3.1 Inleiding

Mijn proefschrift is geschreven voor twee verschillende doelgroepen, juristen en accountants. Speciaal voor de juristen is in deel 1 uitvoerig ingegaan op het wie, wat, waar van de accountant en de bijbehorende wet- en regelgeving. De inhoud van deel 1 zal voor de accountants (grotendeels) bekend zijn, maar zal voor veel juristen nieuwe informatie bevatten. Ik heb in de praktijk bijna tien jaar met accountants samengewerkt en desondanks maakte Camfferman de volgende opmerking bij één van de eerste versies van deel 1: “je schrijft het ook wel een beetje op als een antropoloog die van buitenaf een exotisch volk observeert en beschrijft”. Het nut van deel 1 is daarmee mijns inziens genoegzaam aangetoond. In deel 2 zal ik meer de ‘juridische diepte’ ingaan, maar voordat ik dat doe, zal ik in dit derde hoofdstuk eerst ingaan op een aantal algemene aspecten van aansprakelijkheid. Dit is met name bedoeld om de kennis van de accountant op te frissen.

Een korte inleiding ter introductie van ‘het juridisch speelveld’ van de accountant: een accountant heeft in zijn dagelijkse praktijk voornamelijk met opdrachtgevers te maken, waarmee ik dan doel op degene die hem inhuurt. Bij een wettelijke controle bijvoorbeeld is de opdrachtgever de rechtspersoon om wiens jaarrekening het gaat. Er zijn echter ook derden die hun handelen afstemmen op de door de accountant verrichte werkzaamheden, zoals de (goedkeurende) accountantsverklaring in verband met de wettelijke controle. Die derden kunnen beleggers zijn, maar ook werknemers, leveranciers en kredietverschaffers. Een accountant kan zowel jegens zijn opdrachtgever als jegens derden aansprakelijk zijn. Hierbij dient een onderscheid te worden gemaakt tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid. In de relatie tot een opdrachtgever is sprake van contractuele aansprakelijkheid (wanprestatie). De buitencontractuele aansprakelijkheid (onrechtmatige daad) ziet in beginsel op de relatie met derden, maar kan onder omstandigheden ook op de relatie met een opdrachtgever zien.

In het hiernavolgende zal ik eerst in paragraaf 3.2 en 3.3 een beschouwing geven over de relatie tussen de accountant en zijn opdrachtgever respectievelijk de accountant en derden. Na een tussentijdse evaluatie in 3.4, zal ik in paragraaf 3.5 (kort) stilstaan bij de hierbij behorende aansprakelijkheidsvormen. Het gaat in paragraaf 3.5 vooral om de formele grondslagen van aansprakelijkheid. In 3.6 bespreek ik de samenhang tussen tuchtrecht en aansprakelijkheid. Vervolgens zal in 3.7 tot en met 3.10 de zorgplicht worden uitgewerkt. Dit betreft mijns inziens de belangrijkste norm binnen het beroepsaansprakelijkheidsrecht.