HvJ EU, 11-07-2013, nr. C-439/11 P

Volgens Ziegler heeft het Gerecht blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 72 van het bestreden arrest te oordelen dat de Commissie ‘uitzonderlijk’ kon vaststellen dat het marktaandeel van de betrokken ondernemingen hoger was dan 5 %, zonder evenwel de relevante markt af te bakenen.

Volgens het primaire betoog van Ziegler kon het Gerecht niet, zonder blijk te geven van een onjuiste rechtsopvatting, de Commissie ontheffen van de verplichting om de relevante markt af te bakenen overeenkomstig punt 55 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel, waarin wordt verwezen naar de bekendmaking inzake de afbakening van de markt. Aangezien die richtsnoeren de beoordelingsbevoegdheid van de Commissie beperken, worden bij niet-eerbiediging ervan het gelijkheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel geschonden. In casu diende de Commissie de relevante markt af te bakenen precies omdat zij niet had aangetoond dat was voldaan aan de voorwaarde van merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten en enkel had verwezen naar in die richtsnoeren vermelde vermoedens.

Subsidiair voert Ziegler aan dat de rechtvaardigingsgronden die het Gerecht heeft aangevoerd voor de ontheffing van de verplichting tot afbakening van de markt, tegenstrijdig zijn en fouten bevatten. De tegenstrijdigheid is daarin gelegen dat het Gerecht de Commissie ontheft van die verplichting op grond dat in de praktijk die verplichting is nagekomen (zie punten 70 en 71 van het bestreden arrest). Er is minstens sprake van een ontoereikende motivering op dit punt, daar het Gerecht niet rechtvaardigt waarom de Commissie een lagere bewijsstandaard mag toepassen.

Met betrekking tot de fouten stelt Ziegler om te beginnen dat een beschrijving van de betrokken sector niet mag worden verward met het rechtsbegrip markt dat in het mededingingsrecht wordt gehanteerd. Verder had de toepassing van de criteria van substitueerbaarheid van vraag en aanbod moeten leiden tot de vaststelling van het bestaan van één enkele markt waartoe alle internationale verhuisdiensten behoren, met een geografische omvang die het Belgische grondgebied ruim overschrijdt. Derhalve kon het Gerecht niet op goede gronden oordelen dat de Commissie terecht was uitgegaan van de Belgische markt van internationale verhuisdiensten met België als vertrek- of aankomstpunt.

Naast haar verzoek tot vervanging van de motivering beklemtoont de Commissie om te beginnen dat Ziegler tijdens de administratieve procedure niet heeft betwist dat in casu was voldaan aan de voorwaarde van merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten.

Verder betoogt deze instelling dat een onderscheid dient te worden gemaakt tussen enerzijds de marktafbakening die eventueel relevant is om vast te stellen of de marktaandeeldrempel van 5 % is overschreden, en anderzijds de volledige afbakening van de relevante markt, die wordt verricht wanneer de macht van een speler op de markt dient te worden beoordeeld. Enkel in het tweede geval is een analyse vereist die verder gaat dan de loutere beschrijving van de betrokken sector. Verder is het volgens de rechtspraak voor duidelijke mededingingsregelingen overbodig om de markt af te bakenen. Derhalve is het reeds in overeenstemming met punt 55 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel wanneer voor kartels een beschrijving van de sector wordt gegeven op grond waarvan het marktaandeel van de karteldeelnemers kan worden vastgesteld.

Ten slotte erkent de Commissie dat de redenering van het Gerecht enigszins tegenstrijdig is. Daaruit blijkt evenwel gewoon dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat de Commissie de verplichting tot afbakening van de relevante markt niet was nagekomen. Op dit punt verwijst de Commissie naar haar betoog inzake de vervanging van de motivering.

Voor zover de Commissie met haar betoog, dat Ziegler tijdens de administratieve procedure niet heeft betwist dat was voldaan aan de voorwaarde van merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten, de ontvankelijkheid van het onderhavige middel wil betwisten, dient om te beginnen eraan te worden herinnerd dat geen bepaling van het recht van de Unie de geadresseerde van een mededeling van punten van bezwaar in het kader van artikel 81 EG verplicht, de diverse in die mededeling aangevoerde elementen rechtens of feitelijk in de loop van de administratieve procedure te betwisten om het recht dit in de rechterlijke procedure te doen niet te verwerken. Zonder uitdrukkelijke wettelijke grondslag zou een dergelijke beperking immers in strijd zijn met de fundamentele beginselen van legaliteit en eerbiediging van de rechten van de verdediging (arrest van 1 juli 2010, Knauf Gips/Commissie, C-407/08 P, Jurispr. blz. I-6375, punten 89 en 91).

Bijgevolg kan niet worden geoordeeld dat Ziegler voor het Gerecht niet kon betwisten dat was voldaan aan de voorwaarde voor toepassing van artikel 81 EG inzake merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten, en dat zij dit thans voor het Hof niet kan doen.

Primair verwijt Ziegler het Gerecht van een onjuiste rechtsopvatting blijk te hebben gegeven door de Commissie te ontheffen van de verplichting tot afbakening van de relevante markt die deze laatste zichzelf in punt 55 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel had opgelegd, terwijl de Commissie dan weer aanvoert dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat deze richtsnoeren dwingende kracht hebben. In dit verband dient in de eerste plaats eraan te worden herinnerd dat volgens vaste rechtspraak van het Hof de Commissie zichzelf voor de uitoefening van haar beoordelingsbevoegdheden gedragsregels kan stellen door middel van handelingen als de richtsnoeren, voor zover deze handelingen gedragsregels bevatten inzake de door haar te volgen praktijk en niet derogeren aan de normen van het VWEU (zie in die zin arresten van 24 maart 1993, CIRFS e.a./Commissie, C-313/90, Jurispr. blz. I-1125, punten 34 en 36, en 5 oktober 2000, Duitsland/Commissie, C-288/96, Jurispr. blz. I-8237, punt 62).

