Hof Arnhem-Leeuwarden, 23-07-2019, nr. 200.252.507/01

Het hof gaat uit van de volgende feiten.

In mei/juni 2000 is een huurovereenkomst tot stand gekomen tussen de projectontwikkelaar Germie Beleggingen B.V. (hierna: Germie) als verhuurder en De Boer Unigro Groothandel B.V. (hierna: Unigro) als huurder. De huur betrof een op dat moment nog te bouwen bedrijfsruimte, bestemd voor een supermarkt, op het Postilterrein te Winschoten. De huurovereenkomst is vastgelegd in een huurcontract dat op 16 mei 2001 is ondertekend door Unigro en op 26 juni 2000 door Germie. De huurovereenkomst wordt aangegaan voor de duur van 10 jaar (met de mogelijkheid van verlenging voor steeds 5 jaar) met ingang van de dag van opening. De supermarkt is op 1 mei 2001 in gebruik genomen door Unigro.

Op de huurovereenkomst zijn van toepassing de "Algemene Bepalingen Huurovereenkomst Winkelruimte en andere bedrijfsruimte ex artikel 7A:1624 BW", volgens het model van de raad voor Onroerende Zaken vastgesteld op 28 januari 1994 (hierna: de Algemene bepalingen). In deze Algemene bepalingen is onder meer het volgende vermeld: "2.12.2 Het is huurder niet toegestaan zonder voorafgaande toestemming van verhuurder:a. in, op of aan het gehuurde wijzigingen of voorzieningen aan te brengen, waaronder mede wordt verstaan het maken van gaten in de gevels,b. in, op of aan het gehuurde danwel de directe omgeving daarvan, zaken aan te brengen of te hebben (…)2.12.3 Met betrekking tot de onder 2.12.2 a en b bedoelde wijzigingen of voorzieningen is verhuurder op geen enkele wijze aansprakelijk.(…)6.5 Verhuurder is niet aansprakelijk voor schade toegebracht aan de persoon of goederen van huurder of van derden - en huurder vrijwaart verhuurder voor aanspraken van derden terzake - door het optreden en de gevolgen van zichtbare en onzichtbare gebreken aan het gehuurde of het gebouw of complex waarvan het gehuurde deel uitmaakt of ontstaan door het optreden en de gevolgen van weersomstandigheden (…), alles behoudens in geval vanschade als gevolg van grove schuld of ernstige nalatigheid van verhuurder ten aanzien van de staat van het gehuurde of van het gebouw of complex waarvan het gehuurde deel uitmaakt.6.6 Verhuurder is niet aansprakelijk voor bedrijfsschade van huurder of voor schade als gevolg van andere huurders of van belemmeringen in het gebruik van het gehuurde die derden veroorzaken, tenzij in geval van grove schuld of ernstige nalatigheid van verhuurder dienaangaande.(…)14.1 De betaling van de huurprijs en van al hetgeen verder krachtens deze huurovereenkomst is verschuldigd, zal uiterlijk op de vervaldata in wettig Nederlands betaalmiddel - zonder enige korting, aftrek of verrekening met een vordering welke huurder op verhuurder heeft of meent te hebben - geschieden door storting dan wel overschrijving op een door verhuurder op te geven rekening.(…) Verhuurder is gerechtigd te bepalen op welke openstaande vordering uit de overeenkomst een door hem van huurder ontvangen betaling in mindering komt, tenzij huurder bij de betaling uitdrukkelijk anders aangeeft. In het laatste geval is het gestelde in artikel 6:50 BW niet van toepassing.14.2 Telkens indien een uit hoofde van de huurovereenkomst door huurder verschuldigd bedrag niet prompt op de betaaldag is voldaan, verbeurt huurder aan verhuurder van rechtswege vanaf de vervaldag een direct opeisbare boete van 2% per maand van het verschuldigde met een minimum van f 250,- per kalendermaand, waarbij elke ingetreden maand als een volle maand geldt."

Germie heeft de bedrijfsruimte verkocht aan [geïntimeerde2] Beheer. De levering vond op30 maart 2001 plaats. In de akte van levering is vermeld dat de koopovereenkomst tussen Germie en [geïntimeerde2] Beheer in december 1996 is gesloten.

Op grond van een schriftelijke overeenkomst van indeplaatsstelling van

9 november 2006 is AH met ingang van 26 november 2006 huurder van de supermarkt. (Partijen zijn het erover eens dat in deze overeenkomst abusievelijk de naam van [geïntimeerde1] Vastgoed in plaats van [geïntimeerde2] Beheer als verhuurder is vermeld). Sindsdien exploiteert AH in het gehuurde een supermarkt. Een deel van het gehuurde is onderverhuurd aan slijterij Gall&Gall B.V.

AH heeft in 2006 twee openingen in het dak laten maken en dakkappen van ieder26 kg op het dak geplaatst ten behoeve van airco-units.

Op 19 augustus 2013 is ter plaatse van de airco-units tijdens een zware regenbui een deel van het dak ingestort. Daarbij is ernstige (water)schade ontstaan. Het interieur van de supermarkt is deels vernield en de winkelvoorraad is afgekeurd. De inrichting is geheel vervangen. De supermarkt en de slijterij zijn ongeveer 5 weken gesloten geweest voor het publiek.

Beide partijen hebben onderzoek laten doen naar de oorzaak van het instorten van het dak.

DGI Dak & Gevels Ingenieurs B.V. (hierna: DGI) heeft in haar in opdracht van AH opgestelde rapport van 5 september 2013 het volgende geconcludeerd: "Ongeacht de mogelijke oorzaak van het niet of onvoldoende functioneren van het hemelwaterafvoersysteem mag een dak echter niet instorten door een overbelasting van het regenwater. In de bouwregelgeving worden normen benoemd NEN-EN 1991-1-1/NEN 6702, (TGB) waarin beschreven staat dat daken op deze voorkomende situatie (een niet functioneel hemelwaterafvoersysteem) moeten worden doorgerekend.(…)De overbelasting door regenwater kon ontstaan door de aanwezigheid van een hoge

dakrand (dakrandhoogte van 210 mm) en het ontbreken van een noodoverloop systeem. Bij het niet of onvoldoende functioneren van het hemelwaterafvoersysteem kan deze belasting, al bij een niet vervormde dakplaat, oplopen tot > 210 kg/m2. De toegepaste geprofileerde staalplaat (...) kan dit gewicht niet dragen en is daarom aan een bezwijking onderhevig (als vastgesteld)."

