8.1.2 Herformulering van het Verdrag van Parijs

1101. Exclusieve bevoegdheid. Een soortgelijke exercitie kan worden uitgevoerd met (de recentste versie van) het Verdrag van Parijs en zijn beginsel van nationale behandeling, waardoor ook dit verdrag op een Savigniaanse leest wordt geherformuleerd. Die exercitie is vrijwel identiek aan de zojuist uitgevoerde herformulering van de Berner Conventie, en daarom blijft zij hier achterwege. Er is echter één belangrijk verschil, dat besproken moet worden. Het betreft de formele-territorialiteitscomponent van de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling. Terwijl deze component in het auteursrecht geheel verdween, is deze component in het industriële-eigendomsrecht verward met, en gereïncarneerd als exclusieve-bevoegdheidsgrond, zo hebben wij in par. 5.1.3 gezien.1 Dit mogen wij nu niet negeren: zoals in par. 5.3.2 werd vastgesteld, is één van de voorwaarden waaronder de conversie van de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling naar een Savigniaanse verwijzingsregel kan geschieden, dat daar waar formele territorialiteit is gereïncarneerd als exclusieve-bevoegdheidsgrond, een dergelijke bevoegdheidsgrond zal moeten worden aangenomen.2 Daarbij is het probleem, zo zagen wij ook reeds, dat de opvattingen over de reikwijdte van die exclusieve-bevoegdheidsgrond uiteen lopen. Hoe moet dit in het kader van onze herformuleringsoperatie worden vormgegeven? Wij dienen een oplossing te ontwikkelen waarmee wordt voldaan aan de genoemde conversie-voorwaarde en waardoor tegelijkertijd recht wordt gedaan aan de uiteenlopende opvattingen over de reikwijdte van de exclusieve-bevoegdheidsgrond. Bezien wij de volgende aanzet tot een oplossing van dat probleem.

1102. Protocol. Bij het Verdrag van Parijs wordt een additionele regeling — een protocol — gevoegd. In dat protocol worden de Unielanden in een aantal categorieën ingedeeld; elk land kiest zelf tot welke categorie het wenst te behoren.3 Elke categorie vertegenwoordigt een opvatting over de reikwijdte van de exclusievebevoegdheidsgrond. Welke opvattingen komen daarvoor in aanmerking? Op grond van met name de ervaringen die in dit verband zijn opgedaan in het kader van de wordingsgeschiedenis van het Haags Forumkeuzeverdrag 2005, kunnen in dit verband in totaal vier belangrijke, heden ten dage levende opvattingen worden onderscheiden.4

1103. Categorieën. Zo kan de volgende indeling in vier categorieën worden gemaakt.

1104. Regeling exclusieve bevoegdheid. Door indeling in deze categorieën wordt duidelijk in hoeverre een Unieland formele territorialiteit heeft ingeruild voor exclusieve bevoegdheid. De aldus gekozen reikwijdte van de exclusieve-bevoegdheidsgrond zal door de andere Unielanden jegens dit land in acht moeten worden genomen. Anders gezegd: de andere Unielanden moeten respecteren dat wanneer de bescherming voor het desbetreffende land wordt ingeroepen, de rechter van dat land exclusief bevoegd is in de door zijn land gekozen mate. Maar andersom zal hetzelfde moeten gelden: het desbetreffende Unieland zal de gekozen reikwijdte van de exclusieve-bevoegdheidsgrond zelf ook in acht moeten nemen ten aanzien van de andere Unielanden. Anders is de kans immers vrij groot dat alle landen kiezen voor categorie I onder het motto "gij zult niet over mijn octrooien oordelen, ik wel over de uwe." De 'categorische imperatief' zal dus moeten worden meegenomen in de regeling. De regeling komt er dus kort gezegd op neer, dat wanneer het land van de aangezochte rechter en het land voor welks grondgebied de bescherming wordt ingeroepen tot verschillende categorieën behoren, de regel van de laagste categorie geldt. En wanneer de rechter van het land voor welks grondgebied de bescherming wordt ingeroepen, wordt aangezocht, is hij (uiteraard) gebonden aan de regel van de categorie waartoe zijn land behoort. Zo'n regeling kan op verschillende manieren worden vormgegeven, bijvoorbeeld als volgt:

