telefoongesprekken en het plaatsen van een peilbaken onder de auto van de verdachte. Op de zitting is gedurende meer dan 20 zittingsdagen de zaak behandeld, waarbij drie (zeer) ervaren officieren van justitie vanuit verschillende expertises zijn ingezet. Kortom, in dat strafrechtelijk voor- en eindonderzoek is weinig tot niks aan het toeval overgelaten.

Een van de belangrijkste vragen die moet en zal worden beantwoord is of dat - in alle opzichten - uiterst omvangrijke en intensieve onderzoek heeft geleid tot betrouwbaar, redengevend en overtuigend bewijs dat voldoende grondslag kan vormen voor een bewezenverklaring van een of meer van de ten laste gelegde feiten. Deze vraag zal moeten worden beantwoord binnen het strafrechtelijke kader dat door de wetgever is gegeven. Dit kader bevat een geheel andere en veel zwaardere toets dan de morele of bestuurlijke toets die in de samenleving, de media en/of in bestuurlijk Nederland is gebruikt om de verdachte de maat te nemen. Vriendjespolitiek vormt bij de laatste toets ruimschoots een voldoende basis, zo lijkt het. Voor een strafrechtelijke aansprakelijkheid voor corruptie is dat enkele feit niet genoeg. Zeker niet als de ‘vriendjes’ dat al bijna een half mensenleven zijn.

9. Bewijsuitsluiting vanwege onrechtmatigheid doorzoeking

9.1 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat alle resultaten van de doorzoekingen in de woningen van de verdachte en zijn kinderen op 19 oktober 2012 dienen te worden uitgesloten van het bewijs. Die doorzoekingen waren namelijk onrechtmatig, omdat niet valt in te zien op welke gronden die doorzoekingen zijn verricht. De enkele verdenking van lekken uit de vertrouwenscommissie die op dat moment jegens de verdachte bestond, was voor de inzet van een dergelijk ingrijpend dwangmiddel onvoldoende.

Daarnaast is aangevoerd dat de op 19 oktober 2012 in de woning van de verdachte aangetroffen documenten die betrekking hebben op de verkiezingen, van het bewijs dienen te worden uitgesloten, omdat de vordering tot doorzoeking niet was gebaseerd op een verdenking van overtreding van de Kieswet. Alle resultaten van het onderzoek dat heeft plaatsgevonden na inbeslagname van deze documenten zijn derhalve aan te merken als ‘fruits of the poisonous tree’ en dienen daarom te worden uitgesloten van het bewijs.

9.2 Beoordeling

In elk van de vorderingen doorzoeking ter inbeslagneming ex artikel 110 Sv van 16 oktober 2012 heeft de officier van justitie, onder verwijzing naar de feiten en omstandigheden die zijn genoemd in het proces-verbaal aanvraag doorzoeking van 16 oktober 2012, gemotiveerd uiteengezet dat jegens de verdachte de verdenking bestond dat hij zich had schuldig gemaakt aan actieve en passieve ambtelijke corruptie, witwassen en schending van een geheimhoudingsplicht. Die verdenking bestond dus uit meer dan de enkele verdenking van lekken uit de vertrouwenscommissie. De rechter-commissaris heeft daarop zijn beslissingen tot doorzoeking van de woningen van de verdachte en zijn kinderen gebaseerd en heeft deze beslissingen daarop ook kunnen baseren.

In de woning van de verdachte diende - in het licht van de bestaande verdenking - onder andere te worden gezocht naar ‘administratieve bescheiden met betrekking tot de VVD’ en ‘overige aan ambtelijke corruptie te liëren bescheiden’. Het wekt in dat kader geen verbazing dat ook de ordners van de verdachte met daarin zijn administratie over de diverse gemeenteraads-, Provinciale Staten-, en Tweede Kamerverkiezingen in beslag zijn genomen. Het was goed mogelijk dat die documenten aanwijzingen zouden bevatten voor de verdenking van ambtelijke corruptie. Daarbij komt dat de rechter-commissaris gelet op de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit bij doorzoekingen van woningen bij de inbeslagname voor een zekere voortvarendheid moet kiezen. Er bestaat dan ook geen grond om deze resultaten van het onderzoek uit te sluiten van het bewijs.

9.3 Tussenconclusie

De verweren worden verworpen.

10. Informatie lekken

10.1 Inleiding

Onder feit 1 op de tenlastelegging wordt de verdachte het verwijt gemaakt dat hij als adviseur van de vertrouwenscommissie voor de benoeming van de nieuwe burgemeester van de gemeente Roermond - kort gezegd - informatie heeft gelekt. Dat is primair tenlastegelegd als actieve omkoping van de burgemeesterskandidaat [betrokkene 1] . Subsidiair is dit ten laste gelegd als schending van een wettelijke geheimhoudingsplicht.

Actieve omkoping

10.2 Standpunt officier van justitie

Onder verwijzing naar het arrest van het Gerechtshof Den Haag van 12 maart 2015 in de zaak [betrokkene 1] stelt de officier van justitie dat het doel van de verdachte bij het delen van de vertrouwelijke informatie met [betrokkene 1] tweeledig kan zijn geweest. Namelijk om in Roermond een VVD-er op de burgermeesterstoel te krijgen én omdat het de verdachte heel goed uitkwam dat die nieuwe burgemeester hem dan ook wat schuldig was. Het laatstgenoemde doel kan redengevend zijn voor de bewezenverklaring van de ten laste gelegde ambtelijke corruptie.

[betrokkene 1] heeft de verdachte informatie verstrekt over [betrokkene 4] en heeft de verdachte in juni 2012 voorgedragen als gedeputeerde van de provincie Limburg en die kandidatuur en de persoon van de verdachte openlijk gesteund, verdedigd en aangeprezen. De vertrouwelijke informatie die de verdachte aan [betrokkene 1] verstrekte, zou kunnen worden aangemerkt als dank voor bewezen diensten.

