HvJ EU, 13-11-2025, nr. C-678/23

Artikel 19 van Lege nr. 19/2000 privind sistemul public de pensii și alte drepturi de asigurări sociale (wet nr. 19/2000 inzake het openbare stelsel van pensioenen en andere socialezekerheidsrechten) van 17 maart 20005. bepaalde in de op het hoofdgeding toepasselijke versie:

Artikel 2, lid 1, van Hotărâreă Guvernului nr. 261/2001 privind criteriile și metodologia de încadrare a locurilor de muncă în condiții deosebite (regeringsbesluit nr. 261/2001 inzake de criteria en de methode voor de indeling als arbeidsplaats waar de werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden) van 22 februari 20016. bepaalt:

Artikel 147, lid 1, van Lege nr. 53/2003 privind Codul muncii (wet nr. 53/2003 houdende het wetboek arbeidsrecht) van 24 januari 20037. bepaalde in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: ‘wetboek arbeidsrecht’):

Artikel 12, leden 1 en 2, van Lege nr. 319/2006 a securității și sănătății în muncă (wet nr. 319/2006 inzake de veiligheid en de gezondheid op het werk) van 14 juli 20068. luidde in de op het hoofdgeding toepasselijke versie als volgt:

Artikel 18, lid 7, van deze wet bepaalde:

Artikel 1, lid 1, van Hotărâreă Guvernului nr. 246/2007 privind metodologia de reînnoire a avizelor de încadrare a locurilor de muncă în condiții deosebite (regeringsbesluit nr. 246/2007 inzake de methode voor de verlenging van goedkeuringen voor indelingen als arbeidsplaatsen waar de werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden) van 7 maart 20079. bepaalt:

Artikel 55, lid 1, van Lege nr. 263/2010 privind sistemul unitar de pensii publice (wet nr. 263/2010 op het eenheidsstelsel van publieke pensioenen) van 16 december 201010. bepaalde in de op het hoofdgeding toepasselijke versie:

Artikel 169, lid 1, van deze wet luidde als volgt:

Artikel 4 van Hotărâreă Guvernului nr. 1014/2015 privind metodologia de reînnoire a avizelor de încadrare a locurilor de muncă în condiții deosebite (regeringsbesluit nr. 1014/2015 inzake de methode voor de verlenging van goedkeuringen voor indelingen als arbeidsplaatsen waar de werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden) van 30 december 201511. bepaalt:

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 9 en artikel 11, lid 6, van richtlijn 89/391 aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling, zoals die wordt uitgelegd door de nationale rechterlijke instanties, waarin procedures zijn vastgesteld volgens welke werknemers niet het recht hebben om zich te wenden tot de bevoegde autoriteit op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk, en evenmin tot de nationale rechterlijke instanties met het oog op de herziening of vaststelling van de indeling van de werkzaamheden van de werknemers in verschillende risicogroepen.

Allereerst herinner ik eraan dat richtlijn 89/391, zoals volgt uit zowel de titel en preambule als artikel 1 ervan, de tenuitvoerlegging van maatregelen beoogt ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk. Daartoe bevat deze richtlijn, zoals in artikel 1, lid 2, ervan is uiteengezet, algemene beginselen betreffende de preventie van beroepsrisico's en de bescherming van de veiligheid en de gezondheid, het uitsluiten van risico- en ongevalsfactoren, voorlichting, raadpleging, evenwichtige deelneming overeenkomstig de nationale wetten en/of praktijken, de opleiding van de werknemers en hun vertegenwoordigers, alsmede algemene regels voor de tenuitvoerlegging van die beginselen.19.

In het onderhavige geval waren verzoeksters beroepswerkzaamheden op grond van de nationale regeling ingedeeld in ‘arbeidsgroep II’20., wat inhield dat zij aan ‘bijzondere omstandigheden’21. was blootgesteld. Zoals de verwijzende rechter aangeeft, genoten de in deze categorie ingedeelde werknemers extra rechten met betrekking tot het aantal betaalde vakantiedagen per jaar en het rustpensioen, die de vorm aannamen van, ten eerste, een verlaging van de pensioenleeftijd en, ten tweede, een verhoging van het aantal punten voor de pensioenberekening, waarvoor de werkgever hogere socialezekerheidsbijdragen moest betalen. Aangezien de goedkeuring voor de indeling als arbeidsplaats waar bijzondere omstandigheden gelden niet werd verlengd, heeft het ziekenhuis een besluit vastgesteld op grond waarvan zijn werknemers met ingang van 1 januari 2007 werden geacht in normale arbeidsomstandigheden werkzaam te zijn. Verzoekster heeft daarop beroep ingesteld met de eis dat haar functie met ingang van 2007 wordt ingedeeld als arbeidsplaats waar bijzondere omstandigheden gelden en dat het ziekenhuis het daaruit voortvloeiende verschil in socialezekerheidsbijdragen aan haar betaalt.

