De quasi-bestuurder in het rechtspersonenrecht (VDHI nr. 174) 2022/1.5:1.5 Hulpmiddel bij het lezen

De quasi-bestuurder in het rechtspersonenrecht (VDHI nr. 174) 2022/1.5

1.5 Hulpmiddel bij het lezen

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In deze studie wordt verwezen naar Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek van Nederland (BW), zoals dat luidt met ingang van 1 juli 2021. Daarnaast wordt verwezen naar Boek 2 BW van Curaçao (BWC), zoals dat luidt met ingang van 1 januari 2021. Voor zover hier relevant stemt dat materieel overeen met dat van Nederland. Waar er verschillen zijn zullen die worden besproken. Het hier besproken recht van Curaçao stemt (materieel en – nagenoeg – woordelijk) overeen met de Boeken 2 BW van Aruba en Sint Maarten, en het (gezamenlijke) Boek 2 BW van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (de BES-eilanden) alsmede met het nog in te voeren Boek 2 BW van Suriname. Voor deze aanpak is gekozen om de tekst zo overzichtelijk en leesbaar mogelijk te houden.

In par. 1.1 is een eerste indeling van quasi-bestuurders in categorieën gegeven. Een meer specifieke indeling is mogelijk en die wordt in dit onderzoek ook gehanteerd. Deze nadere indeling wordt hier weergegeven als hulpmiddel bij het bestuderen van dit boek.

Waar hierna over ‘goede trouw’ wordt gesproken betreft dat alleen de vraag of de betrokken persoon de bestuursautonomie heeft gerespecteerd, en in dat opzicht te goeder trouw is, dan wel die autonomie heeft genegeerd of geschonden, en in dat opzicht niet te goeder trouw is.

Waar hierna over ‘eigenmachtig’ wordt gesproken, wordt bedoeld dat de betrokken persoon zich bijvoorbeeld als bestuurder gedraagt, maar zonder enige bevoegdheid of juridische grondslag. Zo heeft een zaakwaarnemer wel een juridische grondslag voor zijn optreden, en de bestuurder die te goeder trouw meent rechtsgeldig te zijn benoemd ook (zolang het gebrek in zijn benoemingsbesluit niet is ontdekt), maar de aandeelhouder die zich tegenover derden presenteert als een formele bestuurder van de vennootschap niet. Die aandeelhouder treedt eigenmachtig op.

Verder wijs ik er op dat in deze studie het begrip ‘beslissende invloed’ veelvuldig wordt gebruikt. Het gaat daarbij om de macht en de wil om het beleid (of een deel daarvan) vast te (doen) stellen of bestuursdaden te (doen) verrichten. Met macht wordt hier bedoeld het vermogen om iets zelf te doen (en – als feitelijke bestuurder – ook daadwerkelijk te doen) dan wel (als schaduwbestuurder) van anderen (het formele bestuur) gedaan te krijgen, dit laatste onder druk of dwang dan wel op basis van gemaakte afspraken.

De hierna bij elke categorie gegeven voorbeelden dienen slechts ter illustratie. Het zal steeds van de beoordeling door de rechter afhangen, op basis van de concrete feiten en omstandigheden van het voorliggende geval, of de kwalificatie quasi-bestuurder gerechtvaardigd is.

De facto of feitelijke bestuurder te goeder trouw

Het gaat hier om de persoon die zelf handelt of zich gedraagt als bestuurder, maar géén statutaire bestuurder is.

Voorbeelden:

●

De bestuurder die is benoemd op basis van een gebrekkig benoemingsbesluit en die in de veronderstelling verkeert rechtsgeldig tot bestuurder te zijn benoemd.

●

De bestuurder wiens benoemingstermijn onopgemerkt is verstreken.

●

Een ExCo dat zodanig is georganiseerd dat de leden daarvan – wel en geen lid van het formele bestuur – gezamenlijk het beleid vaststellen.

●

Degene die als zaakwaarnemer in het bestuur van een stuurloze rechtspersoon voorziet.

De facto of feitelijke bestuurder niet te goeder trouw

Het gaat hier om de persoon die (zonder redelijke grond, dus) eigenmachtig handelt of zich eigenmachtig gedraagt als bestuurder, maar géén statutaire bestuurder is.

Voorbeelden:

●

De commissaris die zonder daartoe bevoegd te zijn namens de rechtspersoon een rechtshandeling aangaat.

●

De aandeelhouder die continu binnen de onderneming of organisatie van de rechtspersoon aanwezig is, zich als de baas gedraagt, de gesprekken met de bank, de belastingdienst en de leveranciers voert, en ongevraagd de bestuursvergaderingen voorzit.

De feitelijke schaduwbestuurder

Het gaat hier om de persoon die – niet zijnde een statutaire bestuurder – zodanige invloed op het statutaire bestuur (of één of meer statutaire bestuurders) uitoefent dat (de meerderheid in) het bestuur zich gedwongen voelt te handelen overeenkomstig diens wensen of instructies.

Voorbeelden:

●

De aandeelhouder die bovenmatig dwingend zijn wil aan het bestuur oplegt.

●

Werknemers die structureel met stakingen en stakingsdreigingen een bepaald beleid afdwingen.

De formele schaduwbestuurder te goeder trouw

Het gaat hier om de persoon die – niet zijnde een statutaire bestuurder – in goed overleg met het statutaire bestuur (of een meerderheid van de bestuurders) heeft afgesproken dat zijn wensen (in beginsel) zullen worden uitgevoerd.

Voorbeelden:

●

De opdrachtgever (principaal) van een trustkantoor, die met dat kantoor, dat als bestuurder van zijn vennootschap zal fungeren, (gedetailleerde) afspraken heeft gemaakt over het te voeren beleid.

●

Aandeelhouders van een familiebedrijf, deels wel en niet daarin werkzaam, die een groot aantal afspraken met het bestuur hebben gemaakt inzake de strategie van het bedrijf voor de korte en lange(re) termijn.

De formele schaduwbestuurder niet te goeder trouw

Het gaat hier om de persoon die – niet zijnde een statutaire bestuurder – afspraken heeft gemaakt met het statutaire bestuur, die er op neerkomen dat de rechtspersoon gebruikt zal worden voor criminele of schimmige zaken.1

Voorbeelden:

●

Een katvanger is de formele bestuurder van een rechtspersoon die wordt gebruikt voor het ‘opvangen’ van betalingen die consumenten doen wanneer ze denken een aankoop op een officiële website te doen, maar in feite met de website van oplichters te maken hebben. De oplichter is hier de formele schaduwbestuurder.

●

Een stichting wordt opgericht, waarna aan de schaduwbestuurder toekomende vermogensbestanddelen in die stichting worden ingebracht om die aan verhaal door schuldeisers of het zicht van de belastingdienst te onttrekken. Een bevriende relatie wordt de bestuurder.

De titulaire quasi-bestuurder

Het gaat hier om de persoon die – niet zijnde een statutaire bestuurder – met (het statutaire bestuur van) een rechtspersoon is overeengekomen dat hij een (groot) aantal bestuurstaken (zelfstandig) zal uitvoeren. Het gaat om een feitelijke bestuurder te goeder trouw, zij het dat die als veelvuldig voorkomend fenomeen apart wordt behandeld.

Voorbeelden:

●

Een filiaalchef met vergaande bevoegdheden.

●

Een titulaire bedrijfs- of kantoordirecteur met (nagenoeg) onbeperkte bevoegdheden.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.