10.3 Beoordeling

10.3.1 Actieve omkoping sub 1

Het is niet voor niets dat de officier van justitie het arrest van het Gerechtshof Den Haag (Gerechtshof Den Haag 12 maart 2015, ECLI:NL:GHDHA:2015:5331.) in de zaak [betrokkene 1] heeft aangehaald. Die zaak is immers gebaseerd op exact dezelfde feiten en omstandigheden als de zaak tegen de verdachte zoals die in zaaksdossier 01 is uitgewerkt.

Maar anders dan in de zaak [betrokkene 1] , moet bij de verdachte sprake zijn van oogmerk dat op zijn minst genomen gericht moet zijn op het doen ontstaan van een voorkeursrelatie tussen hem en [betrokkene 1] . Voor bewezenverklaring moet het doel van de verdachte zijn geweest dat [betrokkene 1] bij hem in het krijt zou komen te staan.

Vast staat dat aan [betrokkene 1] informatie is gelekt. De verstrekte informatie zou als dienst in de zin van artikel 177 Sr kunnen worden aangemerkt. De vraag die belangrijker is, is of die dienst aan [betrokkene 1] is verleend met het oogmerk [betrokkene 1] te bewegen iets te doen of na te laten, waarbij het laten ontstaan van een zekere voorkeursbehandeling de ondergrens is. Met het Gerechtshof Den Haag kan worden geoordeeld dat het zeker niet onaannemelijk is dat het handelen van de verdachte is ingegeven door zijn wens om de politieke partij van de verdachte en om zichzelf een zo sterk mogelijke positie in het binnenlands bestuur in de regio te verschaffen, zonder specifieke voordelen (voor die partij of voor zichzelf) te beogen. Dit nevendoel vormt een sterke contra-indicatie op het oogmerk zoals dat uit de uiterlijke verschijningsvorm van het handelen van de verdachte zou kunnen worden afgeleid.

Voor een bewezenverklaring van het hiervoor omschreven oogmerk is dan ook meer nodig. Uit het dossier en het requisitoir volgt echter niet meer. De officier van justitie komt niet veel verder dan: ‘dat het de verdachte wel heel goed uitkwam dat die nieuwe burgemeester hem dan ook wat schuldig was.’ en ‘dat de verdachte graag iemand op die stoel wilde die hem gunstig gezind was’. Op de terechtzitting van 10 mei 2016 (zie: proces-verbaal van de zitting p. 54) is op dit punt zonder resultaat aan de officier van justitie om verheldering gevraagd.

Er kan daarom niet buiten redelijke twijfel worden vastgesteld dat de verdachte het vereiste oogmerk heeft gehad.

10.3.2 Actieve omkoping sub 2

Het onder sub 2 ten laste gelegde voordragen van de verdachte als gedeputeerde van de provincie Limburg en het openlijk steunen van die voordracht komen als aanleiding voor de dienst die de verdachte aan [betrokkene 1] heeft verleend, niet overtuigend uit de verf.

Conclusie

Niet wettig en overtuigend bewezen is dat de verdachte het onder 1 primair ten laste gelegde heeft begaan, zodat de verdachte daarvan zal worden vrijgesproken

Schending van de wettelijke geheimhoudingsplicht

10.4 Vaststaande feiten

De volgende feiten en omstandigheden kunnen op grond van de inhoud van de bewijsmiddelen als vaststaand worden aangemerkt. Deze feiten hebben op de zitting niet ter discussie gestaan en kunnen zonder nadere motivering dienen als vertrekpunt voor de beoordeling van de bewijsvraag.

De verdachte heeft als adviseur van de vertrouwenscommissie voor de benoeming van de nieuwe burgemeester van de gemeente Roermond informatie verstrekt aan [betrokkene 1] , [betrokkene 3] en/of aan derden. Het betrof informatie over - zakelijk weergegeven -:

10.5 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat overleg binnen de partijlijn over burgemeestersbenoemingen niet alleen dagelijks gebruik, maar zelfs noodzakelijk is. Op de zitting is een en ander door de verdachte meerdere malen omstandig betoogd en nadrukkelijk beklemtoond. De verdediging heeft hierbij verwezen naar het overgelegde rapport van prof. dr. [betrokkene 24] . Dit algemene verweer is door de verdediging uitgewerkt in een aantal subverweren:

10.6 Wettelijk kader

Het wettelijk kader luidt als volgt:

Artikel 61c Gemw luidde in de ten laste gelegde periode - voor zover van belang - als volgt:

Artikel 61 Gemw luidde in de ten laste gelegde periode - voor zover van belang - als volgt:

10.7 Beoordeling

Vooropgesteld wordt dat een geheimhoudingsplicht als hier aan de orde is, een inperking van de vrijheid van meningsuiting is. Hoewel de concrete inperking van het grondrecht weliswaar vooral ziet op het aan het openbaringsrecht verbonden verspreidingsrecht en minder op het openbaringsrecht zelf, wordt door de verregaande inperking op het punt van die verspreiding echter ook het openbaringsrecht in zijn inhoud geraakt. Tegen die achtergrond kan een dergelijke inperking op grond van artikel 7 Gw slechts bij wet in formele zin worden geregeld. Dat is blijkens de wetgeschiedenis van de Gemeentewet, meer in het bijzonder die van artikel 61c Gemw, in ieder geval ook de visie van de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

‘(…)

De regering wijst er allereerst op dat de geheimhoudingsplicht op grond van artikel 7 van de Gw formeel slechts bij wet geregeld kan worden. Om die reden is in artikel 61c, tweede lid, de geheimhoudingsplicht neergelegd ten aan zien van beraadslagingen die met gesloten deuren plaatsvinden en ten aanzien van de stukken die ten behoeve van de beraadslagingen zijn opgesteld alsmede de stukken waaronder de aanbeveling die door de raad aan de Minister van Binnenlandse Zaken worden gezonden.’