In opdracht van [geïntimeerden] c.s. heeft A. Harder B.V. (hierna: Harder) op 1 oktober 2013 gerapporteerd. In de paragraaf "Onderzoek ter plaatse" van dit rapport is onder meer het volgende vermeld: "Bij de tweede inspectie zijn de restanten van de dakplaten en is de staalconstructie nader geïnspecteerd. Hierbij is in de stalen dakplaten een sparing aangetroffen met een afmeting van ca. 1.0 x 0.5 m, met het hart op ca. 1,25 m vanaf stram 8. Onder deze sparing was geen raveelvoorziening aangebracht. Onderstaande figuur geeft een deel van de plattegrond van de dakplaten weer waarin aangegeven de locatie van de sparing. Op deze plaats heeft de airco unit op het dak gestaan. Er heeft nog een unit op het dak gestaan, deze is eveneens aangegeven. Tevens is een doorsnede getekend waarin is aangegeven welk deel van de plaat verwijderd is.(…)"

In de paragraaf "Oorzaak van het bezwijken van het dak" heeft Harder geschreven: "De oorzaak van het bezwijken is naar mijn mening een verzwakking van de dakplaten door de sparingen die in de dakplaten zijn gezaagd zonder dat er een raveelconstructie is aangebracht. Hierbij moet bedacht worden dat op de verzwakte platen ook nog de belasting uit de airco units aanwezig was. Het wegnemen van meer dan een plaatbreedte uit de doorsnede heeft in de naast de sparing gelegen dakplaten geleid tot een concentratie van spanningen en het toenemen van de doorbuiging waardoor meer hemelwater is gaan toestromen met als gevolg meer doorbuiging en hogere spanningen waardoor uiteindelijk de momentcapaciteit van de plaatdoorsnede is overschreden en bezwijken is opgetreden. Aan weerszijden van de sparing is een deel van het dak meegetrokken. De naastgelegen platen waren immers door de hoge waterstand al maximaal belast, al is het gezien de grote lokale verzwakking van het dak door de in de platen gezaagde sparingen zeer de vraag of de waterstand de dakrandhoogte benaderd heeft."

Adviesbureau ir. J.G. Hageman B.V. uit Rijswijk (hierna: Hageman) heeft op verzoek van [geïntimeerden] c.s. op 15 oktober 2013 gerapporteerd. Onder “Samenvatting en conclusies” is onder meer vermeld:

"De constructie moet volgens de ten tijde van de bouw relevante voorschriften in staat zijn om het regenwater, dat bij een verstopping van het reguliere hemelwaterafvoersysteem op het dak wordt geborgen, te weerstaan. De waterhoogte die benodigd is om het water op een andere wijze van het dak af te voeren dan via de reguliere hemelwaterafvoeren, wordt vanwege het ontbreken van noodafvoeren, bepaald door de hoogte van de dakrand. Het water zou over de 200 mm hoge dakrand moeten worden afgevoerd. Door de aanwezige sparingen in de dakplaten en het ontbreken van deugdelijke constructieve maatregelen ter plaatsen van de sparingen bezwijkt het dak bij een lagere waterstand dan deze 200 mm. Indien de sparingen in het bezweken dakgedeelte niet aanwezig zouden zijn of de effecten met deugdelijke constructieve maatregelen waren ondervangen, dan zou de dakconstructie wel in staat zijn geweest om het water over de dakrand af te voeren. De gedeeltelijke dakinstorting is ontstaan omdat bij een berging van regenwater op het dak

van het bedrijfspand, veroorzaakt door hevige neerslag en een beperkte capaciteit van het

reguliere hemelwaterafvoersysteem door overbelasting van het gemeenteriool, de

dakconstructie onvoldoende bestand was tegen de belastingseffecten van het op het dak

geborgen regenwater.

(...) Uit het uitgevoerde onderzoek is tevens naar voren gekomen dat de onderhavige

dakconstructie, als de invloed van de sparingen buiten beschouwing wordt gelaten, niet

voldoet aan de ten tijde van de bouw van toepassing zijnde normen bij de

belastingscombinaties met een veranderlijke belasting door ophoping van sneeuw en een

belasting door regenwater. Als de invloed van de sparingen wel wordt beschouwd, voldoen

de dakplaten ook niet bij de belastingscombinaties met een veranderlijke belasting door

personen en de reguliere sneeuwbelasting."

Interbuild Management B.V. (hierna: Interbuild), de bouwdeskundige die door AH was ingeschakeld bij de ‘ombouw’ van de supermarkt naar AH-supermarkt en bij het aanbrengen van de airco-units, heeft in een e-mailbericht van 22 juni 2015 onder meer aangegeven: "Bovenstaande is illustratief voor het feit dat zonder noodoverstorten (de situatie voorafgaand aan de gedeeltelijke instorting van het dak op 19 augustus 2013) de

constructie eenvoudigweg niet 'recht te rekenen' is. Zie ook bouwvergunning 1999,

waarin als vermeld ook werd uitgegaan van de noodzaak tot het aanbrengen van

noodoverstorten. (...)Dakkappen (ventilatiekappen) van 26 kg zijn in 2006 tijdens ombouw naar AH op het dak geplaatst. Hiervoor is geen goedkeuring via IBA/HC gevraagd en derhalve ook niet aan de eigenaar. De bijbehorende daksparingen zijn 50cm * 50cm groot, hetgeen ook uit de foto's (rapportage) DGI te herleiden. (…)Ter plaatse van sparingen van 50cm * 50cm worden doorgaans in de uitvoering verstevigingen (d.m.v. bijv. flamcorails/een cannelure) aangebracht; deze hebben echter nauwelijks invloed op de stijfheid in doorsnede op de overspanningsrichting en zouden derhalve de situatie slechts verwaarloosbaar hebben veranderd;

Sparingen zijn niet de oorzaak van de dakinstorting; zie ook rapportage DGI/FE IT;

de regenval op 19 augustus 2013 zou ook tot instorting hebben geleid indien de

sparingen niet zouden zijn aangebracht.

