1.2.2 Maatschappelijke relevantie

Van oudsher heeft het douanerecht een militair en budgettair gedreven functie. De functie van douaneautoriteiten is met de tijd geëvolueerd van de zekerheidstelling van financiën naar een meer omvattend takenpakket waarbij zij ook worden belast met fiscale en handelspolitieke taken en verschillende taken en bevoegdheden op het gebied van veiligheid, gezondheid, economie en milieu.1 De intensivering van grensoverschrijdend goederenverkeer, die toe te schrijven is aan economische globalisering, maakt dat het douanerecht een belangrijke taak vervult in het wereldwijde handelsverkeer.

De douanewaarde neemt in dat kader een belangrijke rol in. Zij vormt namelijk de maatstaf van heffing van het invoerrecht en de netto-inkomsten uit invoerrechten maken met een totaalbedrag van ongeveer 20,16 EUR miljard voor 14,16% deel uit van de eigen middelen van de Europese Unie.2 Enerzijds zal tariefafbraak ten gevolge van de toename van het aantal vrijhavens, vrije handelszones en vrijhandelsakkoorden in de afgelopen decennia zorgen dat de relatief lage opbrengsten uit invoerrechten op den duur verder zullen dalen. Anderzijds kan de opkomst van het neo-protectionisme zorgen voor een tegenovergestelde trend. Niettemin speelt en zal de douanewaarde een onmiskenbare rol in het handelsverkeer blijven spelen. De douanewaarde dient namelijk ook als basis voor economische en commerciële handelsanalyses, de toepassing van commerciële handelsmaatregelen, invoerstatistieken, het vaststellen van de verschuldigde invoerrechten en andere bij invoer verschuldigde belastingen als de btw. Gelet op de brede toepassing van de douanewaarde en de totale invoerwaarde van goederen in de Europese Unie van 2,05 EUR biljoen (2019), is de wijze waarop de douanewaarde moet worden vastgesteld in de Europese Unie van evident belang.3

De structurering van ondernemingen en hun goederenstromen zijn ten gevolge van de economische globalisering aan veranderingen onderhevig. Armella wijst in dat kader op de consolidatie van bedrijfsonderdelen en segmentatie van productieprocessen op internationale schaal, het aanbrengen van een nadere focus van ondernemingen op hun core business en de uitbesteding van productieprocessen.4 De economische waarde van goederen die ten invoer worden aangegeven komt daardoor over een groter aantal schakels tot stand en bij die totstandkoming zijn een groter aantal spelers betrokken. De vormgeving van de op internationaal niveau gehanteerde wettelijke bepalingen voor de vaststelling van de douanewaarde – de GATT Valuation Code – zijn in 1979 vastgesteld en lijken niet altijd toegesneden op voornoemde ontwikkelingen. Voor ondernemingen die goederen ten invoer aangeven in de Europese Unie is het niet altijd duidelijk hoe de regels in het huidige tijdsgewricht toepassing vinden. Deze onduidelijkheid leidt tot rechtsonzekerheid en mogelijkerwijs tot financiële repercussies. Het is om die reden dat het vanuit maatschappelijk perspectief relevant is om inzicht te geven in de wet- en regelgeving rondom de vaststelling van de douanewaarde.

Tot slot is het speelveld van het douanerecht, ondanks voornoemde ontwikkelingen, onderbelicht in maatschappij en wetenschap. Ook in het (fiscale) onderwijs wordt in beperkte mate aandacht besteed aan het douanerecht. Dit heeft tot gevolg dat afgestuurde fiscalisten weinig tot geen affiniteit hebben met het douanerecht; laat staan de douanewaarde. Met dit onderzoek en de valorisatie ervan in het onderwijsprogramma van de sectie Belastingrecht van Erasmus School of Law en de Post-Master in EU Customs Law zoals aangeboden door EFS, Erasmus University Rotterdam wordt gepoogd het tij te keren.