Rb. Rotterdam, 15-12-2021, nr. C/10/616440 / HA ZA 21-318

Tussen partijen is niet in geschil dat A2SP per 7 november 2019 tekortschiet in de nakoming van haar verplichting uit de samenwerkingsovereenkomst om de voertuiggegevens in te brengen in Cardatapool. Voorts heeft A2SP ter zitting erkend dat zij, achteraf bezien, vanaf 2014 een verkeerde inschatting heeft gemaakt van de regelgeving en daardoor iets heeft gedaan wat niet was toegestaan, namelijk het doorleveren van de voertuiggegevens aan Cardatapool zonder toestemming daartoe van de RDW. Met [naam eiseres] is de rechtbank van oordeel dat A2SP hiermee vanaf de aanvang van de samenwerking tekortschiet in haar verplichting om op rechtmatige wijze de voertuiggegevens in te brengen in Cardatapool. De samenwerkingsovereenkomst bevat de zojuist cursief weergegeven tekst weliswaar niet met zoveel woorden, maar redelijkerwijs moet worden aangenomen dat dit wel de strekking van de overeenkomst en de bedoeling van partijen was. Gegevens die niet op rechtmatige wijze worden ingebracht, mogen immers niet worden gebruikt. A2SP heeft dat ook niet weersproken.

Kan de tekortkoming leiden tot ontbinding van de samenwerkingsovereenkomst?

Een tekortkoming in de nakoming van een verbintenis uit een overeenkomst rechtvaardigt in beginsel ontbinding van die overeenkomst. [naam eiseres] heeft ter zitting verduidelijkt dat zij ontbinding heeft bedoeld te vorderen (uitsluitend) van de samenwerkingsovereenkomst. Partijen twisten over de vraag of [naam eiseres] daartoe gerechtigd is. A2SP heeft als verweer gevoerd dat partijen in artikel 47 van de samenwerkingsovereenkomst afstand hebben gedaan van het recht op ontbinding. [naam eiseres] heeft zich in reactie op dit verweer primair op het standpunt gesteld dat die bepaling niet uitsluit dat de rechter de overeenkomst ontbindt. A2SP heeft de juistheid van dit standpunt weersproken.

De rechtbank volgt dit standpunt van [naam eiseres] niet en overweegt hiertoe als volgt.

Bij de uitleg van een bepaling uit een overeenkomst is niet uitsluitend de taalkundige betekenis van de gebruikte bewoordingen van belang, maar ook wat partijen over en weer hebben verklaard en wat zij redelijkerwijs uit elkaars verklaringen en gedragingen hebben mogen afleiden. Daarbij spelen alle omstandigheden van het geval een rol, waaronder de maatschappelijke kring waartoe partijen behoren en welke rechtskennis van zodanige partijen kan worden verwacht. In de praktijk wordt bij de uitleg doorgaans echter wel groot gewicht toegekend aan de taalkundige betekenis die bewoordingen normaal gesproken hebben in (de desbetreffende kring van) het maatschappelijk verkeer. Dat geldt te meer wanneer – zoals in deze zaak – gelijkwaardig te achten professionele partijen een commercieel contract sluiten.

De tekst van artikel 47 van de samenwerkingsovereenkomst luidt als volgt: “Partijen doen afstand van het recht de Overeenkomst te ontbinden of te vernietigen, om welke reden dan ook.” Deze bepaling vermeldt niet expliciet of partijen (ook) afstand doen van het recht om ontbinding door de rechter te vorderen. De uitleg die naar het oordeel van de rechtbank het meest voor de hand ligt, is dat partijen hebben afgesproken dat de overeenkomst niet ontbonden zal worden, op welke wijze dan ook. Het is immers niet logisch om zonder duidelijke aanwijzingen daarvoor aan te nemen dat een partij mag vorderen dat de rechter doet wat die partij zelf niet mag doen, namelijk het ontbinden van de overeenkomst. In commerciële (samenwerkings)contracten is dit bovendien geen uitzonderlijke bepaling, gezien de ingrijpende en/of complexe ongedaanmakingsverplichtingen die kunnen ontstaan als gevolg van ontbinding. [naam eiseres] heeft geen verklaringen of gedragingen van A2SP gesteld waaruit kan volgen dat [naam eiseres] desondanks mocht verwachten dat deze bepaling niet in de weg zou staan aan het instellen van een vordering tot ontbinding.

Subsidiair stelt [naam eiseres] dat het beroep van A2SP op artikel 47 van de samenwerkingsovereenkomst naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. A2SP heeft dit gemotiveerd betwist. De rechtbank overweegt hiertoe als volgt.

