Verlofstelsels in strafzaken (SteR nr. 37) 2018/4.5.a:4.5.a Herstel in beroep

Verlofstelsels in strafzaken (SteR nr. 37) 2018/4.5.a

4.5.a Herstel in beroep

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In slechts enkele gevallen vindt herstel in beroep reeds plaats doordat in beroep wél een eerder geschonden eerlijk-procesvereiste wordt nageleefd, maar doorgaans is meer vereist.1 Volgens het EHRM is het “well established in the Court’s case law that a defect at first instance may be remedied on appeal, so long as the appeal body has full jurisdiction”.2 Herstel in beroep vergt dus een beroepsgerecht met ‘volledige rechtsbevoegdheid’. Voorbeelden hiervan bieden zaken tegen het Verenigd Koninkrijk waarin in eerste aanleg (ontlastend) bewijsmateriaal door het openbaar ministerie is achter gehouden. Geen schending van artikel 6 EVRM werd vastgesteld in de zaken waarin in appel het proces-verbaal uit eerste aanleg en het achtergehouden bewijs in aanwezigheid van de verdachte en zijn advocaten alsnog grondig werden onderzocht.3 Uit andere uitspraken blijkt dat de “reviewing court” niet alleen de bezwaren van de verdachte moet kunnen beoordelen, “but [also must have] the ability to quash the impugned decision and either to take the decision itself, or to remit the case for a new decision by an impartial body”.4 Al met al is voor herstel niet zozeer herberechting nodig, maar lijkt inhoudelijke, feitelijke en juridische controle van een zekere intensiteit en omvang voldoende.

Als het gaat om andere deelrechten uit artikel 6 EVRM moet voor herstel de bestreden uitspraak wél daadwerkelijk worden vernietigd en dient vervolgens een retrial of rehearing plaats te vinden. In bijvoorbeeld de zaak Riepan/Oostenrijk overwoog het EHRM omtrent het vereiste van een openbare zitting dat “given the possible detrimental effects that the lack of a public hearing before the trial court could have on the fairness of the proceedings, the absence of publicity could not in any event be remedied by anything other than a complete rehearing before the appellate court. However, an examination of the facts of the present case reveals that the review carried out by the Linz Court of Appeal did not have the requisite scope. It is true that the appellate court could review the case as regards questions of law and fact and could reassess the sentence. However, apart from questioning the applicant, the court did not take any evidence, and in particular did not rehear the witnesses. It is of little importance that the applicant did not request a rehearing of the witnesses. […] Secondly, it is for the courts to secure the accused’s right to have evidence adduced at a public hearing.”5 In andere zaken legt het EHRM de nadruk erop dat de rechter in beroep de bestreden uitspraak daadwerkelijk had moeten vernietigen, namelijk als sprake is van afhankelijkheid of partijdigheid.6 Intussen is juist wat de eisen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid betreft niet helemaal duidelijk of voor herstel een retrial nodig is, of dat controle met full jurisdiction volstaat. In sommige zaken wordt het één vereist,7 in andere zaken is het ander voldoende.8

Duidelijker ligt het indien de verdachte niet bij de berechting in eerste aanleg aanwezig was.9 Vaste rechtspraak hierover houdt in dat berechting en veroordeling in absentia in beginsel toelaatbaar is, maar toch een schending van artikel 6 EVRM oplevert indien niet de verdachte niet van het veroordelende gerecht een “fresh determination of the merits of the charge, in respect of both law and fact” kan verkrijgen, behoudens afstand van het aanwezigheidsrecht of aanwijzingen voor ontvluchting van de procedure.10 / 11 Het EHRM aanvaardt ook dat herberechting van de beschuldiging in beroep plaatsvindt, mits de verdachte natuurlijk bij de berechting in beroep aanwezig mag zijn. In de woorden van het Hof: “The proceedings as a whole may be said to have been fair if the defendant was allowed to appeal against the conviction in absentia and entitled to attend the hearing in the court of appeal entailing the possibility of a fresh factual and legal determination of the criminal charge.”12 Voor een geldige fresh determination moeten in elk geval zowel feitelijke als juridische kwesties aan de orde kunnen komen, ter zake van zowel de schuldvaststelling als sanctiebepaling.13 Voorts moet de mogelijkheid bestaan dat nieuw aangedragen bewijs wordt beoordeeld.14 Het enkel controleren van het reeds bestaande bewijs (review) is niet voldoende om van herberechting te kunnen spreken. Daarvoor moet daadwerkelijke herbeoordeling van de criminal charge kunnen plaatsvinden (re-examination,15retrial of new trial).16

In procedureel opzicht is hierbij van belang dat in een verzetsprocedure doorgaans ambtshalve een herberechting plaatsvindt – dat is nu eenmaal het karakter van dit rechtsmiddel. Als de verdachte daarentegen tegen een verstekvonnis in beroep gaat, lijkt ambtshalve fresh determination in beroep niet altijd verplicht.17 Naast het (geldig) instellen van beroep mag van de verdachte dus worden gevergd dat hij om intensieve herberechting verzoekt. Als in beroep niet aan de eisen van herberechting kan worden voldaan, bijvoorbeeld omdat onderzoekbevoegdheden ontbreken, dan is verder voldoende dat de berechting wordt verwezen voor een hearing de novo naar een gerecht dat wel tot herberechting in staat is.18

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.