De verwijzende rechter preciseert dat er volgens de rechtspraak van de Înaltă Curte de Casație și Justiție tot uitlegging van de nationale regeling geen vordering van gemeen recht kan worden ingesteld om de bijzondere omstandigheden te laten vaststellen waaronder de werknemers na 1 april 2001 hebben gewerkt, of om de werkgevers te verplichten arbeidsplaatsen in te delen als arbeidsplaatsen waar de werknemers worden blootgesteld aan dergelijke omstandigheden, indien zij geen goedkeuring of verlenging van de goedkeuring voor deze indeling hebben verkregen. Tegen die achtergrond betwijfelt de verwijzende rechter of de nationale regeling, zoals die in voornoemde rechtspraak is uitgelegd, strookt met richtlijn 89/391, en in het bijzonder met artikel 9 en artikel 11, lid 6, daarvan.

Voor de beantwoording van de vragen van de verwijzende rechter acht ik het nuttig te wijzen op de door het Hof in het arrest Podilă e.a. gevolgde benadering met betrekking tot de vraag of richtlijn 89/391 zich met name verzet tegen een nationale regeling die voorziet in strikte termijnen en procedures op grond waarvan het de nationale rechterlijke instanties niet is toegestaan de indeling van de werkzaamheden van de werknemers in verschillende risicogroepen, die als basis dient voor de berekening van het ouderdomspensioen van deze werknemers, te herzien of vast te stellen.

Dienaangaande heeft het Hof in dat arrest opgemerkt dat verzoekers met hun respectieve beroepen niet wilden laten vaststellen dat hun werkgevers de op hen rustende verplichtingen op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk niet waren nagekomen of dat de omstandigheden waarin zij hun werkzaamheden tot voor kort hadden verricht, niet in overeenstemming waren met de voorschriften inzake gezondheid en veiligheid op het werk, maar wilden laten erkennen dat de arbeidsplaatsen waar zij hun werkzaamheden hadden verricht, hadden moeten zijn ingedeeld als arbeidsplaatsen waar werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden, teneinde in aanmerking te komen voor een verhoging van hun ouderdomspensioen. Het Hof heeft verklaard dat niet bij voorbaat kon worden uitgesloten dat een systeem voor de indeling van de werkzaamheden van werknemers in verschillende categorieën ten behoeve van de berekening van de ouderdomspensioenen op grond van specifieke administratieve procedures en strikte termijnen, gevolgen kan hebben voor de naleving van de krachtens richtlijn 89/391 op de werkgevers rustende verplichtingen. Dit kan met name het geval zijn wanneer de indeling van de werkzaamheden binnen een bedrijf — ten behoeve van de berekening van de ouderdomspensioenen — als arbeidsplaatsen waar werknemers niet worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden, rechtstreeks van invloed is op de indeling van dat bedrijf in de categorieën bedrijven die de lidstaten krachtens artikel 9, lid 2, van deze richtlijn moeten vaststellen, waardoor genoemd bedrijf zich in voorkomend geval kan onttrekken aan bepaalde uit genoemde richtlijn voortvloeiende verplichtingen.22.

Het Hof heeft daaraan toegevoegd dat richtlijn 89/391 in Roemeens recht is omgezet, waarbij met name artikel 9, leden 1 en 2, en artikel 11, lid 6, van deze richtlijn zijn hernomen in wet nr. 319/2006, en dat uit artikel 39, lid 4, van deze wet volgt dat de nationale wetgever heeft voorzien in sancties wanneer de werkgever de in artikel 9, lid 1, onder a) en b), van richtlijn 89/391 bedoelde verplichtingen niet nakomt.23. Het Hof heeft echter geoordeeld dat, bij gebreke van enige aanwijzing in de verwijzingsbeslissing dat de omzetting van deze richtlijn in Roemeens recht onvolledig is of dat de nationale wettelijke regeling door de bevoegde autoriteiten wordt toegepast op een wijze die niet strookt met de vereisten van die richtlijn, of zelfs op een wijze die rechtstreeks van invloed is op de indeling van de werkgever in de categorieën bedrijven, een situatie als die in het hoofdgeding niet binnen de werkingssfeer van de bepalingen van diezelfde richtlijn valt.24.