Verbintenissen moeten in beginsel worden nagekomen. De formulering van artikel 6:248 lid 2 BW brengt daarom tot uitdrukking dat de rechter de nodige terughoudendheid moet betrachten met het maken van een inbreuk op wat partijen hebben afgesproken. Dat geldt te meer wanneer het gaat om een bepaling in een commercieel contract tussen twee professionele partijen. Voor de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid is daarom alleen plaats wanneer wat voortvloeit uit artikel 47 van de samenwerkingsovereenkomst tot een onaanvaardbare uitkomst zou leiden.

Die situatie doet zich naar het oordeel van de rechtbank hier niet voor. [naam eiseres] heeft onvoldoende feiten gesteld om haar standpunt te kunnen dragen dat A2SP al bij aanvang van de samenwerking wist of had moeten weten dat haar inbreng van de voertuiggegevens in Cardatapool niet rechtmatig was of dat zij bewust een onverantwoord risico nam door geen toestemming aan de RDW te vragen. Voor dit oordeel acht de rechtbank de volgende feiten en omstandigheden relevant.

Aan [naam eiseres] kan worden toegegeven dat de tekortkoming van A2SP ziet op de kern van de door A2SP te leveren prestatie. Ook is de tekortkoming ernstig. A2SP heeft vanaf het begin niet geleverd wat zij had moeten leveren en de gevolgen hiervan zijn fors. De tekortkoming heeft immers geleid tot vernietiging van de database en daarmee van de jarenlange inspanning van partijen ten behoeve van Cardatapool en tot een beëindiging van hun samenwerking. Daar staat echter het volgende tegenover.

Allereerst staat tussen partijen vast dat A2SP haar handelen heeft gebaseerd op een door haar ingewonnen juridisch advies en dat [naam eiseres] ten tijde van de totstandkoming van de samenwerkingsovereenkomst op de hoogte was van dat advies en de uitleg die A2SP daaraan gaf. Uit het advies blijkt niet dat het (voorgenomen) handelen van A2SP niet was toegestaan en [naam eiseres] heeft niet gesteld dat het advies evident onjuist was. [naam eiseres] heeft evenmin gesteld dat zij naar aanleiding van het advies zelf maatregelen heeft genomen, zoals het inwinnen van aanvullend juridisch advies of het stellen van nadere voorwaarden voordat zij tot ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst zou overgaan. Daartoe acht de rechtbank van onvoldoende gewicht en onvoldoende specifiek de stelling van [naam eiseres] dat zij ten tijde van de totstandkoming van de overeenkomst heeft aangedrongen bij A2SP op toestemming van de RDW en/of inzicht daarover. A2SP heeft dit namelijk gemotiveerd betwist en [naam eiseres] heeft vervolgens geen concrete(re) onderbouwing daarvan gegeven. Bovendien is [naam eiseres] ondanks dit gestelde maar niet geconcretiseerde aandringen overgegaan tot ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst.

Voorts heeft [naam eiseres] ter onderbouwing van haar standpunt over de wetenschap van A2SP gewezen op een brief uit 2010 waarover een medewerker van de RDW, [naam 2], heeft verklaard tijdens het voorlopig getuigenverhoor. In die brief heeft, aldus [naam 2], het Ministerie van Binnenlandse Zaken een vraag van A2SP beantwoord over het doorleveren van (bepaalde onderdelen van) voertuiggegevens aan derden. Het antwoord komt erop neer dat dit A2SP niet is toegestaan. Deze brief is echter (ook) in de onderhavige procedure niet boven water gekomen en A2SP heeft het bestaan en de inhoud ervan bij gebrek aan wetenschap betwist. Gelet op haar stelling tijdens de mondelinge behandeling dat deze brief uit 2010 van groot belang is, had bovendien van [naam eiseres] verwacht mogen worden tijdig nadere stappen te zetten om deze brief te verkrijgen, waarvan niet is gebleken. Voorts blijkt uit de verklaring van [naam 2] onvoldoende duidelijk wat de precieze context is waarbinnen de inhoud van de brief moet worden begrepen. Deze brief kan dan ook niet dienen ter onderbouwing van de wetenschap of opzet van A2SP wat betreft de onrechtmatigheid van haar handelen. Datzelfde geldt voor de stellingen van [naam eiseres] over het regelmatige overleg dat A2SP met de RDW voerde en kon voeren over (wijzigingen in) de regelgeving. [naam eiseres] heeft niet nader onderbouwd waarom dit overleg betrekking had of had moeten hebben op de rechtmatigheid van de gegevensverstrekking aan Cardatapool.