(…)

Kamerstukken II, 1996/97, 25444, nr. 5 p. 17 en 18

In de tenlastelegging is artikel 61c Gemw opgenomen als een van de wettelijke voorschriften waarin de geheimhouding zou zijn geregeld. Artikel 61c Gemw is een wet in formele zin. De vraag die aan de orde is, is of de door de verdachte doorgespeelde informatie onder de geheimhoudingsplicht van artikel 61c Gemw valt.

In artikel 61c Gemw is neergelegd dat de beraadslagingen bedoeld - voor zover van belang - in artikel 61, derde en vierde lid Gemw onder de geheimhoudingsplicht vallen. Ook de stukken die aan de raad worden gezonden, vallen op grond van artikel 61c Gemw onder die geheimhoudingsplicht. De wetsgeschiedenis leert dat met de beraadslagingen in artikel 61c Gemw de beraadslagingen van de vertrouwenscommissie worden bedoeld.

‘De leden behorende tot de fractie van GroenLinks vroegen of de redactie van artikel 61c, eerste lid, niet onzorgvuldig is geformuleerd, daar waar wordt gesproken over beraadslagingen bedoeld in artikel 61 derde lid, terwijl in 61, derde lid, sprake is van twee typen beraadslagingen, nl. van de raad die uit zijn midden een vertrouwenscommissie instelt, wat in een normale openbare raadsvergadering plaatsvindt, en de beraadslagingen van de vertrouwenscommissie.

Het artikel moet zo uitgelegd worden dat het betrekking heeft op de beraadslagingen van de vertrouwenscommissie.’

Kamerstukken II, 1996/97, 25444, nr. 11b p. 20

Artikel 61, derde lid, Gemw begint met het beschrijven van de instelling van de vertrouwenscommissie voor de beoordeling van de kandidaten en artikel 61, vierde lid Gemw eindigt met het beschrijven dat de vertrouwenscommissie verslag uitbrengt van haar bevindingen aan de raad en de commissaris (van de Koning(in)). Met dit begin en einde en alles wat daar tussen ligt, wordt in artikel 61 Gemw aldus de taak beschreven die de vertrouwenscommissie heeft bij de procedure van de burgemeestersbenoeming. De beraadslagingen van de vertrouwenscommissie bij het vervullen van die taak als ook het verslag waarin de bevindingen van de beraadslagingen worden neergelegd, vallen onder de geheimhoudingsplicht van artikel 61c Gemw.

Die taak van de vertrouwenscommissie komt er materieel op neer dat de commissie in een sollicitatieprocedure de kandidaten beoordeelt en daar uiteindelijk verslag van doet aan de raad. In confesso is dat de namen van de kandidaten voor de burgemeestersbenoeming onder de geheimhoudingsplicht van de vertrouwenscommissie vallen. Daarnaast behoeft het geen betoog dat de beraadslagingen óver de kandidaten en de onderdelen van die beraadslagingen ook onder die geheimhoudingsplicht vallen.

In het licht daarvan is het evident dat de antwoorden op de in de gesprekken met de vertrouwenscommissie gestelde vragen een onderdeel zijn van die beraadslagingen. Daarmee vallen de vragen en de gegeven antwoorden alsook de toelichting daarop eveneens onder de geheimhoudingsplicht van de vertrouwenscommissie. De vragen en antwoorden vormen immers een zeer belangrijk instrument voor de vertrouwenscommissie om uiteindelijk tot een afweging en beoordeling te komen.

De geheimhoudingsplicht is op deze wijze uitputtend geregeld in artikel 61c Gemw. Dit is ook de visie van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zoals deze volgt uit de Circulaire benoeming, functioneringsgesprekken en herbenoeming burgemeester als ook uit een antwoord van deze minister op Kamervragen in 2008.

In paragraaf II van de Circulaire benoeming, functioneringsgesprekken en herbenoeming burgemeester van 10 juli 2012, Stcrt 2012/15046 inwerkingtreding 15 juli 2012 is het navolgende opgenomen.

‘(…)

II. De instelling van de vertrouwenscommissie

De geheimhoudingsplicht vloeit rechtstreeks voort uit artikel 61c van de Gemeentewet en blijft ook na ontbinding van de vertrouwenscommissie van kracht. Hij geldt voor de leden van de vertrouwenscommissie, de adviseur en de ambtelijke bijstand. Elk overleg met niet-leden van de vertrouwenscommissie, en dus ook met de overige raadsleden en eventuele oud-leden van de vertrouwenscommissie, is uitgesloten, dit op straffe van schending van het ambtsgeheim.

Aanhangsel Handelingen II, 2007/08, nr. 102

(…)

Antwoord van minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties).

(…)

Eén van die afspraken was het afleggen van een geheimhoudingsverklaring. Met het doen afleggen van een dergelijke verklaring heeft de raad, in het licht van ervaringen uit het verleden, nader accent willen geven aan de wettelijke geheimhoudingsplicht van artikel 61c van de Gemeentewet. Nu de geheimhouding echter rechtstreeks uit de wet voortvloeit, is het afleggen van een geheimhoudingsverklaring inderdaad een overbodige handeling.

(…)

Nu de wet de geheimhouding uitputtend heeft geregeld, bestaat ter zake geen aanvullende verordenende bevoegdheid. De geheimhoudingsverklaring is dus niet alleen overbodig, zij is ook in strijd met de wet.’

10.7.1 Raadsbesluit 2012/035/3

Rest nog een korte opmerking over het raadsbesluit 2012/035/3. Dit raadsbesluit is als wettelijk voorschrift waarin de geheimhouding zou zijn neergelegd opgenomen in de tenlastelegging.

