Bundeling van omgevingsrecht (R&P nr. SB5) 2012/2.3.2:2.3.2 Formele wetssystemen

Bundeling van omgevingsrecht (R&P nr. SB5) 2012/2.3.2

2.3.2 Formele wetssystemen

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Een wetssysteem bestaat uit volgens bepaalde criteria geordende, onderling samenhangende regels. Vanuit een formele invalshoek ligt het accent daarbij op de uiterlijk zichtbare ordening, de vorm, de 'AuBere Systematik'.1 Elk wetssysteem bestaat uit een uiterlijk zichtbare aaneenschakeling van regels in de vorm van bijvoorbeeld boeken, hoofdstukken, delen, paragrafen, titels en dergelijke, die telkens kleinere of grotere groepen van regels als onderling samenhangend omvatten.

In zijn elementaire vorm zal een formeel wetssysteem er in Nederland aldus uitzien:

Regelniveau 1: wet in materiële zin2

Regelniveau 2: hoofdstukken of paragrafen

Regelniveau 3: artikelen

Regelniveau 4: artikelleden.

Dit sluit aan bij aanwijzing 97 van de Aanwijzingen voor de regelgeving: 'Indien dit voor de toegankelijkheid van een regeling van belang is, wordt deze systematisch in Arabisch genummerde onderdelen verdeeld. Bij een verdeling op één niveau worden de onderdelen hoofdstuk of paragraaf genoemd.'3

Deze elementaire uitwendige vorm van een wetssysteem kan nog worden uitgebreid door regelniveau 2 verder onder te verdelen.

Aanwijzing 97 vermeldt daarover: Bij een verdeling op twee niveaus worden de onderdelen van het eerste niveau hoofdstuk en de onderdelen van het tweede niveau paragraaf genoemd. Bij een verdeling op meer dan twee niveaus worden de onderdelen in volgorde van omvang deel, hoofdstuk, titel, afdeling en paragraaf genoemd, met dien verstande dat in ieder geval de aanduidingen hoofdstuk en paragraaf worden gebruikt. De benaming boek wordt alleen gebruikt voor een deel van een wetboek.'

Dat betekent dus, dat een formeel wetssysteem er dan als volgt uit kan zien:

Regelniveau 1: wet in materiële zin

Regelniveau 2a: delen

Regelniveau 2b: hoofdstukken

Regelniveau 2c: titels

Regelniveau 2d: afdelingen

Regelniveau 2e: paragrafen

Regelniveau 3: artikelen

Regelniveau 4: artikelleden.

Ter illustratie worden in overzicht 2.1 regelniveaus in de Wet milieubeheer genoemd.

Overzicht 2.1 Regelniveaus in de Wet milieubeheer

Regelniveau 1:

Wet milieubeheer

Regelniveau 2a:

hoofdstukken, zoals Hoofdstuk 16Handel in emissierechten, onderverdeeld in:

Regelniveau 2b:

titels, zoals Titel 16.2Broeikasgassen en broeikasgasemissierechten, die in een aantal gevallen weer zijn onderverdeeld in:

Regelniveau 2c:

afdelingen, zoals Afdeling 16.2.3Het toewijzen en verlenen van broeikasgasemissierechten en het gebruik van emissiereductie-eenheden en gecertificeerde emissierechten, welke in een aantal gevallen weer zijn onderverdeeld in:

Regelniveau 2d:

paragrafen, zoals Paragraaf 16.2.3.1Het nationale toewijzingsplan, waarin:

Regelniveau 3:

artikelen, die vaak zijn onderverdeeld in:

Regelniveau 4:

leden

De Wet milieubeheer vormt een wetssysteem, waarbinnen subwetssystemen (hoofdstukken), subsubwetssystemen (titels), subsubsubwetssystemen (afdelingen) en subsubsubsubwetssystemen (paragrafen) kunnen worden onderscheiden.

Zoals gezegd vormt elke wettelijke regeling een formeel wetssysteem. Gewoonlijk zal die in het hiervoor genoemde stramien kunnen worden ondergebracht, reeds omdat van de wetgever mag worden verwacht dat Aanwijzing 97 van de Aanwijzingen voor de regelgeving wordt gerespecteerd. Een wetssysteem kan echter ook bestaan uit slechts een enkel artikel.

Een voorbeeld binnen het omgevingsrecht betreft het Besluit van 8 augustus 2011, houdende vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van enkele onderdelen van de Aanpassingswet handel in emissierechten II.4 Dit wetssysteem kent als 'Enig artikel: Artikel I, onderdeel B, onder 1, onder a, 4, 5, 8,13, 14, 15, 16,17,17a, 18, 19, 20 en 21, en artikel IIA van de Aanpassingswet handel in emissierechten II treden in werking met ingang van 1 september 2011.'

In theorie laat zich denken dat ook een wet als de Wet milieubeheer bestaat uit één artikel met even zoveel leden als die wet thans artikelleden kent; ook dan is sprake van een formele wetssystematiek, zij het dat regelniveau 2 dan afwezig is. In theorie zou zelfs het gehele Nederlandse recht in één wetboek kunnen worden ondergebracht met bijvoorbeeld evenzoveel delen of boeken als er thans wetten in formele zin zijn; ook dan is sprake van een formeel wetssysteem.

Een formeel wetssysteem vormt een hulpmiddel voor de toegankelijkheid van een wettelijke regeling.5 Dit formele wetssysteem kan een weerspiegeling zijn van het hierna6 te bespreken materiële wetssysteem, doch dat hoeft niet het geval te zijn.7Eijlander & Voermans merken terecht op dat formele indelingsstructuren bijdragen aan de toegankelijkheid van regelingen doordat zij als het ware herkenningspunten, of wegwijzers in een tekst aanbrengen die een gebruiker kan benutten als houvast bij het lezen van de wettekst. Een degelijk routeplan binnen een regeling moet er dan voor zorgen dat de toegankelijke indeling ook een betrouwbare wegwijzer is naar betekenisvol samenhangende groepen van normen in een regeling.8

Een voorbeeld betreft de Wet milieubeheer waarvan de formele wetssystematiek bestaat uit 22 hoofdstukken. Dat betekent echter nog niet, dat deze hoofdstukken materieel met elkaar samenhangen. Woldendorp spreekt in dit verband van een ballenbak.9

Noll spreekt van numerieke systeemordeningscriteria.10 Het gaat daarbij volgens hem om een bijzondere vorm van zakelijke systeemordeningscriteria.11 Een wettelijke regeling zal ook volgens Noll gewoonlijk bestaan uit genummerde hoofdstukken, paragrafen, titels, afdelingen, artikelen en leden van artikelen, maar die nummering betreft een strikt formeel registratiehulpmiddel.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.