5.2.4 Inspiratie voor het Nederlandse systeem?

Het Duitse systeem ten aanzien van sfeerovergangen is vergelijkbaar met het Nederlandse systeem. In beide landen moet bij een sfeerovergang een openingsbalans worden opgesteld. In Duitsland moeten de vermogensbestanddelen op deze fiscale openingsbalans worden gewaardeerd tegen de bedrijfswaarde (Teilwert). Ook de invulling van het begrip bedrijfswaarde is echter geen uitgemaakte zaak.12 Door toepassing van deze waarderingsmethode worden bovendien de gesignaleerde knelpunten niet verholpen.

Tussen Nederland en Duitsland is wel een belangrijk verschil in de behandeling van zelfgevormde goodwill. In Duitsland mag zelf gevormde goodwill niet worden gewaardeerd, behoudens in geval van een grensoverschrijdende sfeerovergang. De reden achter het waarderingsverbod voor zelfgevormde goodwill is dat het gaat om toekomstige winsten welke moeten worden toegerekend aan de periode waarin de winst ontstaat. In Nederland is het activeringsverbod beperkter, namelijk in situaties waarbij de belastingplicht ontstaat door het verkrijgen van een winststreven (BNB 1991/90) en het ontstaan van belastingplicht bij overheidsondernemingen en woningcorporaties (artikel 33 Wet Vpb 1969). Door het niet activeren van goodwill wordt overwinst welke in de onbelaste periode is ontstaan, maar door de bedrijfsuitoefening in de belaste periode wordt gerealiseerd in de belaste periode in aanmerking genomen.3 Verder wordt er niet afgeweken van de hoofdregel dat moet worden gewaardeerd tegen de Teilwert, zodat dit systeem – behoudens de oplossing voor het niet activeren van goodwill – geen oplossing biedt voor de in Nederland gesignaleerde knelpunten.

De Duitse regel waarin is bepaald dat de lichamen die op enig moment gebruik kunnen maken van een vrijstelling voor algemeen nut beogende instellingen, op de eindbalans de vermogensbestanddelen mogen waarderen tegen de boekwaarde in plaats van de waarde in het economische verkeer vind ik wel het overwegen waard binnen het Nederlandse systeem. Deze regel vormt een inbreuk op het totaalwinstbeginsel, maar deze inbreuk kan worden gerechtvaardigd door de wens algemeen nut beogende instellingen te willen ondersteunen.