Aldus vormen maatregelen die erop gericht zijn externe gevolgen te sorteren, zoals richtsnoeren met betrekking tot marktdeelnemers, ook al kunnen zij niet worden gekwalificeerd als rechtsregel die de administratie hoe dan ook dient na te leven, gedragsregels voor de te volgen praktijk waarvan de administratie in een concreet geval niet mag afwijken zonder opgaaf van redenen die verenigbaar zijn met het beginsel van gelijke behandeling. Door dergelijke gedragsregels vast te stellen en via de publicatie ervan te doen weten dat zij die voortaan zal toepassen op de desbetreffende gevallen, beperkt de betrokken instelling immers de uitoefening van haar beoordelingsbevoegdheid, en zij kan niet van die regels afwijken zonder dat hieraan in voorkomend geval een sanctie wordt verbonden wegens schending van algemene rechtsbeginselen zoals het gelijkheids- of het vertrouwensbeginsel. Het is dus niet uitgesloten dat dergelijke gedragsregels met een algemene strekking onder bepaalde voorwaarden en naargelang van de inhoud ervan rechtsgevolgen kunnen sorteren (zie in die zin arrest van 28 juni 2005, Dansk Rørindustri e.a./Commissie, C-189/02 P, C-202/02 P, C-205/02 P-C-208/02 P en C-213/02 P, Jurispr. blz. I-5425, punten 209–211).

Dit is het geval met de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel. Uit punt 3 daarvan blijkt immers dat zij niet alleen zijn bedoeld om de rechterlijke instanties en de autoriteiten van de lidstaten aanwijzingen te geven voor de toepassing van het begrip ongunstige beïnvloeding van de handel in de artikelen 81 EG en 82 EG, maar ook tot ‘[d]oel [hebben] een methode uiteen te zetten voor de toepassing van het begrip ‘beïnvloeding van de handel’ en aanwijzingen te verstrekken in verband met de toepassing ervan in vaak voorkomende situaties’. Bovendien blijkt uit de bewoordingen van met name de punten 50, 52 en 53 van deze richtsnoeren duidelijk dat de Commissie deze vooral wil toepassen bij de beoordeling of een afspraak de handel tussen de lidstaten merkbaar ongunstig beïnvloedt.

Vaststaat dat, zoals met name uit punt 49 van het bestreden arrest blijkt, de Commissie die richtsnoeren in het onderhavige geval heeft toegepast om uit te maken of was voldaan aan de voor de toepasselijkheid van artikel 81 EG geldende voorwaarde van merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten. In die omstandigheden heeft het Gerecht niet van een onjuiste rechtsopvatting blijk gegeven door in de punten 66 tot en met 68 van het bestreden arrest, zakelijk weergegeven, te oordelen dat de Commissie in het onderhavige geval verplicht was zich aan die richtsnoeren te houden.

Daarbij komt dat, ook al is de afbakening van de relevante markt in bepaalde omstandigheden overbodig voor de vaststelling van de merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten in de zin van artikel 81 EG — namelijk wanneer ook zonder een dergelijke afbakening kan worden uitgemaakt of het betrokken kartel de handel tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden en ertoe strekt of ten gevolge heeft dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst (zie in die zin beschikking van 16 februari 2006, Adriatica di Navigazione/Commissie, C-111/04 P, punt 31) —, per definitie niet zonder enige afbakening van deze markt kan worden nagegaan of een marktaandeeldrempel is overschreden. In dit verband wordt in punt 55 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel logischerwijze bepaald dat ‘[o]m de marktaandeeldrempel toe te passen, […] de relevante markt [moet] worden afgebakend’ en wordt in de voetnoot bij datzelfde punt 55 verwezen naar de bekendmaking inzake de afbakening van de markt.

In die omstandigheden heeft het Gerecht ook niet van een onjuiste rechtsopvatting blijk gegeven door in de punten 66 tot en met 68 van het bestreden arrest, zakelijk weergegeven, te oordelen dat de Commissie in het onderhavige geval op grond van die richtsnoeren verplicht was de relevante markt af te bakenen. Bijgevolg moet het door de Commissie geformuleerde eerste verzoek tot vervanging van de motivering worden afgewezen.

Toch kan het door Ziegler primair aangevoerde betoog niet slagen.

In punt 68 van het bestreden arrest heeft het Gerecht inderdaad verklaard dat ‘[v]aststaat dat de Commissie de in punt 55 van de richtsnoeren [betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel] vermelde verplichting [tot afbakening van de relevante markt] niet is nagekomen’, en in punt 72 van dat arrest heeft het overwogen dat ‘de Commissie zich uitzonderlijk kon baseren op de tweede alternatieve voorwaarde van punt 53 van [die] richtsnoeren […] zonder de markt expliciet af te bakenen in de zin van [dat] punt 55’.

Uit de punten 65 tot en met 73 van het bestreden arrest, in hun onderlinge samenhang gelezen, blijkt echter dat het Gerecht de Commissie geenszins heeft ontheven van de verplichting om de relevante markt af te bakenen wanneer deze zich op de drempel van 5 % van de relevante gemeenschappelijke markt baseert. Integendeel, in punt 70 van het bestreden arrest heeft het geoordeeld dat de Commissie in het onderhavige geval de betrokken diensten op passende wijze had afgebakend voor zover zij ‘een voldoende uitvoerige beschrijving van de betrokken sector, het aanbod, de vraag en de geografische omvang daaronder begrepen, [had gegeven]’ die het Gerecht in staat stelt ‘de basisverklaringen van de Commissie [te] controleren en voor zover op deze basis het gecumuleerde marktaandeel duidelijk ruim de drempel van 5 % overschrijdt’.

In dit verband heeft het Gerecht in punt 65 van het bestreden arrest met name gepreciseerd dat ‘[d]e Commissie […] terecht [heeft] opgemerkt dat het kartel tot doel had de mededinging in de sector van de internationale verhuizingen naar of vanuit België te beperken. De betrokken verhuizingen werden immers gekenmerkt door het feit dat België het punt van oorsprong of bestemming was en het kartel in België actief was. Voorts heeft de Commissie bij haar raming van de omvang van de markt rekening gehouden met de omzet van de buitenlandse ondernemingen op deze markt. Bijgevolg mocht de Commissie vaststellen dat de relevante diensten de internationale verhuisdiensten in België waren.’ Verder heeft het in punt 71 van dat arrest overwogen dat de markt van internationale verhuisdiensten in België ‘door de Commissie terecht werd aangeduid als de relevante markt’.

Aldus heeft het Gerecht gewoonweg geoordeeld, zoals de advocaat-generaal in punt 46 van haar conclusie heeft opgemerkt, dat een dergelijke beschrijving een afbakening van de markt in de zin van punt 55 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel was op grond waarvan kon worden uitgemaakt of die drempel van 5 % was overschreden.