Oorspronkelijk bouwwerk is niet volgens destijds geldende voorschriften /

bouwvergunning gebouwd. Indien de dakconstructie wél zou hebben voldaan aan de

voorschriften / verleende bouwvergunning, dan zou het dak (met of zonder een tweetal kleine sparingen) niet zijn ingestort.”

DGI heeft op 2 juli 2015 een aanvullend rapport uitgebracht. In dat rapport wordt verwezen naar een bijgevoegde constructieve berekening van FE IT. In dat rapport gaat DGI in op de invloed van de sparingen op de instorting van het dak. DGI bespreekt de situatie dat sparingen zijn aangebracht als omschreven in haar eerdere rapport (sparingen van 400 mm x 400 mm) en de situatie dat sparingen zijn aangebracht als omschreven in het rapport van Harder (sparingen van 1.000 mm x 500 mm). Volgens DGI zijn in beide gevallen de sparingen ondeugdelijk. De door Harder omschreven sparingen hadden voorzien moeten worden van een raveelbalk, de door haar omschreven sparingen van een versterkingsplaat. DGI beantwoordt de vraag of de sparingen (mede) de oorzaak van de dakinstorting zijn als volgt: "Beide situaties worden voor de beantwoording beschouwd.1. Rapport A. Harder: sparing 1.000 mm x 500 mm.Ja, de sparing zou mede oorzaak zijn van de dakinstorting. Uit de constructieve controle berekeningen blijkt echter dat hierbij een bezwijkpatroon hoort dan er ter plaatse is vastgesteld en gefotografeerd….)2. Rapport DGI: sparing maximaal 400 mm x 400 mm.Nee, de sparing zou geen oorzaak zijn van de dakinstorting. Uit de constructieve controle berekening blijkt er geen verschil van bezwijkpatroon tussen de situatie met of zonder sparing. (…)Zou de regenval niet hebben geleid tot instorting, indien de sparingen niet zouden zijn aangebracht?Zonder sparingen zou de dakinstorting ook hebben opgetreden. Zie onderstaande afbeelding zonder sparingen."

Op de vraag of het dak ook zou zijn ingestort indien de constructie ervan wel voldeed aan de geldende NEN-normen en de sparingen op dezelfde wijze zouden zijn aangebracht, antwoordt DGI: "Beide situaties worden voor de beantwoording beschouwd.1. Rapport A. Harder B.V.: sparing 1.000 mm x 500 mm.Ja, het dak zou instorten ten gevolge van de sparing. (…)2. Rapport DGI: sparing maximaal 400 mm x 400 mm. Nee, het dak zou niet instorten (…)Indien het dak zou voldoen aan de regelgeving en er waren geen sparingen aangebracht, zou het dak ook niet instorten. De vervorming onder belasting van 100 mm is nagenoeg identiek als de vervorming met de sparingen 400x400 (bovenstaand)."

In een notitie van 8 juni 2016 heeft Hageman gereageerd op het aanvullende rapport van DGI (en het bijgevoegde rapport van FE IT). In de notitie heeft Hageman een zestal vragen beantwoord. De vragen 5 en 6 en de antwoorden op die vragen luiden als volgt:Vraag 5: Wanneer als uitgangspunt wordt genomen dat de dakconstructie bij het aangaan van de huurovereenkomst niet voldeed aan de bouw- en veiligheidseisen, zou de dakinstorting dan ook hebben plaatsgevonden:

a. Zonder aangebrachte sparingen in het dak?

Uit de door Adviesbureau Hageman uitgevoerde berekeningen, gerapporteerd in rapport

8547-1-0, volgt in het geval er geen sparingen zouden zijn aangebracht, de dakplaten maatgevend zijn voor de sterkte van de constructie bij een belasting door regenwater. De wateropvoerende capaciteit van de dakconstructie zonder sparingen is, uitgaande van het werkelijke fysische gedrag, gelijk aan 238 mm. Bij het beschouwen van het werkelijke fysische gedrag zijn factoren die zijn voorgeschreven bij het beoordelen van de constructieve veiligheid, zoals de modelfactor en de partiële factoren voor de belastingen, niet beschouwd. Bij het werkelijke fysische gedrag is de dakconstructie in staat om de waterstand op te voeren tot boven de dakrand, die een hoogte van circa 200 mm heeft. Omdat de benodigde waterhoogte boven de dakrand, om neerslag met een intensiteit van eens in de vijftig jaar te kunnen afvoeren, gelijk is aan 18 mm en dus een maximale waterstand van 218 mm ontstaat, is de kans dat de dakinstorting in dat geval zou zijn opgetreden zeer klein.

Volgens opgave van MeteoConsult (tegenwoordig MeteoGroup) bedroeg de hoogste gemiddelde neerslagintensiteit voorafgaand aan de dakinstorting circa 5,5 mm per vijf minuten.

Neerslag met een dergelijke intensiteit komt statistisch gezien 1 x per jaar voor. De benodigde waterhoogte boven de dakrand om neerslag met deze neerslagintensiteit via de dakrand te kunnen afvoeren is zeer gering (veel kleiner dan 18 mm).

Wel moet worden opgemerkt dat neerslagintensiteiten binnen relatief kleine afstanden fors

kunnen verschillen. De meetresultaten zijn daarom meer een indicatie dat er voorafgaand aan de instorting sprake is geweest van neerslag met een significante intensiteit en niet bedoeld om specifiek voor deze neerslagintensiteit het gedrag van de constructie bij het ontstaan van de dakinstorting te beschrijven.