Zoals hierboven uiteen is gezet kan een geheimhoudingsplicht zoals hier aan de orde is gelet op artikel 7 Gw alleen in een wet in formele zin worden neergelegd. Het raadsbesluit 2012/035/3 is dat niet. Wel zijn in dit wettelijke voorschrift (vgl: Hoge Raad 30 november 1914, NJ 1915, 282) geheimhoudingsbepalingen opgenomen die de procedure van de vertrouwenscommissie raken. Het raadsbesluit luidt - voor zover van belang - als volgt.

Geheimhoudingsplicht

Artikel 5

1. De leden van de commissie hebben volstrekte geheimhoudingsplicht omtrent hetgeen direct of

indirect aan hen als lid van de commissie ter kennis is gekomen.

(…)

(…)

De leden een tot en met drie van dit artikel zijn op overeenkomstige wijze van toepassing op

degene die op grond van artikel 7 de commissie ambtelijke bijstand verleent en de adviseur van de commissie.

5. De geheimhouding brengt onder meer met zich mee dat, anders dan door tussenkomst van de

commissaris, geen inlichtingen -schriftelijk of mondeling- kunnen worden ingewonnen over de

sollicitanten en dat overleg met derden is uitgesloten.

(…)

Als de geheimhoudingsbepalingen worden overzien kan worden vastgesteld dat de inhoud van het raadsbesluit op het punt van de geheimhouding geen nadere regels stelt. Het raadsbesluit maakt daarom geen afzonderlijke inbreuk op de vrijheid van meningsuiting. Het geeft slechts in andere bewoordingen weer wat de Gemeentewet in artikel 61c uitputtend heeft geregeld. Met zijn handelen heeft de verdachte ook de geheimhoudingsbepalingen uit dit wettelijk voorschrift geschonden.

Conclusie

De verweren worden verworpen.

11. Verkiezingsgeknoei

11.1 Inleiding

Onder feit 2 wordt aan de verdachte ten laste gelegd het voorhanden hebben van stempassen en volmachtbewijzen (hierna gezamenlijk: verkiezingsdocument(en)) met het oogmerk die wederrechtelijk te gebruiken.

11.2 Standpunt verdediging

Aangevoerd is dat uit de verklaringen van de onder A genoemde onderhandse volmachtgevers niet tot onvoldoende blijkt van betrokkenheid van de verdachte bij het invullen van die onderhandse volmachten in het algemeen en bij het in de tenlastelegging gestelde (oogmerk van) wederrechtelijk gebruik in het bijzonder. Datzelfde verweer wordt door de verdediging gevoerd met betrekking tot de onder B genoemde schriftelijke volmachtbewijzen. Ook daar blijkt volgens de verdediging niet van actieve betrokkenheid van de verdachte. Daarnaast wordt het wederrechtelijk gebruik van de schriftelijke volmachten betwist. Als er al sprake is van onjuist invullen van de aanvraagformulieren voor de schriftelijke volmacht (hierna: L8 formulieren) en als dit al wederrechtelijk zou zijn, dan kan niet worden bewezen dat de verdachte met het gebruik van de schriftelijke volmachten op zich het oogmerk van wederrechtelijk gebruik heeft gehad.

11.3 Beoordeling

11.3.1 Juridisch kader

De gebruikte delictsomschrijving kent twee centrale delictsbestanddelen. Het ‘voorhanden hebben’ en het ‘oogmerk van wederrechtelijk gebruik’. Het bestanddeel ‘voorhanden hebben’ levert geen vragen op. De vraag die moet worden beantwoord, is wat in de delictsomschrijving is bedoeld met het ‘oogmerk van wederrechtelijk gebruik’. Heeft de wetgever voor ogen gehad dat het oogmerk gericht moet zijn op het ‘wederrechtelijk gebruik’ van het verkiezingsdocument als zodanig? Of richt het oogmerk zich op ieder gebruik van het verkiezingsdocument dat wederrechtelijk is?

Voor een antwoord op deze vraag is de wetsgeschiedenis van - onder meer - artikel Z 3 KW geraadpleegd.

‘Tegen de knoeierijen met stembiljetten, welke in 1946 in een gemeente hebben plaatsgevonden, kan uit hoofde van de strafbepalingen der kieswet niet worden opgetreden. De thans voorgestelde artikelen (…) [rb: de huidige artikelen Z 1 tot en met Z 3] beogen in deze lacune te voorzien.’

Kamerstukken II, 1947/48, 689, 3, p. 4.

De wetsgeschiedenis biedt voor de uitleg van het begrip ‘wederrechtelijk gebruik’ uiterst weinig aanknopingspunten. Uit de zeer beperkte toelichting kan slechts worden opgemaakt dat het doel van de wetgever was om met de drie strafbepalingen Z 1 tot en met Z 3 KW te kunnen optreden tegen ‘knoeierijen met stembiljetten’.

Uit de systematiek van deze drie strafbepalingen is wel iets op te maken over de reikwijdte van het bestanddeel ‘wederrechtelijk gebruik’. Voor een goed begrip is daarom hieronder eerst de tekst van de eerste drie strafbepalingen van de Kieswet opgenomen waarop daarna zal worden ingegaan:

Artikel Z 1

Degene die stembiljetten, stempassen, kiezerspassen, volmachtbewijzen of briefstembewijzen namaakt of vervalst met het oogmerk deze als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.

Artikel Z 2

Degene die opzettelijk als echt en onvervalst gebruikt of door anderen doet gebruiken stembiljetten, stempassen, kiezerspassen, volmachtbewijzen of briefstembewijzen, die hij zelf heeft nagemaakt of vervalst of waarvan de valsheid of vervalsing hem, toen hij ze ontving, bekend was, of deze, met het oogmerk om ze als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken, in voorraad heeft, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.

Artikel Z 3

Degene die stembiljetten, stempassen, kiezerspassen, volmachtbewijzen of briefstembewijzen voorhanden heeft met het oogmerk deze wederrechtelijk te gebruiken of door anderen te doen gebruiken, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie.