Vaststaat dus dat het primaire betoog van Ziegler — waarmee wordt opgekomen tegen de gegrondheid van de ontheffing van de verplichting tot afbakening van de relevante markt die zou zijn verleend aan de Commissie — op een selectieve, ja zelfs onjuiste, lezing van het bestreden arrest berust en bijgevolg moet worden afgewezen, net als haar subsidiaire betoog dat het Gerecht een tegenstrijdige motivering heeft gegeven ter rechtvaardiging van die ontheffing of zijn motiveringsplicht niet is nagekomen op dit punt, daar dit betoog eveneens op diezelfde selectieve lezing berust.

Wat in de tweede plaats de bewering van Ziegler betreft dat het Gerecht door die handelwijze minstens onjuist heeft beoordeeld aan welke juridische vereisten de afbakening van de relevante markt in casu had moeten voldoen, dient eraan te worden herinnerd dat de afbakening van de relevante markt in het kader van de toepassing van artikel 81, lid 1, EG alleen tot doel heeft, te bepalen of de betrokken overeenkomst de handel tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden en ertoe strekt of tot gevolg heeft dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst (beschikking Adriatica di Navigazione/Commissie, reeds aangehaald, punt 31), en dat, om na te gaan of een kartel de handel tussen de lidstaten merkbaar ongunstig beïnvloedt, dat kartel in zijn economische en juridische context dient te worden onderzocht (arresten van 23 november 2006, Asnef-Equifax en Administración del Estado, C-238/05, Jurispr. blz. I-11125, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 24 september 2009, Erste Group Bank e.a./Commissie, C-125/07 P, C-133/07 P, C-135/07 P en C-137/07 P, Jurispr. blz. I-8681, punt 37).

Voor de beoordeling van de voorwaarde inzake merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten verschillen de eisen waaraan de afbakening van de relevante markt moet voldoen, dus naargelang van de omstandigheden van het concrete geval.

In die omstandigheden heeft het Gerecht, anders dan Ziegler stelt, geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot de juridische vereisten waaraan de afbakening van de markt in casu moest voldoen, door in punt 70 van het bestreden arrest te oordelen dat de ‘voldoende uitvoerige beschrijving van de betrokken sector, het aanbod, de vraag en de geografische omvang daaronder begrepen’ volstond als afbakening van de markt om uit te maken of de in punt 53 van die richtsnoeren bepaalde marktaandeeldrempel van 5 % in het onderhavige geval was overschreden.

In de derde plaats, voor zover Ziegler het Gerecht verwijt dat het de door de Commissie in de litigieuze beschikking verrichte afbakening van de markt ten onrechte heeft goedgekeurd, dient eraan te worden herinnerd dat uit artikel 256 VWEU en artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie volgt dat het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is, enerzijds, om de feiten vast te stellen, behoudens het geval waarin de feitelijke onjuistheid van zijn vaststellingen blijkt uit de hem overgelegde processtukken en, anderzijds, om die feiten te beoordelen. Wanneer het Gerecht de feiten heeft vastgesteld of beoordeeld, is het Hof bevoegd om krachtens artikel 256 VWEU toezicht uit te oefenen op de wijze waarop het Gerecht die feiten juridisch heeft gekwalificeerd en op de rechtsgevolgen die het daaraan heeft verbonden (zie met name arresten van 17 december 1998, Baustahlgewebe/Commissie, C-185/95 P, Jurispr. blz. I-8417, punt 23, en 20 januari 2011, General Química e.a./Commissie, C-90/09 P, Jurispr. blz. I-1, punt 71 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het Hof is dus niet bevoegd om de feiten vast te stellen, noch in beginsel om de bewijzen te onderzoeken die het Gerecht daarvoor in aanmerking heeft genomen. Wanneer deze bewijzen regelmatig zijn verkregen en de algemene rechtsbeginselen en de procedurevoorschriften inzake de bewijslast en de bewijsvoering zijn geëerbiedigd, staat het immers uitsluitend aan het Gerecht om te beoordelen welke waarde moet worden gehecht aan de hem overgelegde bewijzen. Deze beoordeling levert dus geen rechtsvraag op die als zodanig vatbaar is voor toetsing door het Hof, behoudens in het geval van een verdraaiing van deze bewijzen (reeds aangehaalde arresten Baustahlgewebe/Commissie, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en General Química e.a./Commissie, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het in punt 74 van het onderhavige arrest aangehaalde betoog van Ziegler strekt er evenwel in werkelijkheid toe, een nieuwe beoordeling van de feiten te verkrijgen, zonder een of andere verdraaiing ervan door het Gerecht aan te voeren. Dit betoog is derhalve niet-ontvankelijk.

Bijgevolg moet het eerste onderdeel van het eerste middel gedeeltelijk ongegrond en gedeeltelijk niet-ontvankelijk worden verklaard.

Ziegler voert aan dat, zelfs indien de markt van de internationale verhuisdiensten in België als relevante markt wordt aangemerkt, het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen door in punt 71 van het bestreden arrest te oordelen dat de marktaandeeldrempel van 5 % als bedoeld in punt 53 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel in casu noodzakelijkerwijs was bereikt en dat de omvang van de markt minstens 435 miljoen EUR zou moeten zijn om die drempel niet te bereiken, hetgeen niet het geval is daar volgens het Gerecht daarvoor zou moeten worden uitgegaan van een veel ruimere markt dan die welke door de Commissie werd vastgesteld.

Om te beginnen is dit oordeel niet gemotiveerd en berust het op een vaststelling van het Gerecht die niet is ingebracht in de behandeling op tegenspraak door partijen, in strijd met het algemene beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging, het lijdelijkheidsbeginsel en de regels betreffende de bewijslast. Zelfs al zou dit oordeel berusten op de raming van de omvang van de relevante markt in de litigieuze beschikking, een dergelijke bron kan niet worden aanvaard, daar het Gerecht in punt 59 van het bestreden arrest heeft vastgesteld dat de raming van de omvang van de markt op 83 miljoen EUR onjuist was en dat de markt niet was afgebakend. De redenering van het Gerecht was dus tegenstrijdig. Ziegler voegt daaraan toe dat volgens haar de omvang van de markt van internationale verhuisdiensten in België in 2002 880 miljoen EUR zou kunnen bedragen.