Hieruit volgt dat het Hof in het arrest Podilă e.a. een onderscheid heeft gemaakt tussen twee nationale rechtskaders die parallel van toepassing zijn op aan de werknemers toegekende rechten. Het eerste rechtskader vloeit voort uit richtlijn 89/391 en de omzetting daarvan in nationaal recht. Uit dat arrest blijkt dat, op grond van de informatie waarover het Hof beschikte, artikel 9, leden 1 en 2, en artikel 11, lid 6, van deze richtlijn op juiste wijze zijn omgezet in Roemeens recht. Het tweede rechtskader wordt gevormd door de indeling als arbeidsplaats waar werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden, dat Roemenië in de uitoefening van zijn nationale bevoegdheden heeft vastgesteld en dat geen verband houdt met richtlijn 89/391.25. Deze richtlijn ziet namelijk niet op de geldelijke rechten verbonden aan de indeling van arbeidsplaatsen naargelang van de risico's waaraan de werknemers worden blootgesteld.

Volgens de verwijzende rechter onderscheidt de onderhavige zaak zich van die welke aanleiding heeft gegeven tot het arrest Podilă e.a., aangezien het door verzoekster in casu ingestelde beroep niet is gericht op de vaststelling van pensioenrechten, maar op de erkenning van de beroepsrisico's die specifiek zijn voor haar bijzondere arbeidsomstandigheden. Net als de Roemeense regering en de Commissie kan ik mij niet vinden in deze beoordeling. Hoewel verzoekster haar dienstbetrekking inderdaad nog steeds uitoefent, kan de door het Hof in het arrest Podilă e.a. gevolgde redenering mijns inziens namelijk volledig op de onderhavige zaak worden toegepast.

Zo blijkt ten eerste uit de verwijzingsbeslissing dat verzoekster met haar beroep beoogt te verkrijgen dat haar functie wordt ingedeeld als arbeidsplaats waar zij wordt blootgesteld aan bijzondere omstandigheden en dat haar werkgever wordt veroordeeld tot betaling aan haar van het verschil in socialezekerheidsbijdragen met het oog op het verwerven van geldelijke rechten, namelijk een hoger bedrag aan ouderdomspensioen. In dit verband acht ik het nuttig te vermelden dat de Roemeense regering ter terechtzitting erop heeft gewezen dat er beroepswerkzaamheden bestaan die naar hun aard met zich brengen dat werknemers worden blootgesteld aan risicofactoren en om die reden minder aantrekkelijk zijn. Hoewel het aan de werkgever staat om alle uit richtlijn 89/391 voortvloeiende maatregelen te nemen, heeft de Roemeense wetgever voor dergelijke beroepswerkzaamheden voorzien in voordelen voor de werknemers, onder meer met betrekking tot de voorwaarden voor de toekenning van het ouderdomspensioen en de vaststelling van het bedrag daarvan, die een vorm van compensatie zijn voor de aan dergelijke werkzaamheden verbonden nadelen en de aantrekkelijkheid ervan beogen te vergroten. In die zin worden de betrokken rechten op het gebied van ouderdomspensioen, waarvan de toekenning afhankelijk is van de indeling als arbeidsplaats waar werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden, geregeld door wet nr. 263/2010 op het eenheidsstelsel van publieke pensioenen, en niet door de wetgeving inzake de veiligheid en de gezondheid van de werknemers.