1105. Aldus is voldaan aan de conversie-voorwaarde.8 De formele-territorialiteitscomponent van de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling, welke component in de loop van de twintigste eeuw werd verward met exclusieve bevoegdheid en als zodanig reïncarneerde, wordt nu dus bewust omgezet in exclusieve bevoegdheid — dit is de 'controlled demolition' van de formele territorialiteit.9 Tegelijkertijd wordt recht gedaan aan de verschillende opvattingen die tegenwoordig bestaan omtrent de reikwijdte van de exclusieve-bevoegdheidsgrond.

1106. Uitbreidingen. Bij dit alles moet worden aangetekend dat met deze regeling slechts op minimale wijze is voldaan aan de conversie-voorwaarde: alleen het hoogst noodzakelijke is geregeld. Het zal evenwel duidelijk zijn dat het vrijwel onvermijdelijk is dat méér zaken worden geregeld. Zo is in de eerste plaats een complete bevoegdheidsregeling eigenlijk onontbeerlijk. Want wij hebben dan wel nu de exclusieve bevoegdheid geregeld — maar welke bevoegdheidsregels gelden buiten de exclusieve materie? Dat wil men graag weten voordat men voor categorie II of hoger kiest. En daarnaast behoeven allerlei detailkwesties regeling, bijvoorbeeld — voor categorie II en III — de vraag wat de rechter concreet moet doen wanneer de geldigheid van een vreemd industriële-eigendomsrecht aan de orde komt.10 In de tweede plaats: waar een complete bevoegdheidsregeling wordt gecreëerd, ligt het voor de hand om ook een regeling inzake de erkenning- en tenuitvoerlegging van vreemde vonnissen te ontwerpen. De regel van categorie III prikkelt daartoe in ieder geval genoeg.11

1107. Kortom: wanneer men eenmaal een regeling voor de exclusieve bevoegdheid heeft opgesteld ter vervulling van de conversie-voorwaarde, ontkomt men eigenlijk niet aan een regeling van het gehele bevoegdheidsrecht op dit terrein, en ligt ook al snel een regeling van het gehele formele internationaal privaatrecht in het verschiet. Het protocol wordt dan aanzienlijk uitgebouwd.

1108. Optionele uitbreidingen. Daarnaast kan de regeling nóg verder worden uitgebreid. Zo zouden eisen kunnen worden gesteld aan toelating tot een hogere categorie, bijvoorbeeld eisen aan wetgeving, of aan de onafhankelijkheid en deskundigheid van de rechterlijke macht Immers, de keuze voor een bepaalde categorie wordt grotendeels bepaald door het vertrouwen in een vreemd rechtsstelsel en de vreemde rechterlijke macht. Dergelijke uitbreidingen zijn op zichzelf niet noodzakelijk, maar zij dragen er wel toe bij dat landen voor hogere categorieën (durven te) kiezen.

1109. Zo opent zich al met al, dunkt mij, een aantal interessante perspectieven voor de verdere uitbouw en ontwikkeling van het Verdrag van Parijs. De zojuist genoemde uitbreidingen — een regeling inzake de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van vreemde vonnissen, toelatingseisen enz. — worden hier niet verder uitgewerkt. Dat alles valt immers buiten het bestek van de herformulering van het geldende recht alsook buiten het bestek van deze studie.

1110. Conclusie. Daarmee kan het onderzoek naar het geldende recht worden afgerond. Wij hebben het geldende recht geanalyseerd, verklaard en ten slotte vertaald naar de hedendaagse denkwereld.