Naast haar verzoek tot vervanging van de motivering wijst de Commissie om te beginnen erop dat de berekening van de hypothetische omvang van de markt die noodzakelijk zou zijn opdat het marktaandeel van de karteldeelnemers onder de drempel van 5 % kan vallen, wel ter terechtzitting aan de orde is geweest en dat zij berekeningselementen heeft overgelegd in haar antwoord van 22 maart 2010 op de schriftelijke vragen van het Gerecht. Verder is de schatting van de omvang van de relevante markt op een bedrag van 880 miljoen EUR voor het eerst voor het Hof aangevoerd en is deze uit de lucht gegrepen. De Commissie merkt voorts op dat Ziegler haar een te hoge schatting van de omvang van deze markt verwijt in het kader van het onderzoek van de drempel van 40 miljoen EUR, maar een te lage schatting ervan wanneer het gaat om het onderzoek van de marktaandeeldrempel van 5 %. Ten slotte zou de drempel van 5 % hoe dan ook duidelijk bereikt blijven. Ziegler komt immers niet op tegen de wiskundige redenering van het Gerecht, in het bijzonder in punt 70 van het bestreden arrest. Bovendien volstaat de uitlegging van het Gerecht volkomen om zijn redenering te begrijpen. De motiveringsplicht is dus ook nagekomen.

Volgens vaste rechtspraak moet uit de motivering van een arrest duidelijk en ondubbelzinnig de redenering van het Gerecht blijken, zodat de betrokkenen kennis kunnen nemen van de gronden voor de genomen beslissing en het Hof zijn rechterlijke controle kan uitoefenen (zie met name arrest van 14 mei 1998, Raad/de Nil en Impens, C-259/96 P, Jurispr. blz. I-2915, punten 32 en 33, en arrest General Química e.a./Commissie, reeds aangehaald, punt 59).

De motiveringsplicht houdt echter niet in dat het Gerecht een uiteenzetting moet geven die volledig en één voor één alle argumenten van de partijen bij het geding volgt. De motivering kan dus impliciet zijn, mits de belanghebbenden de redenen kunnen kennen waarom het Gerecht hun argumenten niet heeft aanvaard, en het Hof over voldoende elementen beschikt om zijn rechterlijk toezicht uit te oefenen (zie met name arrest van 7 januari 2004, Aalborg Portland e.a./Commissie, C-204/00 P, C-205/00 P, C-211/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P en C-219/00 P, Jurispr. blz. I-123, punt 372).

In casu heeft het Gerecht in punt 71 van het bestreden arrest, het enige punt waarop dit onderdeel betrekking heeft, het volgende vastgesteld:

Ten eerste dient derhalve te worden vastgesteld dat uit dit punt 71 uitdrukkelijk blijkt dat de door het Gerecht aangehaalde cijfers en de daarop gebaseerde vaststelling van het Gerecht waren ingebracht in de behandeling op tegenspraak door partijen. Het betoog inzake een schending van het beginsel van hoor en wederhoor en de daaruit voortvloeiende schendingen van het algemene beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging, het lijdelijkheidsbeginsel en de regels betreffende de bewijslast, moet dus worden afgewezen.

Ten tweede blijkt uit het dossier van de procedure voor het Gerecht dat de vaststelling van het Gerecht in dat punt 71 niet berust op de raming van de omvang van de relevante markt in de litigieuze beschikking — die volgens punt 59 van het bestreden arrest onjuist is — maar op de bijgestelde cijfers zoals deze door de Commissie zijn meegedeeld in haar antwoord van 22 maart 2010 op de vragen van het Gerecht. Zoals blijkt uit het dossier van de procedure voor het Gerecht, heeft de Commissie daarin immers opgemerkt ‘de totale omvang van de markt van internationale verhuisdiensten uit of naar België met uitsluiting van de in onderaanneming verrichte verhuizingen [te kunnen] ramen op ten hoogste 67,5 miljoen EUR’ en dat zelfs op een dergelijke kleinere markt de karteldeelnemers ‘nog steeds een gecumuleerd marktaandeel van bijna 30 % hebben’. Hieruit volgt dat de beweerde tegenstrijdigheid van de motivering niet is aangetoond.

In dit verband dient te worden beklemtoond dat, zoals de advocaat-generaal in punt 73 van haar conclusie heeft opgemerkt, op grond van het loutere feit dat bepaalde cijfergegevens in de litigieuze beschikking onjuist werden geacht, niet kan worden geoordeeld dat alle door de Commissie meegedeelde cijfers fouten bevatten. Hoe dan ook vormt de beoordeling van de juistheid van de door de Commissie aangevoerde cijfers, in casu in haar antwoord op de door het Gerecht gestelde vragen, een feitelijke beoordeling die, behoudens in het geval van een verdraaiing — welke in casu niet werd aangevoerd —, door het Hof in hogere voorziening niet kan worden getoetst overeenkomstig de in de punten 74 en 75 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak.

Ten derde beantwoordt de door het Gerecht in punt 71 van het bestreden arrest gegeven motivering ter zake van de vaststelling dat de marktaandeeldrempel van 5 % was overschreden, anders dan Ziegler aanvoert, aan de vereisten die in de punten 81 en 82 van het onderhavige arrest in herinnering zijn gebracht. Het spreekt immers vanzelf dat het gecumuleerde marktaandeel van de karteldeelnemers enkel verhoudingsgewijs kleiner kan zijn als de markt waarop het betrekking heeft, ruimer is. Aangezien het Gerecht evenwel heeft geoordeeld dat de markt van internationale verhuisdiensten in België door de Commissie terecht werd aangeduid als relevante markt en bovendien de door het Gerecht vastgestelde omvang ervan, bij gebreke van enige bewering inzake verdraaiing, niet met succes kan worden betwist in hogere voorziening, was daartoe geen enkele bijzondere motivering vereist naast de vaststelling dat alleen het uitgaan van een veel ruimere markt dan de markt van de internationale verhuisdiensten in België, die door de Commissie terecht werd aangeduid als de relevante markt, ertoe zou kunnen leiden dat die drempel niet wordt overschreden.