Geconcludeerd wordt dat het niet voldoen van de constructie aan de regelgeving (toenmalige

regelgeving of huidige regelgeving) een ondergeschikte rol heeft gespeeld bij de dakinstorting. De invloed van de sparingen op het gedrag van de dakconstructie (wateropvoerende capaciteit) is namelijk veel groter dan het niet voldoen van de constructie aan de regelgeving.

b. Met op deugdelijk wijze aangebrachte sparingen?

Indien de sparingen tezamen met een deugdelijke raveelconstructie zouden zijn aangebracht,

waarbij de raveelconstructie de belasting die werkt op de geraveelde platen kan afdragen naar de staalconstructie, is sprake van een situatie die vergelijkbaar is met de situatie zonder

sparingen en zou de kans op het plaatsvinden van een dakinstorting zeer klein zijn geweest.

c. Maakt het daarbij nog verschil of de aangebrachte sparingen 400 x 400 mm (standpunt

DGI) of1000 x 500 mm (standpunt Harder) bedroegen?

Indien de sparingen, ongeacht de afmetingen, tezamen met een deugdelijke raveelconstructie

zouden zijn aangebracht, waarbij de raveelconstructie de belasting die werkt op de geraveelde platen kan afdragen naar de staalconstructie, is sprake van een situatie die vergelijkbaar is met de situatie zonder sparingen en zou de kans op het plaatsvinden van een

dakinstorting zeer klein zijn geweest.

In het geval dat de sparingen zonder raveelconstructie zijn aangebracht, zijn de afmetingen

van de sparingen wel van belang voor de vraag of de dakinstorting zou hebben plaatsgevonden. De wateropvoerende capaciteit van de constructie neemt toe als de sparing minder breed is. De kans op bezwijken zal afnemen naar mate de breedte van de sparingen kleiner wordt.

Vraag 6: Wanneer als uitgangspunt wordt genomen dat de dakconstructie bij het aangaan van de huurovereenkomst wèl voldeed aan de bouw- en veiligheidseisen, zou de dakinstorting dan ook hebben plaatsgevonden:

a. Zonder aangebrachte sparingen in het dak?

In de geldende regelgeving zijn, gebaseerd op een veiligheidsniveau waarbij uitgegaan wordt van een geaccepteerde kans op bezwijken, belastingsfactoren en andere correctiefactoren voorgeschreven. De geaccepteerde kans op bezwijken is heel klein. Voor constructies in CC2 is deze kans bij nieuwbouw gelijk aan 0,0072 % (P = 3,8). Voor bestaande constructies wordt geaccepteerd dat de kans groter is: 0,62% (P = 2,5).

De kans op bezwijken in het geval dat de constructie voldeed aan de eisen is zo klein (0,62%

voor bestaande bouw) dat gesteld kan worden dat de dakinstorting niet zou hebben plaatsgevonden als de dakconstructie zonder aangebrachte sparingen voldeed aan de geldende regelgeving.

Onverlet het niveau van de regels ten tijde van de nieuwbouw moet een bestaande constructie volgens het Bouwbesluit 2012 voldoen aan de eisen in NEN 8700 bij een belasting volgens NEN 8701. Bij het beoordelen van de situatie met regenwater moeten hierbij, ten opzichte van de hiervoor beschreven ‘werkelijke’ situatie de volgende factoren in de berekening worden beschouwd:

- de stijfheid van de constructie moet worden gedeeld door de modelfactor 1,1

(opmerking: per abuis wordt in NEN 8701 de modelfactor, die voor nieuwbouw gelijk is aan 1,3 niet gecorrigeerd tot 1,1 terwijl hiervan in de oude Regeling Bouwbesluit wel sprake was. In de komende revisie van NEN 8701 is deze fout gecorrigeerd. Hier wordt uitgegaan van de juiste waarde van 1,1) - de belasting moet worden vermenigvuldigd met:

1,20 voor de permanente belasting1,15 voor de veranderlijke belastingAls deze factoren in de berekening worden beschouwd, is de maximale wateropvoerende capaciteit van het dak zonder sparingen gelijk aan 212 mm.

Bij het toetsen van bestaande constructies mag rekening worden gehouden met een referentieperiode van 15 jaar. De neerslagintensiteit bij een referentieperiode van 15 jaar bedraagt 406 l/(sec. ha). De benodigde waterhoogte om een regenintensiteit van 406 l/(sec. ha) via de dakrand af te voeren bedraagt 215 mm. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de dakconstructie bij de fundamentele belastingscombinatie met een veranderlijke belasting door regenwater ook niet voldeed aan de huidige regelgeving voor bestaande bouw.

b. Met de huidige aangebrachte sparingen?

Het aanbrengen van de sparingen is constructief zo slecht uitgevoerd dat het niet mogelijk is

de constructie te laten voldoen zonder dat de sparingen kleiner zouden zijn gemaakt en/of een deugdelijke raveelconstructie zou zijn aangebracht. De dakconstructie zal na het aanbrengen van de sparingen niet alleen niet voldoen bij het beschouwen van de belasting door regenwater maar ook in het geval andere voorgeschreven veranderlijke belastingen als sneeuwbelasting en belastingen door personen worden beschouwd.

Omdat met de constructief slecht uitgevoerde sparingen de wateropvoerende capaciteit ruim

onder de hoogte van de dakrand is gelegen, zal een beperkte toename van de stijfheid en/of

sterkte van de dakplaten niet leiden tot een situatie waarbij de wateropvoerende capaciteit wel boven de dakrand is gelegen. De kans op bezwijken wordt daarom in een situatie waarbij dezelfde sparingen aanwezig zijn maar het dakvlak iets stijver en/of sterker is, niet wezenlijk anders.

c. Met op deugdelijke wijze aangebrachte sparingen?

