29.3.3 Verduidelijking in de conclusie van AG Keus?

Het besef dat de bestuursrechter ten aanzien van bewijs, (waaronder begrepen het moment van) bewijslevering, bewijswaarding, bewijslast(verdeling) en bewijsstandaard) in boetezaken met het oog op de rechtsbescherming van de (vermoedelijke) overtreder een andere positie in moet nemen dan ten aanzien van het bewijs bij niet-bestraffende besluiten, alsmede het feit dat er toch nog wel wat nadere structurering en eenheid in rechtspraak op dit terrein gewenst was1 lijken mede aanleiding te hebben gegeven tot het verzoek van de Afdeling bestuursrechtspraak aan AG Keus om over deze materie een conclusie te nemen.2

Zowel in de conclusie van AG Keus3 als in de daarop volgende Afdelingsuitspraken van 5 juli 20174 is voor wat betreft het bewijsrecht een poging5 gedaan tot een verdere uitwerking/toelichting met betrekking tot de wijze waarop de rechter invulling moet geven aan het genoemde derde uitgangspunt; het moment van bewijslevering door het bestuursorgaan en de mogelijkheid tot (nadere) bewijslevering door middel van toepassing van de bestuurlijke lus.

Bestudering van de Afdelingsuitspraken leidt tot de conclusie dat deze derde regel inderdaad als vuistregel kan worden beschouwd. De Afdeling bestuursrechtspraak plaatst deze regel, in navolging van AG Keus, in de uitspraken van 5 juli 2017 wel duidelijk mede in de context van een goede procesorde. Uitgangspunt daarbij is, dat, als het bestuursorgaan eerst na de voltooiing van de besluitvorming nieuw bewijs inbrengt, terwijl het geen goede reden heeft kunnen geven waarom het dat niet eerder had kunnen doen, dat in strijd is met de goede procesorde. Dragend bewijs moet het bestuursorgaan (in redelijkheid) sowieso al in het stadium van de bestuurlijke besluitvorming aan de boeteoplegging ten grondslag (kunnen) leggen.6 Voor toepassing van de lus is er geen plaats voor zover het gaat om het alsnog leveren van dragend bewijs. Zo komen de jurisprudentielijn van de Afdeling bestuursrechtspraak en het College van beroep voor het bedrijfsleven weer min of meer bij elkaar en blijft de ‘derde vuistregel’ inzake bewijs bij bestuurlijke boeteprocedures nagenoeg ongewijzigd in stand.7