Wanneer de drie bepalingen worden overzien, is kort gezegd in Z 1 het namaken/vervalsen van verkiezingsdocumenten met het oogmerk om deze als echt te gebruiken strafbaar gesteld. In Z 2 is strafbaar gesteld het gebruik of door anderen laten gebruiken van nagemaakte of vervalste verkiezingsdocumenten, alsmede het in voorraad hebben van dergelijke documenten met het oogmerk om deze als echt en onvervalst te gebruiken. In Z 3 tenslotte is strafbaar gesteld het voorhanden hebben van verkiezingsdocumenten met het oogmerk deze wederrechtelijk te (laten) gebruiken.

In Z 1 en Z 2 richt het oogmerk zich op ‘gebruik als echt’. In Z 3 richt het oogmerk zich op ieder ‘wederrechtelijk gebruik’. Anders gezegd: in Z 1 en Z 2 ligt het beschermde belang ook in de bescherming van de verkiezingen, daar waar het beschermde belang van Z 3 ligt in de bescherming van het verkiezingsdocument op zichzelf. Het verschil in beschermd belang vertaalt zich ook in de strafbedreiging. Z 1 en Z 2 kennen het ruimere beschermde belang een maximale gevangenisstraf van zes jaar toe, waar Z 3 slechts een maximale gevangenisstraf van twee jaar kent.

Het voorgaande overziend is met het delictsbestanddeel ‘wederrechtelijk gebruik’ bedoeld ieder gebruik van een verkiezingsdocument dat ‘in strijd is met het recht’.

11.3.2 Vrijspraak

Met de officier van justitie en de verdediging wordt geoordeeld dat dit feit voor zover het ziet op [betrokkene 25] , [betrokkene 26] , [betrokkene 27] , [betrokkene 28] , [betrokkene 29] niet wettig en overtuigend is bewezen, zodat de verdachte daarvan zonder nadere motivering zal worden vrijgesproken.

11.3.3 Bewijsverweer in feitelijke zin

Bij de beoordeling van de door de verdediging gevoerde bewijsverweren in feitelijke zin moet de verklaring van de verdachte zoals deze op de zitting van 4 april 2016 is afgelegd als uitgangspunt worden genomen. Deze verklaring luidt - zakelijk weergegeven -:

‘Iedere politieke partij in Nederland heeft een stemcoördinator. In Roermond was ik dat. De stempassen van mensen die niet konden gaan stemmen, of mensen die hun getekende stempas in de brievenbus gooiden of afgaven bij de verkiezingskraam werden onder de VVD leden verdeeld. (…) Ik vulde zelf de naam van de gemachtigde in op de stempas die ik kreeg van de volmachtgevers. Ik verdeelde de stempassen onder familieleden en VVD leden. (…) [betrokkene 27] en [betrokkene 28] zijn twee mensen die ik bereid had gevonden om stempassen in ontvangst te nemen van mensen die niet konden gaan stemmen.

U vraagt mij naar de schriftelijke volmachten. Er is één volmacht door mij ingevuld. De rest door anderen. De naam van de gevolmachtigde was bijna nooit ingevuld. Ik had die naam namelijk niet klaarliggen. De gevolmachtigden vulden zelf hun naam in. Het klopt dat er veel volmachtgevers waren die niet wisten wie de gevolmachtigden waren.’

In het proces-verbaal van de zitting van 4 april 2016 wordt in de hierboven aangehaalde verklaring gesproken over het invullen van schriftelijke volmachten. De verdachte heeft echter niet gesproken over het invullen van schriftelijke volmachten, maar over het invullen van L8 formulieren die tot een schriftelijke volmacht kunnen leiden. Op die manier moet de verklaring van de verdachte worden begrepen.

De in feitelijke zin bekennende verklaring van de verdachte is met de verklaringen van een aantal onderhandse en schriftelijke volmachtgevers in de bewijsmiddelenbijlage opgenomen. Wanneer deze verklaringen in samenhang worden beschouwd komt op grond daarvan het navolgende vast te staan.

De verdachte en zijn medeverdachten hebben stempassen in ontvangst genomen van een aantal kiezers. Die kiezers hadden op hun stempassen de volmacht getekend, maar daarop waren nog niet de persoons- en adresgegevens van de gemachtigde ingevuld. De verdachte en zijn medeverdachten hebben een gemachtigde gezocht en hebben deze zijn of haar persoons- en adresgegevens laten invullen en de stempas laten ondertekenen, waarna het kon worden aangemerkt als een onderhandse volmacht.

Ook hebben de verdachte en zijn medeverdachten schriftelijke volmachtbewijzen van een aantal personen voorhanden gehad die waren afgegeven op een verzoek (L8 formulier) om bij volmacht te mogen stemmen. Deze verzoeken waren niet op de voorgeschreven wijze en onvolledig door de volmachtgever ingevuld waarvan de verdachte en/of zijn medeverdachten wetenschap hadden.

De weerlegging van de door de verdediging gevoerde feitelijke bewijsverweren dat niet is gebleken van (actieve) betrokkenheid van de verdachte volgt uit de bewijsmiddelen waar de verklaring van de verdachte in het oog springt.

Wederrechtelijk gebruik

Met het vaststellen van het ten laste gelegde feitelijk gebruik van de stempassen en de volmachtsbewijzen rest nog slechts de vraag of dat gebruik wederrechtelijk is. De wijze van gebruik van de stempas wanneer deze wordt gebruikt als onderhandse volmacht is, evenals het gebruik van het L8 formulier, omschreven in de wet.

Artikel L 14 KW luidt - voor zover van belang - als volgt:

Artikel L 8 KW luidt – voor zover van belang - als volgt:

Voorgeschreven gebruik

Het in de wet voorgeschreven gebruik van de stempas als onderhandse volmacht houdt in dat de volmachtgever het formulier op de stempas tekent, de volmachtgever de gemachtigde laat medeondertekenen en dat vervolgens de volmachtgever het volmachtbewijs overdraagt aan de gevolmachtigde.