De kans op bezwijken in het geval dat de constructie, inclusief de aangebrachte sparingen

voldeed aan de eisen is zo klein (0,62% voor bestaande bouw) dat gesteld kan worden dat de

dakinstorting niet zou hebben plaatsgevonden als de dakconstructie met sparingen en een

deugdelijke raveelconstructie voldeed aan de geldende regelgeving.

d. Maakt het daarbij nog verschil of de sparingen 400 x 400 mm (standpunt DGI) of1000 x 500 mm (standpunt Harder) bedroegen?

Indien de sparingen (ongeacht de afmetingen van de sparingen) op een deugdelijke wijze

zouden zijn aangebracht maakt het geen verschil. De kans op bezwijken in het geval dat de

constructie, inclusief de aangebrachte sparingen voldeed aan de eisen is zo klein dat gesteld

kan worden dat de dakinstorting niet zou hebben plaatsgevonden als de dakconstructie met

sparingen voldeed aan de geldende regelgeving.

In het geval dat de sparingen zonder raveelconstructie zijn aangebracht, zijn de afmetingen

van de sparingen wel van belang voor de vraag of de dakinstorting zou hebben plaatsgevonden. De kans op bezwijken zal afnemen naar mate de breedte van de sparingen kleiner wordt." 3.8.7 In een brief van 6 juli 2016 heeft Harder een aantal vragen van [geïntimeerden] c.s. beantwoord. In dat verband schreef Harder onder meer het volgende:"1. Wat is volgens u de oorzaak van de dakinstorting?

Antwoord:

De oorzaak van de dakinstorting is het verzwakken van de stalen dakplaten door het maken van sparingen in deze dakplaten in combinatie met het gewicht van de op het geplaatst onderdelen van de gebouwinstallatie. Door deze verzwakking en de al aanwezige belasting konden de dakplaten het gewicht van hemelwater.(…)2. Voldeed de dakconstructie ten tijde van de bouw aan de geldende regelgeving?

Antwoord:

De dakconstructie voldeed ten tijde van de bouw niet aan de geldende regelgeving (TGB 1990 serie) op het gebied van sneeuwophoping rond de dakopbouw en niet aan wateraccumulatie. De dakconstructie voldeed m.i. op het moment van de instorting wel aan de op dat moment geldende eisen voor wateraccumulatie, de eisen voor bestaande bouw.(…)3. Welke sparingen / voorzieningen zijn er in het dak aangebracht (grootte, doel etc.)

Antwoord:

Bij de inspectie ter plaatse is gebleken dat een aantal sparingen in het dak zijn aangebracht, grote en kleine sparingen. Omdat kleine sparingen nauwelijks van invloed zijn op de draagkracht van het dak zijn deze destijds buiten beschouwing gebleven.

Tijdens een inspectie ter plaatse heb ik geconstateerd dat er twee grote sparing in het dak hebben gezeten, ca. 1000x500 mm groot. Toevalligerwijs was ik precies op het juiste moment aanwezig om de exacte maten van de sparingen op te meten. Een sloopbedrijf was bezig de restanten op te ruimen en had net de dakbedekking en isolatiematerialen verwijderd, evenals de installaties die op het dak hebben gestaan. Hierdoor waren de dakplaten goed zichtbaar en goed in te meten. Het doel van de sparingen was het kunnen aanbrengen van installatie kanalen.

Ten bewijze van de afmeting van de sparingen voeg ik de volgende foto's toe:(…)4. Zijn de sparingen op een deugdelijke wijze aangebracht?

Antwoord:

De sparingen zijn niet op een deugdelijke wijze aangebracht.

Toelichting:

De sparingen zijn zonder constructieve voorzieningen aangebracht. Dit is volgens de documentatie van de dakplaten alleen toegestaan wanneer één lijf van de dakplaat wordt weggenomen voor een sparing. In het onderstaande figuur geeft ik m.b.v. een omcirkeling aan wat bedoeld wordt met één lijf:(…)Gezien de vorm van de profielplaat is het duidelijk dat een sparing zonder constructieve voorziening nooit groter kan zijn dan ca. 200 mm.

In de documentatie van de dakplaten is aangegeven dat voor sparingen tot 300x300 mm kan worden volstaan met een versterkingsplaat als constructieve voorziening. Voor sparingen groter dan 300x300mm dient een raveelconstructie te worden aangebracht. (…) Een raveelconstructie had moeten worden aangebracht bij het maken van de beide

sparingen 1000x500. Van een deskundig aannemer mag worden verwacht dat deze hiervan op de hoogte is, te meer daar dit duidelijk in de documentatie van de dakplaten is aangegeven.5. Zijn de sparingen de (mede) oorzaak van de instorting? Zou de dakinstorting ook zonder de sparingen hebben plaatsgevonden?

Antwoord:

De sparingen zijn zonder enige twijfel de oorzaak van het instorten van het dak. Zonder de sparingen zou het dak niet zijn ingestort.

Toelichting:

Bureau Feit geeft in haar berekening aan dat variant 1, de variant zonder sparingen, niet zou voldoen bij een waterhoogte van 220 mm. Deze stelling is onjuist omdat bureau Feit uitgaat van een onjuiste materiaalsterkte van de dakplaten. In de technische gegevens van de dakplaten is aangegeven dat de minimum vloeigrens 320 N/mm2 is. Bureau Feit gaat in haar berekeningen uit van 235 N/mm2, een verschil van 36%. Ik heb over deze materiaalsterkte destijds contact gehad met SAB, de leverancier van deze dakplaten. Mij is verteld dat 320 N/mm2 de minimaal door de fabrikant van het staal gegarandeerde vloeigrens is, in werkelijkheid zal de vloeigrens hoger zijn.

Bij variant 1 (zonder sparingen, dus het oorspronkelijke dak) heeft bureau Feit voor de grootste waterhoogte, 220 mm, een spanning berekend in de dakplaten van 270 N/mm2, beduidend lager dan de vloeigrens van 320 N/mm2

Voor variant 2, de berekening met sparingen 400x400 mm zonder constructieve voorzieningen, heeft bureau Feit een spanning berekend van 275 N/m2.