Uit getuigenverklaringen leidt [naam eiseres] voorts af dat A2SP Cardatapool bewust uit het gezichtsveld van de RDW heeft gehouden, onder meer door de samenwerking te verzwijgen tijdens de jaarlijkse audit. Dit heeft A2SP gemotiveerd betwist, onder meer door aan te voeren dat de RDW-licentie de basis is voor haar activiteiten en zij die nooit op het spel zou zetten ten behoeve van de samenwerking in Cardatapool, die slechts een klein deel vormde van haar activiteiten. Daarnaast merkt A2SP op dat niet zij, maar de auditor bepaalde waarop de audit betrekking had. Gelet op deze gemotiveerde betwisting is wat [naam eiseres] heeft aangevoerd onvoldoende concreet om daaraan de door haar gewenste conclusie te verbinden.

Tot slot overweegt de rechtbank dat het [naam eiseres] vrijstaat, zoals zij met haar subsidiaire vordering ook heeft gedaan, om op grond van (toerekenbare) tekortkoming schadevergoeding te vorderen. Met de onmogelijkheid om zich op ontbinding te beroepen, staat [naam eiseres] dus niet met lege handen. Ook in die zin leidt het beroep van A2SP op artikel 47 van de samenwerkingsovereenkomst niet tot een onaanvaardbare uitkomst.

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat het beroep van A2SP op deze bepaling slaagt, zodat de primaire vordering van [naam eiseres] tot ontbinding van de samenwerkingsovereenkomst en de daaruit voortvloeiende vorderingen moeten worden afgewezen.

Dit betekent dat de rechtbank toekomt aan beoordeling van het subsidiair gevorderde.

Kan de tekortkoming leiden tot schadevergoeding?

Nu A2SP vanaf de aanvang van de samenwerking tekortgeschoten is in de nakoming van haar verplichting om op rechtmatige wijze de voertuiggegevens in te brengen in Cardatapool, is zij gehouden tot vergoeding van de schade die [naam eiseres] hierdoor heeft geleden. Voor zover A2SP heeft bedoeld te stellen dat het inwinnen van juridisch advies en (daarmee) haar onwetendheid over de tekortkoming maakt dat de tekortkoming haar niet kan worden toegerekend, gaat de rechtbank daaraan voorbij. Dit ligt in de invloedsfeer van A2SP en moet daarom volgens de in het verkeer geldende opvattingen voor haar rekening en risico komen.

A2SP betwist het causaal verband tussen de tekortkoming en de door [naam eiseres] geleden schade. Deze betwisting ziet, kort gezegd, op het gebrek aan succes dat Cardatapool in de jaren na 2014 heeft geboekt. Uit overweging 4.11.3 van dit vonnis volgt dat deze betwisting niet besproken hoeft te worden.

Voor de vaststelling van de schade heeft [naam eiseres] aanvankelijk verwijzing gevorderd naar de schadestaatprocedure. Ter zitting hebben partijen alsnog de voorkeur uitgesproken om de schade in deze procedure te doen begroten. Het partijdebat over de omvang van de schade is echter nog onvoldoende uit de verf gekomen. De rechtbank zal partijen daarom in de gelegenheid stellen om zich hierover bij akte nader uit te laten. De zaak zal daartoe worden verwezen naar de rol zoals hierna vermeld. Ten behoeve van de concentratie van het verdere partijdebat overweegt de rechtbank het volgende over de berekening van de schade.

Het uitgangspunt bij de begroting van de schade die [naam eiseres] heeft geleden

De begroting van de schade vindt plaats door de situatie waarin [naam eiseres] zich bevindt als gevolg van de tekortkoming te vergelijken met de hypothetische situatie waarin zij zou hebben verkeerd zonder de tekortkoming. Daarbij geldt dat [naam eiseres] feiten en omstandigheden moet stellen – en eventueel bewijzen – waaruit volgt dat zij schade heeft geleden als gevolg van de tekortkoming en tot welk bedrag.

Zoals op zitting besproken, zijn er uit de stellingen van [naam eiseres] drie verschillende hypothetische situaties te destilleren ten behoeve van de schadebegroting:

Mede naar aanleiding van de betwisting van de plausibiliteit van deze scenario’s door A2SP overweegt de rechtbank als volgt.

In reactie op scenario 1 heeft A2SP verwezen naar stukken waaruit blijkt dat de RDW bij verschillende gelegenheden in 2019 heeft laten weten dat zij de toestemming nooit heeft gegeven en dat ook niet zou doen als A2SP alsnog om toestemming zou verzoeken. Uit de inhoud van die mededelingen leidt A2SP af dat de RDW ook in 2014 geen toestemming zou hebben verleend. [naam eiseres] heeft haar betoog omtrent dit scenario in het licht van deze gemotiveerde betwisting onvoldoende nader onderbouwd. Dit hypothetische scenario is daarom niet bruikbaar als basis voor de begroting van de door [naam eiseres] geleden schade.