De in de wet voorgeschreven wijze van invullen van het L8 formulier houdt in dat de kiezer in zijn verzoekschrift een gemachtigde aanwijst die een (schriftelijke) verklaring afgeeft dat de gemachtigde bereid is als zodanig op te treden. Ook hier vereist de in de wet voorgeschreven wijze van handelen met een L8 formulier dat de volmachtgever weet wie de gevolmachtigde is.

Deze voorgeschreven gang van zaken vereist in allebei de gevallen dat de volmachtgever weet wie de gevolmachtigde is. Dit ligt bij volmachtverlening in het algemeen ook voor de hand maar bij een in de Kieswet neergelegde mogelijkheid van volmachtverlening lijkt dit een evidentie.

Het feitelijk handelen van de verdachte en zijn medeverdachten met betrekking tot de onderhandse volmacht strookt niet met het voorgeschreven gebruik en is daarmee wederrechtelijk.

Voor de schriftelijke volmacht geldt dit ook, maar komt dit wederrechtelijk gebruik op een andere wijze tot stand. Het feitelijk handelen van de verdachte en zijn medeverdachten ten aanzien van het L8 formulier voldoet niet aan de in de wet voorgeschreven wijze van gebruik en is daarmee wederrechtelijk. Het wederrechtelijk gebruik van het L8 formulier is echter op zichzelf niet strafbaar. Het gebruik van de op onjuiste wijze ingevulde L8 formulieren leidt evenwel direct tot de afgifte door de gemeente van onjuiste, want niet in overeenstemming met het doel van de wet, volmachtbewijzen. De informatie op de volmachtbewijzen suggereert immers een bekendheid van de volmachtgever met de gevolmachtigde terwijl die er niet is. De verdachte en zijn medeverdachten hadden het oogmerk om deze in strijd met de wet totstandgekomen volmachtbewijzen te gebruiken. Dat gebruik is wederrechtelijk.

Conclusie

Het verweer wordt verworpen.

14. Van zwart naar wit

Mr. Stevens, de raadsvrouw van de verdachte Van Rey, heeft gevraagd om de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de heer Plasterk als getuige te horen. Zij heeft dit verzoek onderbouwd door te verwijzen naar de tweet van de minister van 5 april 2016 in reactie op een eerdere tweet van diezelfde datum. Mr. Stevens stelt daarbij dat uit de tweet van de minister blijkt dat hij wetenschap heeft van een andere gang van zaken bij burgemeestersbenoemingen dan de verdachte Van Rey ter zitting heeft verklaard.

Dit verzoek zal, nu het nieuwe informatie betreft, worden getoetst aan de hand van het criterium van het verdedigingsbelang.

Het openbaar ministerie stelt in reactie op het verzoek van mr. Stevens dat de tweet van de minister geen bewijsmiddel in het dossier is en die uitlating bovendien buiten het proces is gedaan. Dit maakt, in de ogen van het openbaar ministerie, dat om die reden het verzoek moet worden afgewezen.

Toegegeven kan worden dat zeker niet alles wat buiten een strafproces plaatsvindt relevantie heeft voor een strafzaak. Sterker nog, eigenlijk vrijwel nooit. Dit ligt in deze zaak en onder de gegeven omstandigheden anders.

Zoals al door ons is gezegd reageert de minister met zijn tweet op de kern van een belangrijk verweer van de verdachte Van Rey in de zaak van de burgemeestersbenoeming, namelijk dat er binnen de partijlijn vrijelijk wordt geklankbord. In de tweet zegt de minister, in duidelijke reactie op dit verweer: ‘Iedereen doet aan klankborden’ is niet waar. Uit de tekst van de tweet blijkt verder dat de minister zijn ervaring bij de voordrachten van burgemeesters en CdKs als reden van wetenschap naar voren brengt. Deze wetenschap ligt ook voor de hand, nu hij, als Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het voorstel tot de voordracht van burgemeesters aan de ministerraad doet.

De verdachte Van Rey heeft een duidelijk belang bij het horen van de minister. Hoe de rechtbank het ook wendt of keert, daar kan zij niet omheen. Immers, zoals uit het voorgaande blijkt, is het een minister die directe wetenschap kan hebben over hetgeen hij heeft getwitterd en de tweet die hij heeft gestuurd kan zeer wel mogelijk betrekking hebben op de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. Die behelzen namelijk meer dan de bewijsvraag alleen.

Het verzoek van mr. Stevens tot het horen van minister Plasterk zal worden toegewezen, zij het voorwaardelijk. Mocht de rechtbank zich op het punt van de burgemeestersbenoeming niet bevoegd achten, dan komt zij niet toe aan het horen van deze getuige.

Rechtbank Rotterdam

Team straf 1

Datum uitspraak: 18 februari 2015

Beslissingen op onderzoekswensen in onderzoek San José

Op de zitting van 20 en 21 januari 2015 zijn namens de drie verdachten en door de officieren van justitie onderzoekswensen kenbaar gemaakt. Daarop volgen nu de beslissingen.

1. Vooropstellingen in alle zaken

1.1. Beslissingskader

De onderzoekswensen zijn getoetst aan de maatstaf van het verdedigingsbelang (vervolgingsbelang). Bij deze toetsing is de aan de onderzoekswensen ten grondslag gelegde motivering in aanmerking genomen.

Beoordeeld is of in de motivering tot uitdrukking is gebracht waarom het gewenste onderzoek, veelal het horen van een getuige, van belang is voor enige in de strafzaak uit hoofde van de artikelen 348 en 350 Sv te nemen beslissing.