Wat ten tweede de op de werkgevers rustende verplichtingen inzake de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers betreft, volgt uit artikel 9, leden 1 en 2, van richtlijn 89/391 dat enerzijds de werkgevers met name moeten beschikken over een evaluatie van de risico's voor de veiligheid en de gezondheid op het werk, met inbegrip van de risico's voor de groepen werknemers met bijzondere risico's, alsook de te nemen beschermende maatregelen en, indien nodig, de te gebruiken beschermingsmiddelen moeten vastleggen, en anderzijds de lidstaten, rekening houdend met de aard van de activiteiten en de grootte van de bedrijven, de verplichtingen moeten bepalen waaraan de diverse categorieën bedrijven moeten voldoen voor wat betreft de opstelling van de in deze richtlijn bedoelde documenten.26. Zoals de Commissie in haar schriftelijke opmerkingen heeft aangegeven, legt richtlijn 89/391 noch enige andere richtlijn van de Unie betreffende de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk de lidstaten de verplichting op ervoor te zorgen dat de werkgevers de arbeidsplaatsen indelen naargelang van het bestaande risiconiveau of aan grotere beroepsrisico's blootgestelde werknemers compenserende voordelen van sociale aard toekennen.

Wat ten derde de raadpleging en deelneming van de werknemers betreft, bepaalt artikel 11, lid 6, van richtlijn 89/391 dat de werknemers en/of hun vertegenwoordigers het recht hebben om zich, overeenkomstig de nationale wetten en/of praktijken, tot de bevoegde autoriteit op het gebied van de veiligheid en de bescherming van de gezondheid op het werk te wenden indien zij menen dat de door de werkgever genomen maatregelen en ingezette middelen niet toereikend zijn om de veiligheid en de gezondheid op het werk te verzekeren. De verwijzende rechter bevestigt dat artikel 9 en artikel 11, lid 6, van deze richtlijn, waarop zijn prejudiciële vragen betrekking hebben, in Roemeens recht zijn omgezet bij respectievelijk artikel 12 en artikel 18, lid 7, van wet nr. 319/2006. Bijgevolg genieten de werknemers de door genoemde richtlijn verleende rechten met betrekking tot, ten eerste, de op de werkgevers rustende verplichtingen, met name ter zake van de evaluatie van de risico's voor de veiligheid en de gezondheid op het werk en de te nemen beschermende maatregelen en, ten tweede, de raadpleging en deelneming van de werknemers, zonder dat deze rechten ondergeschikt zijn aan de indeling als arbeidsplaats waar werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt bovendien niet dat verzoekster is geconfronteerd met de onmogelijkheid om zich tot de bevoegde autoriteit op het gebied van de veiligheid en de gezondheid op het werk te wenden om zich te beklagen over de eventuele ontoereikendheid van de door haar werkgever genomen beschermende maatregelen.

Ten vierde blijkt evenmin uit de verwijzingsbeslissing dat verzoekster in haar beroep heeft betoogd dat het ziekenhuis niet had voldaan aan de krachtens het nationale recht op hem rustende verplichting om haar veiligheid en gezondheid op het werk te verzekeren. Dienaangaande heeft de verwijzende rechter opgemerkt dat de indeling als arbeidsplaats waar bijzondere omstandigheden gelden pas wordt goedgekeurd indien de werkgever technische en organisatorische maatregelen heeft uitgevoerd overeenkomstig inzonderheid wet nr. 319/2006, waarbij richtlijn 89/391 is omgezet.

Ten vijfde benadrukt de verwijzende rechter met betrekking tot artikel 18, lid 7, van wet nr. 319/2006 dat, hoewel de algemene nationale regel uitdrukkelijk voorziet in een recht voor werknemers om een beroep te doen op de bevoegde instanties, deze regel niet is overgenomen in de secundaire regelgeving betreffende de evaluatie van beroepsrisico's voor werknemers op middellange of lange termijn. Met betrekking tot artikel 12 van wet nr. 319/2006 is er bovendien, aldus deze rechter, ook geen latere handeling van lagere rang waarin de gevolgen zijn vastgesteld van de niet-nakoming van de verplichtingen inzake de evaluatie en controle van beroepsrisico's. Nochtans kan, zoals genoemde rechter vermeldt, niet-naleving van de in dit artikel 12 neergelegde verplichtingen met name leiden tot het opleggen van een administratieve boete aan de werkgever.27. Voorts legt dezelfde rechter niet uit hoe deze situatie tot gevolg heeft dat de indeling als arbeidsplaatsen waar bijzondere omstandigheden gelden binnen de werkingssfeer van richtlijn 89/391 valt.