Het tweede scenario acht de rechtbank evenmin realistisch, althans [naam eiseres] heeft onvoldoende gesteld om dit scenario plausibel te achten. De stellingen van [naam eiseres] strekken ertoe dat in dit scenario de samenwerking niet zou hebben plaatsgevonden in Cardatapool, maar onder de vlag van A2SP. A2SP mocht zelf namelijk wel, voor bepaalde doeleinden, de voertuiggegevens verwerken. A2SP heeft dit scenario gemotiveerd betwist door aan te voeren dat dat niet de beoogde database zou hebben opgeleverd. A2SP beschikte niet over – voor de database noodzakelijke – consumentendata. Gezien de (in het geding gebrachte) verklaring van een marktspeler op dat terrein acht A2SP de kans klein dat zij deze data van derden zou hebben verkregen. [naam eiseres] heeft hiertegen ingebracht dat het voor partijen geen probleem zou zijn geweest om tot een werkbare constructie te komen en heeft hiervan bewijs aangeboden. Naar het oordeel van de rechtbank heeft [naam eiseres] hiermee onvoldoende gemotiveerd gesteld dat dit scenario realistisch is, nog daargelaten of de plausibiliteit van een hypothetisch scenario zich zonder meer leent voor bewijslevering. Dat betekent dat de rechtbank ook dit scenario als onvoldoende realistisch passeert.

Tot slot heeft [naam eiseres] als alternatief scenario geschetst dat zij de samenwerking met A2SP niet zou zijn aangegaan, laat staan alle investeringen daartoe zou hebben gedaan, als zij van tevoren had geweten dat de inbreng van de voertuiggegevens niet rechtmatig was. Zonder de voertuiggegevens was het perspectief voor het succesvol opereren van Cardatapool minimaal. Dit scenario heeft A2SP op zichzelf niet betwist en acht ook de rechtbank realistisch. Dat [naam eiseres] in dit scenario financieel gezien beter af was geweest dan in werkelijkheid het geval is, is op basis van het huidige debat zeker een mogelijkheid. Hieruit volgt dat de schadebegroting moet worden gebaseerd op een vergelijking van de feitelijk bestaande situatie met het derde geschetste alternatieve scenario, de situatie waarin de samenwerking tussen partijen niet zou hebben plaatsgevonden.

in reconventie

De geldleningsovereenkomst en de daaraan verbonden zekerheidsrechten

In reconventie vordert A2SP primair dat [verweerster] medewerking verleent aan de verkoop en overdracht van haar aandelen in Cardatapool aan A2SP, tegen betaling door A2SP van de nominale waarde. Subsidiair vordert A2SP onder meer terugbetaling door [verweerster] van de geldlening van € 67.500,-, vermeerderd met de overeengekomen rente.

Tussen partijen is niet in geschil dat op [verweerster] de verplichting rustte om voormeld bedrag en de daarover verschuldigde rente uiterlijk op 1 juli 2018 aan A2SP terug te betalen en dat [verweerster] niet aan die verplichting heeft voldaan. [verweerster] heeft echter een beroep gedaan op opschorting van haar terugbetalingsverplichting en op verrekening daarvan met haar schadevergoedingsvordering in conventie. A2SP heeft dit beroep niet weersproken. Dit betekent dat terugbetaling van het geleende bedrag (nog) niet aan de orde is en dat hetzelfde geldt voor het uitoefenen van de daaraan gekoppelde zekerheidsrechten.

In het geval dat na verrekening een terugbetalingsverbintenis van [verweerster] resteert uit de geldleningsovereenkomst, geldt dat de gevorderde medewerking van [verweerster] aan de verkoop van haar aandelen aan A2SP tegen betaling door A2SP van de nominale waarde zal worden afgewezen. Naar het oordeel van de rechtbank kan artikel 7 van de geldleningsovereenkomst (zie onder 2.7) daartoe niet dienen in het licht van het door [verweerster] in dit verband terecht vermelde toeeigeningsverbod van artikel 3:235 BW.

Het voorgaande betekent dat [verweerster] zich op verrekening mag beroepen en dat de rechtbank de gevorderde medewerking van [verweerster] aan de verkoop van haar aandelen op grond van de bepaling in de geldleningsovereenkomst in ieder geval zal afwijzen. Dat laatste laat onverlet dat de subsidiaire vordering onder 2 ten aanzien van de uitwinning van de pandrechten toewijsbaar is indien de uitkomst van de verdere beoordeling van deze zaak zou zijn dat er per saldo een vordering voor A2SP resteert.