Tot de onderzoekswensen behoren ook verzoeken tot het horen van getuigen aan de hand van wier verklaringen de verdediging de vraag naar de rechtmatigheid van het onderzoek aan de orde wil stellen. Met als doel om daarna eventueel een beroep op een vormverzuim als bedoeld in artikel 359a Sv te kunnen doen. Bij die verzoeken is naast het bovenstaande in de beoordeling meegenomen of er in de motivering aan de hand van de factoren genoemd in artikel 359a Sv aandacht is besteed aan het rechtsgevolg waartoe één en ander zou dienen te leiden.

Daar waar de motivering van de onderzoekswensen niet voldeed aan de hierboven genoemde maatstaven is beoordeeld of er desalniettemin reden was om tot toewijzing van de verzoeken te komen. Dit in overeenstemming met de op de zitting toegezegde te betrachten coulance bij de beoordeling van de motivering van de onderzoekswensen, vanwege het korte tijdsbestek tussen het verstrekken van het zeer omvangrijke einddossier en de regiezitting. Bij die beoordeling speelde een eventuele instemming van de officieren van justitie met de onderzoekswensen van de verdachten een belangrijke factor.1.

Het staat de raadslieden van de verdachten vrij om aanwezig te zijn bij de verhoren van getuigen in de zaken van medeverdachten. Als daar gebruik van wordt gemaakt, geldt vanaf dat moment dat deze getuigen ook in de zaak van die verdachte gelden als te zijn toegewezen. In verband hiermee wordt aan de rechter-commissaris verzocht om de raadslieden van alle verdachten op de hoogte te stellen van de data en tijdstippen van alle verhoren in de zaak San José.

1.2. Verdere gang van zaken

De zaken worden verwezen naar de rechter-commissaris belast met de behandeling van strafzaken in deze rechtbank, teneinde de hieronder genoemde onderzoekshandelingen uit te voeren en voorts om de onderzoekshandelingen te verrichten die door de rechter-commissaris noodzakelijk worden geacht.

Op initiatief van de rechtbank, dan wel van de rechter-commissaris, zal als sluitstuk van de te voeren regie op enig moment een nadere regiezitting worden gelast. Bij de beoordeling van dan nog bestaande onderzoekswensen zal het noodzaakscriterium in beginsel leidend zijn.

1.3. Overig

Hieronder worden de toegewezen getuigen genoemd per verdachte en per feit/onderdeel waarvoor zij door de raadslieden waren verzocht. Dat is ook meteen het kader waarbinnen zij zijn toegewezen. Dit brengt mee dat een aantal getuigen meer dan één keer worden genoemd.

Aan de rechter-commissaris wordt in overweging gegeven om niet alle getuigen in Rotterdam te horen nu zowel de getuigen als de procespartijen in het zuiden van het land woonachtig/werkzaam zijn.

2. [verdachte 1]

2.1. Beslissingen getuigenverzoeken

Feit 1

[getuige 1]*

[getuige 2]*

Feiten 2 en 3

[getuige 3]*

[getuige 4]

[getuige 5]

[getuige 6]

Feiten 4, 5 en 6 gezamenlijk2.

[getuige 3]*

[getuige 7]*

[getuige 8]*

[getuige 9]

[getuige 10]

Feit 4

medeverdachte [verdachte 2]*

medeverdachte [verdachte 3]*

[getuige 11]*

[getuige 12]*

Projecten Kazernevoorterrein en aankoop stadskantoor

[getuige 13]*

[getuige 14]*

[getuige 15]*

[getuige 16]*

[getuige 17]*

[getuige 18]*

[getuige 19]*

[getuige 20]*

[getuige 21]*

Project MCZ/Aldi

[getuige 17]*

[getuige 21]*

[getuige 22]*

[getuige 18]*

[getuige 23]

[getuige 24]

[getuige 25]

[getuige 26]

[getuige 27]

[getuige 28]

Project ECI

[getuige 29]*

[getuige 30]*

[getuige 31]*

[getuige 19]*

[getuige 18]*

[getuige 32]*

[getuige 22]*

[getuige 14]*

[getuige 21]*

[getuige 33]

Project reclamezuil

[getuige 12]*

[getuige 2]*

Feit 5

[getuige 34]*

[getuige 35]*

[getuige 19]*

[getuige 36]

Feit 6

[getuige 37]*

medeverdachte [verdachte 3]*

[getuige 15]*

Feit 7

[getuige 1]*

[getuige 38]

[getuige 39]

[getuige 40]

Aangehouden worden de verzoeken tot het horen van:

[getuige 41];

F. Teeven;

de verbalisant(en) die werkzaam was (waren) als “uitluisteraar” op 20 september 2012;

in afwachting van het rapport van de heer [getuige 41].

Afgewezen worden de overige getuigenverzoeken.

Overige beslissingen

Kennis genomen is van de toezegging van de officieren van justitie dat zij:

Ten aanzien van het verzoek tot het horen van [betrokkene 1] wordt beslist dat thans kan worden volstaan met het doen opmaken van een aanvullend rapport door de Kiesraad.

[betrokkene 2] en [betrokkene 3] zullen, onder regie van de rechter-commissaris, worden opgedragen een aanvullend proces-verbaal op te maken over het boekenonderzoek dat bij de verdachte [verdachte 2] is verricht en de aangifte die naar aanleiding daarvan op 11 juli 2012 is gedaan. Het openbaar ministerie en de raadsvrouw kunnen hiertoe vragen inbrengen die de opsporingsambtenaren in hun proces-verbaal kunnen beantwoorden.

De beslissing op het verzoek tot het verstrekken van een verbatim uitwerking van de opgenomen tapgesprekken tussen de verdachte en de secretaresse van F. Teeven wordt aangehouden in afwachting van het verstrekken van het door het openbaar ministerie toegezegde tapdossier betreffende het telefoonnummer [telefoonnummer].

Afgewezen worden de overige verzoeken.

