8.5.2 Schadebegroting bij onrechtmatig beslag

De begroting van schade ten gevolge van onrechtmatig beslag kwam aan de orde in HR 8 juli 2011 (STAK Forward/Huber c.s.).1 In zijn conclusie voor dit arrest bespreekt A-G Huydecoper uitgebreid de door Forward in de procedure in eerste aanleg2 ingestelde reconventionele vordering tot vergoeding van schade, gegrond op de in cassatie vaststaande onterechtheid van het door Huber c.s. gelegde beslag. STAK Forward vorderde primair vergoeding van de wettelijke dan wel commerciële rente over de door STAK Forward te ontvangen koopprijs van aandelen die door het beslag niet konden worden geleverd. Zowel rechtbank als gerechtshof wezen de vordering af. In zijn conclusie brak A-G Huydecoper een lans voor een ruime toepassing van artikel 6:119 BW (fixeren van schadevergoeding op wettelijke rente bij vertraging in het voldoen van een verschuldigde geldsom) bij schadebegroting in het geval van onrechtmatige beslaglegging.3 De Hoge Raad volgde deze suggestie niet:

en

Zowel Huydecoper als Van der Meer, die zich naar aanleiding van deze zaak beiden gecharmeerd toonden van een ruime uitleg van artikel 6:119 BW, geven aan dat redenen van evenwichtigheid binnen het systeem van conservatoir beslag hierbij meespelen. Van der Meer noemt de omstandigheid dat het in de praktijk moeilijk is om in geval van onrechtmatig beslag schadevergoeding van de beslaglegger te vorderen.6 Huydecoper stelt dat een ruime uitleg aanbevelenswaardig is omdat de voorgestelde uitleg van artikel 6:119 BW meebrengt dat een betere verdeling wordt verkregen van de risico's die door het leggen van beslag worden ondervangen aan de ene kant, tegenover de risico's die beslag in het leven roept, aan de andere kant.7

Anders oordeelt Broekveldt, welke meent dat de Hoge Raad in deze zaak terecht de in het schadevergoedingsrecht gebruikelijke vergelijkingsmethode toepast.8 Ik ben geneigd om mij aan te sluiten bij het standpunt van Broekveldt, alhoewel ik sympathie heb voor de achterliggende argumenten van een versterking van de derde pijler, zoals door Huydecoper en Van der Meer bepleit. De vraag is echter of dit – ook in mijn ogen beslist nastrevenswaardige doel – moet worden bewerkstelligd langs de weg van ruime uitleg van bepalingen inzake schadevergoeding of forfaitaire regelingen waarbij de werkelijk geleden schade buiten beeld raakt. De invulling van het leerstuk van schadevergoeding na onrechtmatig beslag wordt bepaald door het leerstuk van onrechtmatige daad in samenhang met de algemene regels inzake schadevergoeding. Dat deze opzet in de praktijk leidt tot een zwakke waarborg voor de beslagene binnen de derde pijler wordt inmiddels steeds meer onderschreven.9 Ik zou willen pleiten voor een verandering langs wettelijk weg, waarbij wordt gestreefd naar een specifieke regeling voor schadevergoeding in geval van onrechtmatig beslag, zoals deze in het verleden ook heeft bestaan in de artikelen 732 en 739 Rv (oud). Dat geeft ruimte om voor een zeer specifieke categorie van schade een toegesneden regeling te ontwikkelen. Hoe deze er zou moeten uitzien is een kwestie van het maken van keuzes, waarbij in mijn visie gewicht zou moeten worden toegekend aan de positie die de aansprakelijkheid voor onrechtmatig beslag inneemt in het pijlersysteem. Een forfaitaire benadering zou de bewijspositie van onterecht beslagene aanzienlijk vergemakkelijken10 en een preventieve werking kunnen hebben,11 doch anderzijds leiden tot een inperking van de mogelijkheden tot het vorderen van een reële schadevergoeding in situaties waarin de schade (aanzienlijk) omvangrijker is dan het bedrag waar op grond van bijvoorbeeld een renteberekening aanspraak op zou kunnen worden gemaakt.12 Dit laatste lijkt mij ongewenst.

Ik meen derhalve dat de Hoge Raad in de onderhavige kwestie tot een te verdedigen besluit is gekomen. Het is een systematisch juiste benadering om uit te gaan van een schadeberekening op basis van een vergelijking van de ontstane situatie met die waarin geen sprake van een beslag zou zijn geweest.13

Bovendien meen ik dat er enige reserve dient te worden betracht bij het aan deze specifieke zaak verbinden van de conclusie dat hiermee de zwakke werking van de derde pijler wordt bevestigd. Een andere processtrategie aan de zijde van STAK Forward, waarbij (tijdig) een beroep op schade door fiscale gevolgen van het beslag zou zijn gedaan, had in mijn visie een goede kans op een (reële) vergoeding van schade gegeven.

Uit de in het voorgaande besproken zaken ontstaat het beeld dat het, hoewel het risico voor onrechtmatig beslag in bewoordingen van de Hoge Raad ‘bij de beslaglegger dient te berusten’ en deze ‘bij afwijzing van de vordering voor het door het beslag ontstane schade zal kunnen worden aangesproken’, voor de beslagene geen eenvoudige opgave is om de schade van een onrechtmatig beslag vergoed te krijgen, waarbij opgemerkt dient te worden dat de eisen die in een situatie van onrechtmatig beslag gesteld worden aan bewijsvoering een algemeen karakter hebben in die zin dat zij inherent zijn aan de vigerende regels inzake schadevergoeding.