Ten zesde, en meer algemeen, beoogt richtlijn 89/391 de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk. De verhoging van het aantal punten voor de berekening van het pensioen heeft echter per definitie niets van doen met het beroepsleven, maar met de periode daarna. Daarbij komt dat, ook al genieten de aan bijzondere omstandigheden blootgestelde werknemers krachtens de nationale regeling het voordeel van een verlaging van de pensioenleeftijd, waardoor zij minder lang worden blootgesteld aan beroepsrisico's, deze verlaging evenmin verband houdt met de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk.

Uit het voorgaande volgt dan ook dat, zoals in de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest Podilă e.a., de indeling als arbeidsplaats waar werknemers worden blootgesteld aan bijzondere omstandigheden, niet binnen de werkingssfeer van de bepalingen van richtlijn 89/391 valt voor wat betreft de voorwaarden voor de toekenning van het ouderdomspensioen en de vaststelling van het bedrag daarvan.

In de onderhavige zaak geeft de verwijzende rechter aan dat de betrokken werknemers ook recht hebben op extra jaarlijkse vakantiedagen met behoud van loon. In antwoord op een ter terechtzitting gestelde vraag van het Hof heeft de Roemeense regering gepreciseerd dat dit recht op extra vakantiedagen niet noodzakelijkerwijs vereist dat de arbeidsplaats is ingedeeld als arbeidsplaats waar bijzondere omstandigheden gelden. Aangezien de verwijzende rechter in de verwijzingsbeslissing geen verband heeft aangetoond tussen dit recht op extra vakantiedagen en een dergelijke indeling, is het aan hem om na te gaan in hoeverre de toekenning van die vakantiedagen vereist dat de arbeidsplaats is ingedeeld als arbeidsplaats waar bijzondere omstandigheden gelden.

Indien dat het geval is, wijs ik erop dat richtlijn 89/391 moet worden gelezen in samenhang met richtlijn 2003/8828., die beoogt minimumvoorschriften vast te stellen om de levens- en arbeidsomstandigheden van werknemers te verbeteren door hun — onder meer — minimumrusttijden te waarborgen.29. Zo wordt het begrip ‘passende rusttijd’ in artikel 2, punt 9, van laatstgenoemde richtlijn omschreven als ‘regelmatige, in tijdseenheden uitgedrukte rustperioden die voldoende lang en ononderbroken zijn om ervoor te zorgen dat de werknemers als gevolg van vermoeidheid wegens lange werktijden of andere onregelmatige werkroosters geen letsel toebrengen aan zichzelf, hun collega's of anderen en hun gezondheid op korte of op lange termijn niet schaden’. In die zin merkt de verwijzende rechter op dat de toekenning van extra jaarlijkse vakantiedagen ervoor zorgt dat de werknemer een langere periode van herstelrust kan genieten. Ik ben het ermee eens dat een dergelijke toekenning verband houdt met de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk.

Afgezien daarvan moet worden uitgemaakt of het Unierecht aldus moet worden uitgelegd dat het de lidstaten verplicht om dergelijke extra jaarlijkse vakantiedagen toe te kennen aan werknemers die aan een beroepsrisico blootstaan. Mijns inziens moet die vraag klaar en duidelijk ontkennend worden beantwoord. Met betrekking tot jaarlijkse vakantie is in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 namelijk bepaald dat de lidstaten de nodige maatregelen treffen opdat aan alle werknemers jaarlijks een vakantie met behoud van loon van ten minste vier weken wordt toegekend, overeenkomstig de in de nationale wetten en/of gebruiken geldende voorwaarden voor het recht op en de toekenning van een dergelijke vakantie.

