Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/3.5.1:3.5.1 Inleiding

Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/3.5.1

3.5.1 Inleiding

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De rechtsbronnen van het fiscale bestuurlijke boeterecht zijn niet alleen nationaalrechtelijk van aard. Ook de mensenrechtenverdragen, waarvan het EVRM de voornaamste is,1 bevatten bepalingen die rechtstreeks werken,2 zodat een boeteling daarop een beroep kan doen ten overstaan van de Nederlandse rechter.3 Ratificatie van het EVRM is verbonden aan het lidmaatschap van de Raad van Europa en er bestaat een eigen, rechtsprekend orgaan waarop een beroep kan worden gedaan als de nationaalrechtelijke procesmogelijkheden zijn uitgeput, te weten het EHRM (gezeten in Straatsburg).4 Oordelen van het EHRM zijn bindend en de Hoge Raad volgt dus de uitleg die het EHRM aan de verdragsbepalingen geeft.5 De uitleg van de verdragsbepalingen geschiedt autonoom, dat wil zeggen: onafhankelijk van de dogma’s en tradities in de rechtsstelsels van de verschillende verdragsstaten.6

Voor de (fiscale) bestuurlijke boete is art. 6 EVRM, dat het recht op een eerlijk proces beschermt, de cruciale bepaling uit het EVRM.7 Het uitgangspunt van het EHRM bij de toepassing van deze verdragsbepaling is dat hieraan een ruime uitleg moet worden gegeven. Het recht op een behoorlijk proces neemt in een democratische samenleving namelijk een zeer prominente plaats in.8 De betekenis van art. 6 EVRM voor de fiscale bestuurlijke boete werd in de literatuur in Nederland al vroeg onderkend.9 Het heeft evenwel ongeveer 30 jaar geduurd totdat er in de rechtspraak duidelijkheid kwam over de precieze reikwijdte. In de volgende paragrafen beschrijf ik deze rechtsontwikkeling aan de hand van de belangrijkste relevante arresten van de EHRM en – in navolging daarvan – de Hoge Raad.

Caveat: Bij de behandeling van de verdragsbepalingen van het EVRM en de daarover gewezen jurisprudentie, bedien ik mij van de in dat verband gebruikelijke terminologie. Die terminologie kan verwarrend zijn, omdat begrippen als ‘strafbaar feit’, ‘strafrechtelijk’ en ‘strafsanctie’ gemakkelijk de associatie met de strafrechtelijke sfeer (het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering) kunnen oproepen. Dat is echter niet de bedoeling. Bedacht moet worden dat het EVRM en het EHRM in de Engelse taal veelvuldig de notie ‘criminal’ bezigen, bijvoorbeeld in de termen ‘criminal charge’, ‘criminal offence’ en ‘charged with a criminal offence’.10 ‘Criminal’ heeft hier echter een autonome betekenis,11 en daarvoor kan dus niet ‘strafrechtelijk naar Nederlandse maatstaven’ worden gelezen.12 In het navolgende sluit ik mij aan bij de in de literatuur en jurisprudentie gebruikelijke (veelal Engelstalige) weergave van de genoemde termen, ook al spreekt de officiële Nederlandse verdragsvertaling van het EVRM van ‘het instellen van een vervolging’ (maar ook van een ’strafbaar feit’).13

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.