In dit verband dient voorts te worden opgemerkt dat Ziegler, met haar betoog dat de omvang van de markt van internationale verhuisdiensten in België in 2002 880 miljoen EUR zou kunnen bedragen, eveneens probeert om de door het Gerecht verrichte beoordeling van de feiten ter discussie te stellen, zonder enige verdraaiing van de bewijzen aan te voeren. Zoals blijkt uit de in de punten 74 en 75 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak is een dergelijk betoog in hogere voorziening evenwel niet-ontvankelijk.

Gelet op een en ander dient het tweede onderdeel van het eerste middel van de hogere voorziening gedeeltelijk ongegrond en gedeeltelijk niet-ontvankelijk te worden verklaard, zonder dat uitspraak hoeft te worden gedaan over het door de Commissie geformuleerde tweede verzoek tot vervanging van de motivering.

Ziegler voert subsidiair aan dat het Gerecht in punt 73 van het bestreden arrest in elk geval blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de betrokken inbreuk de handel tussen de lidstaten merkbaar ongunstig kon beïnvloeden louter doordat de karteldeelnemers meer dan 5 % van de relevante markt in handen hadden. Ziegler verwijst met name naar punt 45 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel en betoogt om te beginnen dat een voorwaarde voor de toepassing van het betrokken vermoeden erin bestaat dat sprake is van overeenkomsten die naar de aard ervan de handel tussen de lidstaten kunnen beïnvloeden. Het Gerecht heeft zich evenwel niet uitgesproken over deze voorwaarde, waaraan overigens in casu niet is voldaan. Verder is in elk geval het in punt 53 van die richtsnoeren vermelde positieve vermoeden volgens de bewoordingen zelf van dit punt niet algemeen en automatisch van toepassing. De Commissie blijft derhalve gehouden om de omstandigheden van elke zaak te onderzoeken en de toepassing van dit vermoeden te rechtvaardigen.

De Commissie wijst erop dat andere elementen dan de — overigens in casu duidelijke — overschrijding van de marktaandeeldrempel van 5 % de conclusie versterken dat het bewijs van de merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten werd geleverd. Aldus merkt zij op dat Ziegler geen rekening houdt met het grensoverschrijdende karakter van de betrokken diensten en evenmin met het feit dat het kartel het gehele Belgische grondgebied betrof.

Volgens de rechtspraak van het Hof kan van een ongunstige beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten slechts sprake zijn indien besluiten, overeenkomsten of feitelijke gedragingen op grond van een samenstel van objectieve feitelijke en juridische gegevens met een voldoende mate van waarschijnlijkheid doen verwachten dat zij al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, invloed op het handelsverkeer tussen de lidstaten kunnen uitoefenen op zodanige wijze dat te vrezen valt dat zij de totstandkoming van een interne markt tussen lidstaten kunnen belemmeren. Bovendien mag deze invloed niet onbeduidend zijn (reeds aangehaalde arresten Asnef-Equifax en Administración del Estado, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en Erste Group Bank e.a./Commissie, punt 36).

Een beïnvloeding van het intracommunautaire handelsverkeer is in de regel het gevolg van een combinatie van verschillende factoren, die, elk afzonderlijk, niet per se beslissend hoeven te zijn. Om te onderzoeken of een mededingingsregeling de handel tussen lidstaten merkbaar beïnvloedt, moet zij worden onderzocht in haar economische en juridische context (reeds aangehaalde arresten Asnef-Equifax en Administración del Estado, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en Erste Group Bank e.a./Commissie, punt 37).

Zo heeft het Hof reeds geoordeeld dat een kartel dat het gehele grondgebied van een lidstaat bestrijkt, naar de aard ervan een versterking van nationale compartimentering tot gevolg heeft, hetgeen de in het VWEU beoogde economische vervlechting doorkruist en dus de handel tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden in de zin van artikel 81, lid 1, EG (zie in die zin arrest van 19 februari 2002, Arduino, C-35/99, Jurispr. blz. I-1529, punt 33, en reeds aangehaalde arresten Asnef-Equifax en Administración del Estado, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en Erste Group Bank e.a./Commissie, punt 38), en dat het grensoverschrijdende karakter van de betrokken diensten een relevante factor is voor de beoordeling of de handel tussen de lidstaten ongunstig is beïnvloed in de zin van die bepaling (zie naar analogie arrest van 1 oktober 1987, Vereniging van Vlaamse Reisbureaus, 311/85, Jurispr. blz. 3801, punten 18 en 21).

Voor de beantwoording van de vraag of de handel tussen de lidstaten merkbaar is beïnvloed, moet dus rekening worden gehouden met alle relevante elementen van het concrete geval. Derhalve kan niet worden uitgesloten dat in een bepaald geval een van deze elementen, zoals een duidelijke overschrijding van de drempels die door de Commissie in punt 53 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel zijn vastgesteld, reeds op zich een afdoende aanwijzing kan zijn dat de handel tussen de lidstaten merkbaar ongunstig is beïnvloed in de zin van artikel 81, lid 1, EG (zie naar analogie arresten van 1 februari 1978, Miller International Schallplatten/Commissie, 19/77, Jurispr. blz. 131, punt 9, en 7 juni 1983, Musique Diffusion française e.a./Commissie, 100/80-103/80, Jurispr. blz. 1825, punten 82, 83 en 86).

Bovendien dient eraan te worden herinnerd dat volgens punt 53 van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel ‘[i]n het geval van overeenkomsten die naar hun aard de handel tussen lidstaten kunnen beïnvloeden, […] vaak [mag] worden aangenomen dat dergelijke effecten merkbaar zijn wanneer het marktaandeel van de partijen de […] 5 %-drempel overschrijdt’.

In casu is het juist dat het Gerecht in punt 73 van het bestreden arrest gewoon heeft gesteld dat ‘het in het kader van het positieve vermoeden van punt 53 van de richtsnoeren [betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel] volstaat dat is voldaan aan een van de twee alternatieve voorwaarden om het merkbare karakter van de beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten aan te tonen’.

In punt 53 van dat arrest heeft het Gerecht er echter ook aan herinnerd dat ‘het in punt 53 [van de richtsnoeren betreffende de ongunstige beïnvloeding van de handel] bedoelde positieve vermoeden enkel van toepassing is op overeenkomsten of feitelijke gedragingen die op zich al de handel tussen [de] lidstaten kunnen beïnvloeden’. Verder heeft het Gerecht in de punten 52, 65 en 71 van datzelfde arrest erop gewezen dat enerzijds het grensoverschrijdende karakter van de diensten waarop het kartel betrekking had, niet werd betwist, en anderzijds de Commissie terecht had vastgesteld dat de geografische markt van het kartel zich uitstrekte tot België, en dus tot het gehele grondgebied van een lidstaat.