Medewerking aan aanpassing van de website van Cardatapool

A2SP heeft ook gevorderd dat [verweerster] medewerking verleent aan het aanpassen van de website van Cardatapool conform de instructie van de RDW (zoals overgelegd als productie 21 bij de conclusie van antwoord in conventie, eis in reconventie). A2SP stelt hiertoe dat zij er last van kan krijgen als zij niet aan die instructie voldoet, te weten door bestuursrechtelijke handhaving zoals de intrekking van haar licentie. Volgens A2SP heeft [verweerster] ([naam 1]) als enige toegang tot de website, maar heeft zij (hij) geweigerd om te voldoen aan herhaalde verzoeken tot aanpassing ervan. [verweerster] heeft deze vordering aanvankelijk betwist door aan te voeren dat zij niet inziet waarom de teksten op de website onjuist zijn of waarom zij gehouden zou zijn om deze aan te passen. Voor zover [verweerster] dit standpunt ter zitting niet reeds heeft verlaten, heeft zij onvoldoende betwist dat de tekst A2SP hindert. Bovendien heeft [verweerster] niet gesteld dat zij een redelijk belang heeft bij handhaving van de huidige tekst van de website, zodat haar weigering als onrechtmatig handelen jegens A2SP moet worden aangemerkt. Deze vordering zal dan ook worden toegewezen op straffe van een dwangsom als prikkel tot (tijdige) nakoming van de veroordeling tot het verlenen van medewerking. Gelet op het verhandelde ter zitting gaat de rechtbank ervan uit dat [verweerster] dit niet afwacht en uit eigen beweging haar medewerking aan de aanpassing zal verlenen, voor zover zij dat niet al heeft gedaan.

Medewerking aan – kort gezegd – de financiële afwikkeling van Cardatapool

A2SP heeft verder gevorderd dat [verweerster] medewerking verleent aan (i) het verkrijgen van inzicht in de financiële positie van Cardatapool, en (ii) het in kaart brengen en opschonen van de financiële verhouding tussen de aandeelhouders van Cardatapool ten behoeve van de financiële afwikkeling van Cardatapool. De rechtbank begrijpt de vordering van A2SP aldus dat onder (ii) ook valt de eventuele medewerking aan het vaststellen van de jaarrekening en het daartoe beantwoorden van vragen van de accountant, voor het geval de aandelen van [verweerster] in Cardatapool op dat moment nog niet zijn overgedragen.

Op grond van artikel 2:8 en 2:9 BW dienen – onder meer – de bestuurders en aandeelhouders van een rechtspersoon zich jegens elkaar te gedragen naar wat door redelijkheid en billijkheid wordt gevorderd en is een bestuurder (jegens de rechtspersoon) gehouden tot een behoorlijke vervulling van zijn taak. Dat [verweerster] haar medewerking moet verlenen aan bovenstaande punten staat reeds op grond van die verplichtingen buiten twijfel en [verweerster] heeft zich ter zitting hiertoe ook bereid verklaard. Ook voor deze vordering geldt daarom dat deze indien nodig te zijner tijd op straffe van een (dan te bepalen) dwangsom zal worden toegewezen. Ook hier merkt de rechtbank op dat zij, gelet op het verhandelde ter zitting, ervan uitgaat dat [verweerster] een dergelijke veroordeling niet afwacht en op korte termijn haar medewerking aan de nakoming van deze verbintenissen jegens A2SP (en Cardatapool) zal verlenen.

Overhandigen van alle aan Cardatapool behorende zaken, bescheiden en documenten

De rechtbank laat in het midden of de vordering tot teruggave van aan Cardatapool toebehorende zaken kan worden ingesteld door A2SP op eigen naam of dat die vordering door of namens Cardatapool had moeten worden ingesteld. A2SP heeft namelijk niet onderbouwd op welke grond het in de huidige situatie onrechtmatig zou zijn dat [verweerster] deze zaken onder zich houdt. Reeds om die reden kan de vordering niet worden toegewezen, daargelaten dat de vordering te onbestemd is om voor toewijzing in aanmerking te komen.

Tot slot

De rechtbank geeft partijen in overweging om opnieuw met elkaar in overleg te treden om te bezien of zij tot een minnelijke regeling kunnen komen. Als zij daarvoor meer tijd nodig hebben, kunnen zij de rechtbank vragen de in 5.1 vermelde termijn voor het nemen van een akte door [verweerster] te verlengen.