Bij variant 3, de berekening met de sparingen 1000x500 zoals die volgens de inmeting daadwerkelijk in het dak zijn gemaakt, is de maximale spanning 763 N/mm2, veel hoger dus dan de vloeigrens van 320 N/mm2.

Noot: op blz. 4 van het rapport van bureau Feit is een afbeelding opgenomen met de doorsnede van de profielplaat. In deze figuur is de juiste vloeigrens aangegeven: 320 N/mm2

Het tweede deel van de vraag is met bovenstaande ook beantwoord: zonder sparingen zou de

dakinstorting niet hebben plaatsgevonden, zoals blijkt uit mijn destijds opgestelde berekeningen en ook uit de berekeningen die bureau Feit heeft opgesteld. Er waren in de dakrand geen noodafvoeren aanwezig, maar het overtollige water kon over de dakrand lopen waardoor de dakrand feitelijk functioneerde als noodafvoer."

In een rapport van 7 november 2016 is DGI opnieuw ingegaan op de grootte van de sparingen. DGI heeft een aantal rekenmodellen en computersimulaties gemaakt van het schadebeeld dat zou zijn ontstaan bij de situatie dat sprake was van sparingen van 40 bij 40 cm en van 50 bij 100 cm en concludeert: “Uit de schadebeelden kan alleen maar worden afgeleid dat er kleine sparingen aanwezig waren.”De foto’s van de schade laten volgens DGI vouwlijnen zien die passen bij kleine sparingen. Een vouwlijn haaks op de voorgevel die ontstaat bij een grote sparing, is volgens DGI niet zichtbaar op de foto. DGI concludeert:“Hiermee wordt aangetoond dat de grote sparingen niet aanwezig hebben kunnen zijn.” In reactie op het antwoord op vraag 3 van de in r.o. 3.8.7aangehaalde brief van Harder schrijft DGI: “Het antwoord is niet correct, er zijn ter plaatse geen sparingen, op de aan schade onderhevige samengestelde dakconstructie, gemeten met de beweerdelijke omvang van 0,5 x 1 meter. Door DGI is van een van de sparingen, in de aan schade onderhevige samengestelde dakconstructie, een sparing gefotografeerd. Deze sparing heeft een afmeting van 0,4 x 0,4 meter, is dus significant kleiner en is in de samengestelde dakconstructie ingemeten.

De beweerdelijke afmeting 0,5 x 1 meter is niet in de dakconstructie ingemeten, maar, zo wordt beweerd, in sloopafval ter plaatse. De feitelijkheid van deze opmeting is niet vast te stellen. Wat los van dit gegeven opvalt, is dat foto 1 niet op foto 2 aansluit. In de onderliggende plaat bij foto 1 ligt een plaat zonder sparing. De sparing op foto 2 is dus een andere sparing. De optelling van deze twee sparingen is daarmee ook niet correct en zeer arbitrair.

De rapporteur/onderzoeker van Hageman meldt correct geen grote sparingen te hebben gemeten hetgeen aansluit bij de inmeting van DGI.

(…)Foto 1 sluit niet aan op foto 2. In de onderliggende plaat bij foto 1 ligt een plaat zonder sparing. De sparing op foto 2 is dus een anderen sparing. De optelling van deze twee sparingen is daarmee ook niet correct.

Indien de sparing een vermeende afmeting heeft van 1 meter, waarbij 750 mm aansluit op een naastgelegen plaat en op foto 2 een deel van golf met een afmeting 250 mm nog aanwezig is, zou in theorie de naastgelegen plaat volledig doorgezaagd zijn. Dit sluit ook weer niet aan bij foto 1, waarbij een deel van de verbintenis nog aanwezig is.

Een volledig niet dragende plaat zou alleen al door haar eigen gewicht doorbuigen en schade veroorzaken na plaatsen.

De beweerdelijke sparing is, zo wordt vastgesteld:

1. Niet vastgesteld in het werk (de dakconstructie voor de sloop) 2. Niet reproduceerbaar op foto’s in de beweerdelijke afmetingen 3. Met de daaraan verbonden te verwachten schade, ten gevolge van een volledig ontbrekende oplegging, niet vastgesteld in de dakconstructie voor de sloop.”

In een brief van 21 november 2016 aan de advocaat van [geïntimeerden] c.s. heeft Harder, in reactie op het hiervoor aangehaalde rapport van DGI, een toelichting gegeven op de afmetingen van de sparingen. In deze brief heeft hij onder meer het volgende geschreven:“De beide foto’s 1 en 2 van de daksparing in het ingestorte deel van het dak zijn door mij bij een tweede inspectie ter plaatse op 23 augustus 2013 gemaakt. Op dat moment was een sloopbedrijf bezig de ingestorte delen op te ruimen en de betreffende dakplaten waren juist vrijgemaakt waardoor de t.p.v. de airco / ventilatie units in de platen gemaakt sparing zichtbaar was. (…)

De foto's 1 en 2 heb ik naar aanleiding van productie 17 nogmaals goed bestudeerd en ik heb deze voorzien van maatvoering. Mijn conclusie is dat voor de sparing in totaal 4 golven zijn weggesneden, waarvan 1 over de helft van de golfbreedte. De exacte lengte van de sparing is dus 3 x 250 + 125 = 875 mm geweest. De breedte van de sparing is door mij met een duimstok op locatie opgemeten, deze was 500 mm. De exacte afmeting van de sparing is dus 875 x 500 mm geweest. De afstand van zijkant sparing tot het einde van de dakplaat bij de gevel heb ik eveneens met een duimstok opgemeten en was ca. 1000 mm. Dit komt overeen met de locatie van de units die op het dak hebben gestaan en die op meerdere foto's zichtbaar zijn.

De beide dakplaten van foto 1 en 2 lagen op het moment dat ik de foto’s heb gemaakt half over elkaar heen hebben naast elkaar in de constructie gezeten. Op de volgende bladzijden treft u beide foto's aan.