Uit de lezing van het bestreden arrest in zijn geheel blijkt dus dat het Gerecht, voor de vaststelling dat in casu was voldaan aan de voorwaarde van merkbare beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten, zich niet louter heeft gebaseerd op de overschrijding — die overigens aanzienlijk is — van de marktaandeeldrempel van 5 %, maar ook de geografische omvang van het kartel en het grensoverschrijdende karakter van de betrokken diensten in aanmerking heeft genomen. Aldus heeft het Gerecht rekening gehouden met alle relevante elementen van het concrete geval overeenkomstig de in de punten 92 tot en met 95 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak.

Hoewel het Gerecht zich niet uitdrukkelijk heeft uitgesproken over de voor de toepassing van punt 53 van die richtsnoeren geldende voorwaarde betreffende de aard van de betrokken overeenkomst, blijkt uit de in punt 98 van het onderhavige arrest vermelde elementen dat volgens het Gerecht in casu duidelijk was voldaan aan die voorwaarde, gelet op de kenmerken van het betrokken kartel. De beweerde schending van dat punt is dus niet aangetoond. Gelet op de in de punten 81 en 82 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak kan voorts niet worden geoordeeld dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen wat de toepassing van dat vermoeden op het onderhavige geval betreft.

In deze omstandigheden moet het derde onderdeel van het eerste middel in hogere voorziening van Ziegler worden afgewezen, zodat dit middel in zijn geheel dient te worden afgewezen, zonder dat uitspraak hoeft te worden gedaan over de gegrondheid van het tweede door de Commissie geformuleerde verzoek tot vervanging van de motivering.

Om te beginnen dient te worden opgemerkt dat Ziegler in het kader van dit onderdeel onder meer een grief ontleend aan schending van artikel 296 VWEU aanvoert, maar in casu artikel 253 EG van toepassing is, aangezien de litigieuze beschikking werd vastgesteld vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. Dit heeft evenwel geen gevolgen, daar voor de motivering van de in de onderhavige zaak aan de orde zijnde handelingen van de Unie in het kader van artikel 253 EG geen andere juridische vereisten gelden dan die welke in het kader van artikel 296, tweede alinea, VWEU van toepassing zijn. Deze grief moet dus in die zin worden opgevat dat hij met name ziet op schending van artikel 253 EG.

In dit verband moet eraan worden herinnerd dat de motiveringsplicht van artikel 253 EG een wezenlijk vormvoorschrift is dat moet worden onderscheiden van de vraag naar de gegrondheid van de motivering, die de inhoudelijke rechtmatigheid van de omstreden handeling betreft (arrest van 29 september 2011, Elf Aquitaine/Commissie, C-521/09 P, Jurispr. blz. I-8947, punt 146 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Vanuit dat perspectief moet enerzijds de door artikel 253 EG geëiste motivering beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en moet zij de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, opdat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. Wat meer in het bijzonder de motivering van individuele beschikkingen betreft, heeft de verplichting tot motivering van dergelijke beschikkingen tot doel om, naast de rechter in staat te stellen de wettigheid van de beschikking te toetsen, de betrokkene voldoende gegevens te verschaffen om na te gaan of de beschikking gegrond is dan wel een gebrek vertoont op grond waarvan de wettigheid ervan kan worden betwist (arrest Elf Aquitaine/Commissie, reeds aangehaald, punten 147 en 148 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Anderzijds moet de vereiste motivering worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval, met name de inhoud van de betrokken handeling, de aard van de redengeving en het belang dat de adressaten van de handeling of andere personen die daardoor rechtstreeks en individueel worden geraakt, bij een toelichting kunnen hebben. Het is niet noodzakelijk dat alle relevante gegevens feitelijk of rechtens in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij de beoordeling of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 253 EG voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, doch ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen (arrest Elf Aquitaine/Commissie, reeds aangehaald, punt 150 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat voorts de keuze van het deel van de waarde van de verkopen betreft dat in aanmerking wordt genomen voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete, bepaalt punt 21 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten dat ‘[h]et deel van de waarde van de verkopen dat in aanmerking wordt genomen […] doorgaans maximaal 30 % [zal] bedragen’. Punt 22 van deze richtsnoeren bepaalt voorts dat ‘[o]m de precieze hoogte binnen deze bandbreedte te bepalen […] de Commissie met een aantal factoren rekening [zal] houden, zoals de aard van de inbreuk, het gecumuleerde marktaandeel van alle betrokken partijen, de geografische reikwijdte van de inbreuk, en de vraag of de inbreuk daadwerkelijk is geïmplementeerd’. Punt 23 van deze richtsnoeren preciseert dat ‘[h]et aandeel van de verkopen dat voor [horizontale overeenkomsten inzake prijzen, de verdeling van markten en de beperking van de productie, die meestal geheim zijn,] in aanmerking wordt genomen […] doorgaans hoog [zal] zijn’.

Wat de vaststelling van het bijkomende bedrag ter afschrikking betreft, stelt punt 25 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten dat ‘[o]nafhankelijk van de duur van de deelname van een onderneming aan de inbreuk […] de Commissie […] aan het basisbedrag een bedrag van tussen 15 % en 25 % van de waarde van de verkopen […] toe[voegt] om ondernemingen ervan te weerhouden deel te nemen aan horizontale overeenkomsten inzake prijzen […]. Voor het bepalen van het aandeel van de waarde van de verkopen dat in een bepaald geval in aanmerking moet worden genomen houdt de Commissie rekening met een aantal factoren, met name die welke in punt 22 worden genoemd’.

Wat in casu het deel van de waarde van de verkopen betreft dat in aanmerking werd genomen voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete, heeft het Gerecht eerst in punt 89 van het bestreden arrest geoordeeld — hetgeen Ziegler niet betwist — dat ‘de Commissie de kwalificatie van de inbreuk als ‘zeer zwaar’ toereikend heeft gemotiveerd’, in punt 87 van het bestreden arrest de inhoud van het in artikel 253 EG geformuleerde motiveringsvereiste in herinnering gebracht, en in punt 91 van dat arrest de wezenlijke inhoud van de punten 19, 21 en 23 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten herhaald. Vervolgens heeft het Gerecht in punt 93 van het bestreden arrest het volgende verklaard:

Wat het deel betreft dat in aanmerking werd genomen voor de vaststelling van het bijkomende bedrag ter afschrikking, heeft het Gerecht in punt 94 van het bestreden arrest geoordeeld dat ‘[a]angezien punt 556 van de [litigieuze beschikking] […] verwijst naar punt 542 en de ondergrens van de marge dezelfde is, […] de hierboven uiteengezette overwegingen ook [gelden] voor de grieven inzake de motivering van de vaststelling van dit bedrag’.