3. [verdachte 2]

Beslissingen getuigenverzoeken

Alle feiten

medeverdachte [verdachte 1]*

medeverdachte [verdachte 3]*

[getuige 11]*

Project Kazernevoorterrein

[getuige 31]*

[getuige 13]*

[getuige 3]*

[getuige 30]*

[getuige 18]*

[getuige 19]*

[getuige 7]*

[getuige 29]*

[getuige 14]*

[getuige 42]

[getuige 43]

Project MCZ/Aldi

[getuige 29]*

[getuige 24]

[getuige 44]

[getuige 26]

[getuige 45]

[getuige 46]

Project ECI

[getuige 31]*

[getuige 18]*

[getuige 47]

[getuige 22]*

[getuige 48]

Project Retailpark

[getuige 30]*

[getuige 49]

[getuige 22]*

[getuige 15]*

Project ZZ.01 reclamezuil

[getuige 12]*

[getuige 50]

[getuige 51]

[getuige 52]

Getuigen [bedrijf]

[getuige 53]*

[getuige 34]*

[getuige 8]*

[getuige 54]

[getuige 55]

Getuigen werkwijze [verdachte 1]

[getuige 54]

[getuige 34]*

[getuige 55]

Afgewezen worden de overige getuigenverzoeken.

Overige beslissingen

Toegewezen wordt het verzoek tot het horen van de verdachte in zijn eigen zaak door de rechter-commissaris. De verdenking, de omvang van het dossier, de positie van de verdachte binnen dat dossier alsmede de instemming met het verzoek door de officieren van justitie vormen aanleiding om tot toewijzing van dit verzoek te komen. Dit ondanks dat een dergelijk verhoor hoogst ongebruikelijk is. De verdachte zal als eerste worden gehoord op de verdenkingen die tegen hem zijn gerezen alvorens een aanvang wordt gemaakt met de getuigenverhoren in zijn zaa.k

[betrokkene 2], [betrokkene 3], [betrokkene 4], [betrokkene 5] en [betrokkene 6] zullen, onder regie van de rechter-commissaris, worden opgedragen een aanvullend proces-verbaal op te maken over het boekenonderzoek dat bij de verdachte is verricht en de aangifte die naar aanleiding daarvan op 11 juli 2012 is gedaan. Het openbaar ministerie en de raadsman kunnen hiertoe vragen inbrengen die de opsporingsambtenaren in hun proces-verbaal kunnen beantwoorden.

Afgewezen worden de overige verzoeken.

4. [verdachte 3]

Beslissingen getuigenverzoeken

medeverdachte [verdachte 2]*

[getuige 7]*

[getuige 18]*

[getuige 30]*

[getuige 29]*

Overige verzoeken

Het verzoek van de raadsman tot afsplitsing van de zaak wordt afgewezen. De zaak van [verdachte 3] hangt (zeer) nauw samen met de zaken van de medeverdachten. Op enig - niet vooraf te bepalen - moment zou door het verstrijken van de tijd deze beslissing anders kunnen uitvallen.

5. Openbaar ministerie

Beslissingen getuigenverzoeken

[getuige 12]

[getuige 11]

Rechtbank Rotterdam

Team straf 1

Datum uitspraak: 20 januari 2015

Beslissingen op preliminaire verweren in onderzoek San José

Ten aanzien van de preliminaire verweren met betrekking tot de (partiële) niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie wordt als volgt overwogen.

Preliminaire verweren onder voorbehoud

De raadsvrouw heeft aangevoerd dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk dient te worden verklaard omdat - kort en zakelijk weergegeven -:

a) er geen sprake meer kan zijn van een fair trial, gelet op de zeer negatieve beeldvorming in de media die is veroorzaakt door of namens het openbaar ministerie;

b) er sprake is van doelbewuste en grove veronachtzaming van de belangen van de [verdachte] indien komt vast te staan dat er geen sprake is geweest van een storing in de tapapparatuur waardoor het telefoongesprek tussen de [verdachte] en [betrokkene 1] niet is opgenomen.

Beoordeling

Zoals betoogd door zowel de raadsvrouw zelf, als ook door het openbaar ministerie zijn deze, onder a en b genoemde verweren ontijdig. Zonder onderzoek van de zaak zelf kan over deze verweren niet inhoudelijk worden beslist.

Preliminaire verweren tot partiële niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie

De raadsvrouw heeft aangevoerd dat het openbaar ministerie partieel niet-ontvankelijk dient te worden verklaard omdat - kort en zakelijk weergegeven -:

c) er ten aanzien van feit 7 sprake is van een fiscale discussie, die op een geheel andere wijze door een geheel andere instantie dient te worden beoordeeld;

d) de [verdachte] wel, maar de heren [betrokkene 2], [betrokkene 3] en [betrokkene 4] niet worden vervolgd.

Beoordeling

Het onder c genoemde verweer betreft (ook) een verweer waarop zonder onderzoek van de zaak zelf niet inhoudelijk kan worden beslist. Dit blijkt reeds uit de inhoudelijke wijze waarop het verweer wordt gevoerd en de inhoudelijke reactie van het openbaar ministerie daarop. Dit verweer is derhalve ook ontijdig.

Het onder d genoemde niet-ontvankelijkheidsverweer wordt verworpen. Op grond van het opportuniteitsbeginsel bepaalt het openbaar ministerie in welke zaak zij tot vervolging overgaat en in welke zaak niet. Die beslissing dient de rechtbank met terughoudendheid te toetsen. In de kern komt het verweer van de raadsvrouw erop neer dat door het openbaar ministerie op deze wijze geen invulling mag worden gegeven aan het opportuniteitsbeginsel, omdat er gehandeld is in strijd met het gelijkheidsbeginsel, nu er sprake is van gelijke gevallen.

Van gelijke gevallen is geen sprake. Daarbij neemt de rechtbank in aanmerking dat de [verdachte] een openbaar bestuurder is en de drie anderen niet, hij voor een groter bedrag van omkoping wordt vervolgd dan de drie anderen apart en hij ook overigens van andere, soortgelijke feiten wordt verdacht.