In het onderhavige geval bepaalt artikel 147, lid 1, van het wetboek arbeidsrecht dat met name werknemers die in zware, gevaarlijke of schadelijke omstandigheden werken, recht hebben op een aanvullende jaarlijkse vakantie van minstens 3 werkdagen. In dit verband is het vaste rechtspraak van het Hof dat richtlijn 2003/88 niet in de weg staat aan nationale bepalingen die recht geven op een langere periode van jaarlijkse vakantie met behoud van loon dan de in artikel 7, lid 1, van die richtlijn voorgeschreven vier weken, dat wordt toegekend en verkregen onder de in het nationale recht vastgestelde voorwaarden. Uit de bewoordingen van artikel 1, lid 1, en lid 2, onder a), artikel 7, lid 1, en artikel 15 van richtlijn 2003/88 komt immers uitdrukkelijk naar voren dat deze richtlijn enkel tot doel heeft minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid op het gebied van de organisatie van de arbeidstijd vast te stellen, en het recht van de lidstaten om voor de bescherming van de werknemers gunstiger bepalingen toe te passen onverlet laat.30. Nog steeds volgens het Hof worden in een dergelijk geval de rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon die verder gaan dan het bij artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 vereiste minimum, niet door deze richtlijn geregeld maar door het nationale recht, buiten het kader van het stelsel van die richtlijn om, met dien verstande dat dergelijke voor de werknemers gunstigere nationale bepalingen niet mogen worden aangewend ter compensatie van een eventuele aantasting van de door deze Unierechtelijke bepaling gewaarborgde minimumbescherming, zoals met name het geval zou zijn bij een verlaging van de vergoeding die verschuldigd is uit hoofde van de minimumperiode van jaarlijkse vakantie met behoud van loon die zij aldus waarborgt.31. Uit deze rechtspraak volgt dat de toekenning van extra jaarlijkse vakantiedagen met behoud van loon krachtens artikel 147 van het wetboek arbeidsrecht uitsluitend door het nationale recht wordt geregeld.

Dienaangaande heeft de Roemeense regering ter terechtzitting betoogd dat er, na evaluatie door de werkgever van het risico waaraan de werknemer is blootgesteld, extra vakantiedagen kunnen worden toegekend als maatregel ter bescherming van de veiligheid en de gezondheid op het werk en dat de werknemer zich in dat geval kan beroepen op artikel 18, lid 7, van wet nr. 319/2006 om zich bij de arbeidsinspectie te beklagen over de niet-toekenning van deze vakantiedagen of de ontoereikendheid van de genomen maatregel, om zich vervolgens tot de bevoegde nationale rechter te wenden indien deze bestuurlijke autoriteit nalaat om de nodige maatregelen te nemen.

Uit al deze elementen leid ik af dat een situatie als die in het hoofdgeding niet binnen de werkingssfeer van de bepalingen van de richtlijnen 89/391 en 2003/88 valt.

Bijgevolg geef ik in overweging om op de eerste prejudiciële vraag te antwoorden dat artikel 9 en artikel 11, lid 6, van richtlijn 89/391 alsmede richtlijn 2003/88 aldus moeten worden uitgelegd dat zij niet van toepassing zijn op een nationale regeling, zoals die wordt uitgelegd door de nationale rechterlijke instanties, waarin procedures zijn vastgesteld volgens welke werknemers niet het recht hebben om zich te wenden tot de bevoegde autoriteit op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk, en evenmin tot de nationale rechterlijke instanties met het oog op de herziening of vaststelling van de indeling van de werkzaamheden van de werknemers in verschillende risicogroepen op grond waarvan er pensioenrechten aan deze werknemers alsook extra jaarlijkse vakantiedagen met behoud van loon die verder gaan dan het bij artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 vereiste minimum worden toegekend.

Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 11, lid 6, van richtlijn 89/391 rechtstreekse werking heeft en of deze bepaling, gelezen in samenhang met artikel 31, lid 1, en artikel 47 van het Handvest, werknemers het recht waarborgt op een effectieve rechterlijke bescherming indien de in de nationale wetgeving neergelegde verplichtingen niet worden nagekomen door degenen die daartoe rechtens zijn gehouden.

Uit het door mij voorgestelde antwoord op de eerste prejudiciële vraag volgt dat richtlijn 89/391 niet van toepassing is op een indeling van arbeidsplaatsen zoals die welke in het hoofdgeding aan de orde is. Bijgevolg hoeft mijns inziens niet te worden onderzocht of artikel 11, lid 6, van deze richtlijn rechtstreekse werking heeft, aangezien het antwoord op deze vraag voor de verwijzende rechter niet nuttig is om uitspraak te kunnen doen in het bij hem aanhangige geding.