Uit deze elementen blijkt, ten eerste, dat het Gerecht overeenkomstig de in punt 115 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak heeft vastgesteld dat de motivering die de Commissie in de litigieuze beschikking heeft gegeven met betrekking tot het deel van de waarde van de verkopen dat in aanmerking werd genomen voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete, duidelijk, ondubbelzinnig en in overeenstemming met de in de punten 21 en 23 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten vermelde methode is. In dit verband dient eraan te worden herinnerd dat de Commissie in die punten 21 en 23 heeft verklaard dat zij doorgaans een deel in aanmerking zal nemen dat maximaal 30 % van de waarde van de verkopen zal zijn, maar dat voor inbreuken als horizontale overeenkomsten inzake prijzen en verdeling van markten — zoals het betrokken kartel in de litigieuze beschikking werd aangemerkt zonder dat dit door Ziegler werd betwist — het aandeel dat in aanmerking wordt genomen, doorgaans ‘hoog’ zal zijn.

Ten tweede ligt het percentage van 17 % overduidelijk ver onder het maximum van de door de Commissie in die richtsnoeren vermelde bandbreedte voor de ernstigste mededingingsbeperkingen, zodat het Gerecht op goede gronden heeft geoordeeld dat dit percentage zeer gunstig was voor Ziegler. Overeenkomstig de in punt 116 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak mocht het Gerecht dus oordelen dat Ziegler geen belang had bij een bijzondere toelichting inzake de keuze van dat percentage en dat de Commissie dus niet verplicht was om de litigieuze beschikking op dat punt in het bijzonder te motiveren.

Ten derde blijkt uit het bestreden arrest niet, en wordt overigens evenmin door Ziegler aangevoerd, dat de litigieuze beschikking werd vastgesteld in een bijzondere context of betrekking had op een mededingingsregeling met bijzondere kenmerken van dien aard dat een specifieke motivering van de Commissie vereist was wat de keuze van het deel van de waarde van de verkopen voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete betreft, naast de gegeven motivering, en waarvan het ontbreken door het Gerecht had moeten worden bestraft.

Ten vierde dient specifiek met betrekking tot het in aanmerking genomen deel voor de vaststelling van het bijkomende bedrag ter afschrikking te worden vastgesteld dat het betrokken kartel behoort tot de categorie van inbreuken als bedoeld in punt 25 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten, waarop ook punt 23 ervan betrekking heeft, en dat 17 % ook dicht bij de ondergrens van de in dat punt 25 vermelde marge van 15 % tot 25 % ligt. Het Gerecht mocht dus in punt 94 van het bestreden arrest verwijzen naar zijn analyse inzake de motivering van het voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete in aanmerking genomen deel. Derhalve gelden de overwegingen in de punten 121 tot en met 123 van het onderhavige arrest ook voor de door het Gerecht verrichte analyse van de motivering van de Commissie in de litigieuze beschikking inzake dat deel.

In deze omstandigheden faalt de door Ziegler aangevoerde grief dat het Gerecht artikel 253 EG heeft geschonden door te verzuimen op te treden tegen een ontoereikende motivering in de litigieuze beschikking met betrekking tot de keuze van het deel van de waarde van de verkopen dat in aanmerking wordt genomen voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete en van het bijkomende bedrag ter afschrikking, en zelfs door de Commissie te ontheffen van elke verplichting tot motivering op dit punt.

Wat verder de gestelde schending van het grondrecht op een eerlijk proces betreft, dat is neergelegd in artikel 47 van het Handvest en artikel 6 EVRM, dient om te beginnen te worden opgemerkt dat de bescherming die door artikel 47 van het Handvest in het Unierecht wordt verleend, overeenkomt met die welke door artikel 6, lid 1, EVRM wordt verleend. Derhalve dient enkel te worden gerefereerd aan eerstgenoemde bepaling (zie in die zin arrest van 8 december 2011, Chalkor/Commissie, C-386/10 P, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 51).

Aangezien Ziegler aanvoert dat in casu zowel de Commissie als het Gerecht deze bepaling van het Handvest heeft geschonden, dient enerzijds eraan te worden herinnerd dat volgens vaste rechtspraak een partij, indien zij een middel dat zij voor het Gerecht niet heeft aangevoerd, voor het eerst voor het Hof zou mogen aanvoeren, dan in feite bij het Hof, met een beperkte bevoegdheid in hogere voorziening, een geschil aanhangig zou mogen maken met een ruimere strekking dan het geschil waarvan het Gerecht kennis heeft genomen. In hogere voorziening is het Hof dus enkel bevoegd om te oordelen over de rechtsbeslissing die is gegeven ten aanzien van de middelen die voor de rechter in eerste aanleg zijn aangevoerd (arresten van 2 april 2009, France Télécom/Commissie, C-202/07 P, Jurispr. blz. I-2369, punt 60 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 19 juli 2012, Alliance One International en Standard Commercial Tobacco/Commissie en Commissie/Alliance One International e.a., C-628/10 P en C-14/11 P, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 111).

In de procedure in eerste aanleg heeft Ziegler evenwel geen enkel argument aangevoerd dat ertoe strekte aan te tonen dat de Commissie bij de vaststelling van de litigieuze beschikking haar grondrecht op een eerlijk proces heeft geschonden. Derhalve is deze grief niet-ontvankelijk.

129 Voor zover Ziegler anderzijds met deze grief aanvoert dat het Gerecht zelf dit grondrecht heeft geschonden, dient erop te worden gewezen dat volgens Ziegler die schending voortvloeit uit het feit dat het Gerecht in strijd met het recht van de Unie de Commissie heeft ontheven van de motiveringsplicht die op haar rust wanneer zij het deel van de waarde van de verkopen bepaalt dat in aanmerking wordt genomen voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete en van het bijkomende bedrag ter afschrikking.