(…)De rode pijlen op de foto's wijzen naar de bovenzijde van de trapeziumvormige golven in de profielplaten. Dat de bovenzijde wordt aangewezen is te zien aan de witte nagels die de profielplaat zitten, met deze nagels heeft de isolatie vast gezeten op de bovenzijde van de platen.

Op foto 1 is te zien dat 2,5 golven van de profielplaat zijn weggezaagd. Op foto 2 is te zien dat 1 golf is weggezaagd. De gefotografeerde platen hebben naast elkaar met ca. 25 mm overlap in de constructie gezeten, er zijn dus 3,5 naast elkaar gelegen golven verwijderd. De breedte van complete golf is 250 mm, dus lengte van de sparing is dus 875 mm. 3.9 In een brief van 26 november 2013 heeft AH [geïntimeerde1] Vastgoed aansprakelijk gesteld voor de door haar geleden schade ten gevolge van de instorting van het dak. In een brief van 31 maart 2014 aan [geïntimeerde1] Vastgoed heeft AH laten weten dat haar schade € 1.819.482,77 bedraagt. In een brief van 10 juli 2014 heeft AH aangegeven dat de schade € 1.767.642,- bedraagt en heeft zij aangekondigd vanwege het uitblijven van een inhoudelijke reactie van [geïntimeerde1] Vastgoed de huur op te schorten.

De aansprakelijkheidsverzekeraar van [geïntimeerde2] Beheer heeft aansprakelijkheid afgewezen. In een brief van 17 september 2014 aan AH heeft [geïntimeerde2] Beheer laten weten haar aansprakelijkheid te betwisten, omdat uit onderzoek is gebleken dat het dak is ingestort als gevolg van sparingen die door AH in de dakplaten zijn aangebracht. In deze brief stelt [geïntimeerde2] Beheer AH aansprakelijk voor de door haar geleden schade, wijst zij op de artikelen 6.5 en 6.6 uit de Algemene Bepalingen en geeft zij, onder verwijzing naar artikel 14.1 van de Algemene bepalingen aan dat het inhouden van huur niet is toegestaan en dat bij een inhouding aanspraak gemaakt zal worden op de boete van artikel 14.2 van de Algemene Bepalingen.

Ir. [B] (hierna: de deskundige) heeft op 16 oktober 2017 het volgende geconcludeerd: “De gehanteerde uitgangspunten voor stijfheid en sterkte van de afzonderlijke elementen tonen aan dat de eerste elementen die overbelast worden de ribben naast de sparing zijn. De plaatselijke krachtswerking nabij de sparing wordt bepaald door de buiging van de isolatieplaat, gecombineerd met de zeilwerking van de dakbaan. Na het overbelasten van de ribben zal het dak bezweken zijn met een vouwlijn evenwijdig aan de gevel. Dit is overeenkomstig met de opgetreden schade.”

De aan hem gestelde vragen heeft de deskundige als volgt beantwoord: “1 Wat is de oorzaak van de dak instorting? Bij de beantwoording van deze vraag geldt als uitgangspunt dat het pand in 2001 is gebouwd en dat in 2006 door Albert Heijn twee airco's zijn geplaatst waarvoor uitsparingen in het dak zijn gemaakt van 500 bij 875 mm. Ook geldt het uitgangspunt dat bij het aanbrengen van de beide airco's de voorgeschreven constructieve voorzieningen achterwege zijn gebleven. De deskundige dient wateraccumulatie-berekeningen te maken met een inschatting van eigenschappen van het materiaal en de belasting daarvan. De resultaten van de uit te voeren berekeningen moeten worden vergeleken met het opgetreden schadebeeld aan de hand van het beschikbare fotomateriaal. Uit de rapportage moet blijken wat de uitkomst van die vergelijking is en of er al dan niet overeenstemming tussen de uitkomst van de berekeningen en de feitelijke situatie bestaat.

De oorzaak van de dakinstorting is dat, na het onvoldoende functioneren van de hemelwaterafvoeren, het wateropvoerend vermogen van het dak, door de sparingen, ontoereikend is om de optredende regenval over de dakrand te kunnen afvoeren. De berekeningen tonen aan dat de wateropvoerend vermogen ten gevolge van de aanwezigheid van de sparingen tenminste 165mm maar maximaal 195mm had kunnen bedragen, waarbij de dakrandhoogte 210mm is. Ofwel de constructie bezwijkt voordat het water over het dakrand had kunnen stromen.

Deze tekortkoming volgt uit de beperkte mogelijkheid om de belasting ter plaatse van de sparing naar voldoende ribben te verdelen, zodat door de regenval de ribben naast de sparingen overbelast werden, en daarmee lokaal bezwijken van het dak initieerde. (zie hiervoor Figuur 5 en Figuur 6).

2 Zou het dak zonder de aanwezige sparingen, uitgaande van een permanente belasting van 0.40 tot 0.45 kN/m2 zijn ingestort of zou het dak (zonder noodoverlopen) tot de dakrand kunnen vollopen en niet instorten?

Het dak heeft met de gehanteerde uitgangspunten op basis van een permanente belasting van 0,4 kN/m2 een wateropvoerendvermogen van tenminste 232mm (Tabel 1). Bij een dakrandhoogte van 210mm had deze kunnen vollopen en was daarmee niet ingestort.

3 Dezelfde vraag als onder (2) maar dan uitgaande van een permanente belasting van 0.65kN/m2.

Het dak heeft met de gehanteerde uitgangspunten op basis van een permanente belasting van 0,65 kN/m2 een wateropvoerendvermogen van tenminste 209mm (Tabel 1). Bij een dakrandhoogte van 210mm was het dakplaat bezweken voordat het water over de dakrand had kunnen overlopen. Echter de gehanteerde uitgangspunten voor verbinding en stijfheden zijn dermate laag, dat elke aanvullende mate van stijfheid het wateropvoerende vermogen doet toenemen, en daarmee is het niet aannemelijk dat het dak was bezweken bij een belasting van 0,65 kN/m2.