Voor het geval het Hof mijn analyse niet deelt, breng ik in herinnering dat het vaste rechtspraak van het Hof is dat particulieren zich, in alle gevallen waarin de bepalingen van een richtlijn inhoudelijk gezien onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig zijn, voor de nationale rechter op die bepalingen kunnen beroepen tegenover een lidstaat, wanneer deze heeft verzuimd de richtlijn tijdig in nationaal recht om te zetten, of dit op onjuiste wijze heeft gedaan.32. Zoals evenwel blijkt uit de verwijzingsbeslissing, is artikel 11, lid 6, van richtlijn 89/391 kennelijk op juiste wijze in nationaal recht omgezet bij artikel 18, lid 7, van wet nr. 319/2006. Bijgevolg is het antwoord op de vraag of deze bepaling rechtstreekse werking heeft, wederom van geen nut voor de verwijzende rechter om uitspraak te kunnen doen in het bij hem aanhangige geding.

Hoe dan ook is het eveneens vaste rechtspraak van het Hof dat een bepaling van een richtlijn slechts kan worden geacht rechtstreekse werking te hebben indien zij inhoudelijk gezien onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig is. Een bepaling is onvoorwaardelijk wanneer zij een verplichting oplegt die aan geen enkele voorwaarde is gebonden en die voor haar uitvoering of werking niet afhangt van een handeling van de instellingen van de Unie of van de lidstaten. Een bepaling is voldoende nauwkeurig om door een justitiabele te kunnen worden ingeroepen en door de rechter te kunnen worden toegepast, wanneer de erin vervatte verplichting in ondubbelzinnige bewoordingen is geformuleerd. Een richtlijn laat de lidstaten weliswaar een zekere beoordelingsmarge bij de vaststelling van de uitvoeringsmaatregelen daarvoor, maar een bepaling van deze richtlijn kan als onvoorwaardelijk en nauwkeurig worden beschouwd indien zij de lidstaten in ondubbelzinnige bewoordingen een nauwkeurige resultaatsverplichting oplegt waaraan geen voorwaarde is verbonden met betrekking tot de toepassing van de daarin vervatte regel.33.

In dit verband wijst artikel 11, lid 6, van richtlijn 89/391 weliswaar de werknemers en/of hun vertegenwoordigers aan als de personen die het recht hebben om zich te wenden tot de bevoegde autoriteit op het gebied van de veiligheid en de bescherming van de gezondheid op het werk, maar deze bepaling stelt evenzeer dat dit recht moet worden uitgeoefend ‘overeenkomstig de nationale wetten en/of praktijken’. Bijgevolg stelt deze bepaling de toepassing ervan afhankelijk van de vaststelling van nationale maatregelen die de voorschriften en procedures voor de toepassing ervan regelen. Aangezien genoemde bepaling de tussenkomst van de lidstaten vereist en hun daarbij een aanzienlijke beoordelingsmarge toekent, kan zij inhoudelijk gezien dan ook niet worden geacht onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig te zijn, wat rechtstreekse werking ervan uitsluit.34.

Wat tot slot artikel 31, lid 1, en artikel 47 van het Handvest betreft, waarnaar de verwijzende rechter in zijn tweede vraag verwijst, herinner ik eraan dat het toepassingsgebied van het Handvest, wat het optreden van de lidstaten betreft, is omschreven in artikel 51, lid 1, ervan, waarin staat dat de bepalingen van het Handvest tot de lidstaten zijn gericht uitsluitend wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen. Hieruit volgt dat de in de rechtsorde van de Unie gewaarborgde grondrechten van toepassing zijn in alle situaties die door het Unierecht worden beheerst, maar niet daarbuiten. Aangezien ik de mening ben toegedaan dat de hier aan de orde zijnde indeling niet door het Unierecht wordt beheerst, hoeft de tweede vraag dan ook niet in het licht van het Handvest te worden beantwoord. Hoewel het juist is dat artikel 47 van het Handvest, dat een herbevestiging vormt van het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming, op zich volstaat en niet hoeft te worden gepreciseerd door bepalingen van Unierecht of van nationaal recht om particulieren een recht te verlenen dat als zodanig kan worden ingeroepen35., vooronderstelt de toepassing van dit artikel hoe dan ook dat de zaak binnen de werkingssfeer van het Unierecht valt.

In die omstandigheden en voor het geval het Hof zou oordelen dat richtlijn 89/391 van toepassing is op een indeling van arbeidsplaatsen als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, geef ik in overweging om op de tweede prejudiciële vraag te antwoorden dat artikel 11, lid 6, van deze richtlijn geen rechtstreekse werking heeft.