Vastgesteld dient evenwel te worden dat deze grief op een onjuist uitgangspunt berust, zoals blijkt uit punt 125 van het onderhavige arrest, daar het Gerecht de Commissie geenszins heeft ontheven van de op haar rustende motiveringsplicht. De grief is dus in zoverre ongegrond.

Derhalve moet het primaire onderdeel van dit middel in hogere voorziening in zijn geheel worden afgewezen.

In de eerste plaats dient eraan te worden herinnerd dat het beginsel van gelijke behandeling een algemeen rechtsbeginsel van de Unie is dat in de artikelen 20 en 21 van het Handvest is neergelegd. Uit vaste rechtspraak volgt dat dit beginsel vereist dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is (arrest van 14 september 2010, Akzo Nobel Chemicals en Akcros Chemicals/Commissie, C-550/07 P, Jurispr. blz. I-8301, punten 54 en 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Tevens volgt uit vaste rechtspraak van het Hof dat bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete niet door de toepassing van verschillende berekeningsmethodes mag worden gediscrimineerd tussen de ondernemingen die aan een met artikel 81, lid 1, EG strijdige overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging hebben deelgenomen (arrest Alliance One International en Standard Commercial Tobacco/Commissie en Commissie/Alliance One International e.a., reeds aangehaald, punt 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het Hof heeft niettemin herhaaldelijk geoordeeld dat de vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie niet als rechtskader voor geldboeten in mededingingszaken fungeert, en dat beschikkingen in andere zaken een louter indicatieve waarde hebben wat het al dan niet bestaan van discriminaties betreft (arrest van 21 september 2006, JCB Service/Commissie, C-167/04 P, Jurispr. blz. I-8935, punt 205, en arrest Erste Group Bank e.a./Commissie, reeds aangehaald, punt 233).

In casu verwijt Ziegler het Gerecht evenwel niet, te hebben verzuimd op te treden tegen een schending van het beginsel van gelijke behandeling voor zover de Commissie voor de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete en van het bijkomende bedrag ter afschrikking een aandeel van 17 % van de waarde van de verkopen in aanmerking heeft genomen voor Ziegler, terwijl zij een aandeel van 15 % in aanmerking zou hebben genomen voor een andere onderneming die bij hetzelfde kartel betrokken was en waarvan het gedrag vergelijkbaar was. Ziegler stelt integendeel dat het Gerecht dit beginsel heeft geschonden door in punt 93 van het bestreden arrest impliciet te oordelen dat gevallen waarin de geldboete wordt berekend op basis van een deel dat overeenstemt met 17 % van de waarde van de verkopen, vergelijkbaar zijn met die waarin die berekening gebeurt op basis van een deel van 15 % van die waarde.

Vastgesteld dient te worden dat voormeld punt 93 geen enkele overweging in die zin bevat. Gelet op de in punt 134 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak kan voorts in elk geval de theoretische vergelijking met een eventuele toekomstige praktijk van de Commissie geenszins relevant zijn wat het bestaan van discriminaties betreft.

Hieruit volgt dat de grief inzake schending van het beginsel van gelijke behandeling moet worden afgewezen.

Wat in de tweede plaats het betoog betreft dat het Gerecht de op hem rustende motiveringsplicht niet is nagekomen door in punt 94 van het bestreden arrest te oordelen dat de Commissie het deel van de waarde van de verkopen dat in aanmerking wordt genomen voor de vaststelling van het bijkomende bedrag ter afschrikking op 17 % mocht vaststellen louter op grond van de zeer zware aard van de inbreuk, terwijl punt 25 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten impliceert dat de loutere aard van de inbreuk niet kan volstaan voor de vaststelling van het in aanmerking te nemen percentage, dient eraan te worden herinnerd dat in de punten 124 en 125 van het onderhavige arrest reeds werd vastgesteld dat punt 94 van het bestreden arrest artikel 253 EG niet schendt, anders dan Ziegler in het kader van het primaire onderdeel van het onderhavige middel heeft aangevoerd.

Anders dan Ziegler beweert, diende het Gerecht voorts zijn beslissing niet omstandiger te motiveren wat punt 25 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten betreft. Met betrekking tot de vaststelling van het in aanmerking te nemen percentage binnen de daarin vermelde marge stelt dat punt weliswaar dat ‘[v]oor het bepalen van het aandeel van de waarde van de verkopen dat in een bepaald geval in aanmerking moet worden genomen […] de Commissie rekening [houdt] met een aantal factoren, met name die welke in punt 22 [van dezelfde richtsnoeren] worden genoemd’, maar de aard van de betrokken inbreuk behoort juist tot die factoren.

Zoals de advocaat-generaal in punt 129 van haar conclusie heeft opgemerkt, blijkt voorts uit de formulering van dat punt 22, gelezen in samenhang met dat punt 25, dat het slechts gaat om een algemene uitspraak waaruit niet kan worden afgeleid dat enerzijds de Commissie zich in elk concreet geval noodzakelijkerwijs moet baseren op al deze factoren en het in aanmerking genomen deel omstandig moet motiveren ten aanzien van elke factor, en anderzijds het Gerecht noodzakelijkerwijs moet vaststellen dat de door de Commissie gegeven motivering ontoereikend is wanneer deze haar beslissing niet ten aanzien van elk van de in dat punt 22 vermelde factoren heeft gemotiveerd.

In deze omstandigheden, en gelet op de in de punten 81 en 82 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak, blijkt dat het Gerecht de in punt 94 van het bestreden arrest vermelde vaststelling rechtens genoegzaam heeft gemotiveerd.

Dat Ziegler van mening is dat het standpunt van het Gerecht ten gronde onjuist is, impliceert overigens niet dat het bestreden arrest ontoereikend is gemotiveerd. Overeenkomstig de in punt 114 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak moet de motiveringsplicht immers worden onderscheiden van de vraag naar de gegrondheid van de motivering.

De grief inzake ontoereikende motivering van het bestreden arrest is derhalve ongegrond en moet worden afgewezen, zodat het onderhavige subsidiaire onderdeel in zijn geheel moet worden afgewezen.

Aangezien geen van de door Ziegler ter ondersteuning van dit middel aangevoerde grieven kan slagen, dient het tweede middel van de hogere voorziening in zijn geheel te worden afgewezen.