4 Indien er sprake is van meerdere oorzaken die bijgedragen hebben aan het instorten van het dak, kunt u dan de verhouding tussen deze oorzaken aangeven? Er zijn geen andere oorzaken (anders dan de aangebrachte daksparingen voor de airco-units) die hebben bijgedragen aan de dakinstorting.

5 Heeft u nog overige opmerkingen die voor de beoordeling van de zaak van belang zouden kunnen zijn?

Nee, er zijn geen verdere opmerkingen die voor de beoordeling van de zaak van belang zijn.” 4. De vorderingen, het verweer en de beslissing in eerste aanleg

AH heeft [geïntimeerden] c.s. gedagvaard voor de kantonrechter en hoofdelijke veroordeling van hen gevorderd tot betaling van een bedrag van € 1.855.441,68, te vermeerderen met rente en proceskosten. Aan haar vordering heeft AH primair ten grondslag gelegd dat het dak is ingestort door een gebrek in het gehuurde in de zin van artikel 7:204 lid 2 BW, waarvoor [geïntimeerden] c.s. op grond van artikel 7:208 BW aansprakelijk zijn. Volgens AH staat artikel 7:209 BW aan een geslaagd beroep op de artikelen 6.5 en 6.6 van de Algemene Bepalingen in de weg. Subsidiair heeft AH haar vordering gebaseerd op de risicoaansprakelijkheid voor opstallen van artikel 6:174 BW.

[geïntimeerden] c.s. hebben verweer gevoerd. Zij hebben aangevoerd dat [geïntimeerde1] Vastgoed geen eigenaar en geen verhuurder is van het gehuurde, zodat de vorderingen tegen haar niet toewijsbaar zijn. Ook de vorderingen tegen [geïntimeerde2] Beheer zijn volgens hen niet toewijsbaar, allereerst omdat AH niet heeft voldaan aan haar klachtplicht op grond van artikel 6:89 BW, vervolgens omdat de exoneratiebedingen van de artikelen 6.5, 6.6 en 2.12.3 uit de Algemene Bepalingen aan toewijsbaarheid in de weg staan, verder omdat geen sprake is van een gebrek en evenmin is voldaan aan het toerekenbaarheidsvereiste, terwijl bovendien de dakinstorting niet is veroorzaakt door een gebrek aan het dak maar door het, zonder toestemming van [geïntimeerden] c.s., door AH aanbrengen van sparingen in het dak. [geïntimeerden] c.s. hebben ook bezwaren tegen de door AH gestelde schadeomvang.

In het tussenvonnis van 26 juli 2016 heeft de kantonrechter een comparitie van partijen gelast. Nadat de comparitie had plaatsgevonden, heeft de kantonrechter in het tussenvonnis van 27 december 2016 (voor zover van belang - het hof laat de beslissing over een door de kantonrechter afgewezen incidentele vordering van AH buiten beschouwing) de feiten vastgesteld, overwogen dat AH niet-ontvankelijk is in haar vordering tegen [geïntimeerde1] Vastgoed en het beroep op schending van de klachtplicht en op de exoneraties afgewezen, omdat artikel 7:209 BW daaraan in de weg staat. Volgens de kantonrechter voldeed het dak vanwege het ontbreken van noodoverlopen niet aan de bouwnormen. Om die reden was sprake van een gebrek aan het gehuurde. Dat geen noodoverlopen zijn aangebracht, is voor risico van [geïntimeerde2] Beheer als verhuurder en is ook aan haar toe te rekenen, aldus de kantonrechter, die van oordeel is dat [geïntimeerde2] Beheer in beginsel op grond van artikel 6:174 BW aansprakelijk is omdat de dakconstructie niet in orde was. De kantonrechter heeft vervolgens overwogen dat ervan moet worden uitgegaan dat de door AH, volgens hem zonder toestemming van [geïntimeerde2] Beheer, aangebrachte sparingen 500 mm (in het vonnis staat 50 mm, maar dat is een kennelijke schrijffout) bij 875 mm bedroegen en dat de door de fabrikant geadviseerde versteviging niet is aangebracht. Ten slotte heeft de kantonrechter vastgesteld dat de deskundigen van partijen elkaar tegenspreken over de oorzaak van de instorting, te weten de dakconstructie, de besparingen of een combinatie van beide. Indien de constructie ondanks het gebrek bij de ontstane waterbelasting van 0,40 of 0,45 kN/m2 niet zou zijn ingestort, is de dakinstorting niet het gevolg van de constructie van het dak, maar van de aangebrachte sparingen. In dat geval ontbreekt het causale verband tussen het gebrek en de door AH geleden schade. Indien de constructie onvoldoende was voor de genoemde belasting, zijn er twee oorzaken die samen hebben bijgedragen aan de schade en is de schade mede het gevolg van eigen schuld van AH. De kantonrechter heeft partijen in de gelegenheid gesteld zich uit te laten over de benoeming van een deskundige die zal moeten rapporteren over de mogelijke oorzaken van de instorting en de eventuele samenloop daarvan.

Nadat partijen zich hadden uitgelaten over de benoeming van een deskundige, heeft de kantonrechter in het tussenvonnis van 9 mei 2017 allereerst overwogen dat, en waarom, hij niet terugkomt op zijn oordeel dat sparingen zijn aangebracht van 500 bij 875 mm zonder dat een raveelconstructie is aangebracht. De kantonrechter heeft vervolgens de deskundige benoemd. Het rapport van de deskundige is in r.o. 3.11 weergegeven.

In het eindvonnis van 20 maart 2018 heeft de kantonrechter de kritiek van AH op het rapport van de deskundige verworpen en geoordeeld dat vast is komen te staan dat de instorting van het dak is veroorzaakt doordat het wateropvoerend vermogen van het dak vanwege het aanbrengen van de sparingen onvoldoende is geweest om het regenwater over de dakrand te kunnen voeren. Omdat de sparingen door AH zijn aangebracht, komt de schade die het gevolg is geweest van de instorting voor haar eigen rekening. De kantonrechter heeft de vorderingen van AH dan ook afgewezen en heeft AH veroordeeld in de proceskosten.