HR, 11-09-2012, nr. 10/05358

De inhoud van de oproeping is feitelijk onjuist, nu deze had moeten vermelden dat het betrof de strafzaak waarin ter terechtzitting van 31 oktober 2000 het onderzoek werd geschorst. Na de zitting van 8 augustus 2000 had immers nog een andere zitting plaatsgehad, waar het onderzoek opnieuw was aangevangen en een begin was gemaakt met de inhoudelijke behandeling.

Procesverloop:

De inleidende dagvaarding in deze zaak is uitgegaan voor de zitting van 11 mei 2000. Het onderzoek is toen geschorst voor onbepaalde tijd, waarna cliënt is opgeroepen tegen de zitting van 8 augustus 2000. Dit betrof een pro formo-zitting. Het onderzoek is toen opnieuw geschorst voor onbepaalde tijd.

Op 31 oktober 2000 heeft de rechtbank het geschorste onderzoek opnieuw aangevangen. Nadat de zaak was voorgedragen hebben partijen zich op die zitting, door de voorzitter daartoe uitgenodigd, uitgelaten over de ontvankelijkheid van het openbaar ministerie. Vervolgens heeft de rechtbank het onderzoek geschorst voor de duur van maximaal 14 dagen teneinde te beslissen over de ontvankelijkheid van het OM. Bij vonnis van 14 november 2000 heeft de rechtbank het OM vervolgens niet-ontvankelijk verklaard in de vervolging.

Deze uitspraak is door uw hof vernietigd op 10 februari 2003. Het OM werd toen ontvankelijk verklaard en de zaak werd teruggewezen naar de rechtbank. De rechtbank moest derhalve het onderzoek voortzetten in de stand waarin het gestaakt was voordat de rechtbank het OM niet-ontvankelijk verklaarde. De laatste zitting die aan die beslissing was voorafgegaan was de zitting van 31 oktober 2000. Daar had de oproeping voor de zitting van 21 november 2007 derhalve naar moeten verwijzen en niet — zoals het geval is — naar de zitting van 8 augustus 2000.

De verdediging is van mening dat dit de oproeping nietig maakt, temeer nu van het OM verwacht had mogen worden dat zij extra zorgvuldigheid zou hebben betracht bij het aan cliënt duidelijk maken van hetgeen hem op de zitting van 21 november 2007 te wachten stond, nu het OM de zaak na de beslissing van het hof tot terugwijzing maar liefst meer dan 4 jaren had laten liggen alvorens deze terug te sturen naar de rechtbank.

Het eerste standpunt is dan ook dat de inleidende oproeping van de tweede fase van de behandeling in eerste aanleg inhoudelijk nietig is.

Op de tweede plaats stelt de verdediging zich op het standpunt dat meergenoemde oproeping niet op geldige wijze is uitgereikt.

Uw hof oordeelde bij arrest van 16 december jl. en bij arrest van 16 juni jl. dat de dagvaarding voor die zittingen niet op de bij het WvSv voorgeschreven wijze waren uitgereikt, nu deze niet waren betekend op een aantal in die uitspraken genoemde adressen die ook voorkomen in het dossier als mogelijke woon- of verblijfplaats van cliënt. Als dat anno 2009/2010 voor de dagvaardingen/oproepingen in deze zaak geldt, gold dat in 2007 evenzeer, zo niet des te meer.

De oproeping voor de zitting van 21 november 2007 is destijds echter slechts ‘zvw betekend’. De verdediging is van mening dat deze oproeping ook op de door uw hof in uw arresten van 16 december 2009 en 16 juni 2010 had moeten worden betekend en ten minste op het adres [a-straat] [1] te [a-plaats]. Dit adres heeft cliënt immers zowel bij gelegenheid van de behandeling van de vordering inbewaringstelling bij de rechter-commissaris als bij de behandeling in raadkamer van de vordering gevangenhouding opgegeven. Met name uit het proces-verbaal van die raadkamer blijkt dat dat adres een woonadres betreft. Dit adres is niet door latere opgave achterhaald; ook niet door de brief die [verzoeker] heeft geschreven vanuit Suriname en die op 25 oktober 2002 bij het ressortsparket is binnengekomen. Uit die brief blijkt immers niet meer dan dat hij op dat moment in Suriname is en daar (nog) zal zijn ten tijde van de zitting van 11 november 2002.

Of zijn verblijf in Suriname permanent is dan wel tijdelijk en of het adres [a-straat] [1] te [a-plaats] als feitelijke woon- of verblijfplaats achterhaald is, blijkt hier niet uit. Dit adres zou (destijds) dan ook redelijkerwijs nog als feitelijke woon- of verblijfplaats van cliënt (hebben) kunnen gelden.

Nu cliënt destijds niet was ingeschreven in de GBA leidt ook deze gang van zaken tot nietigheid van de oproeping.

Aanvullende opmerkingen ten aanzien van beide standpunten:

Naar ik heb begrepen is het proces-verbaal van de zitting van 21 november 2007 niet meer beschikbaar.

Dit heeft tot gevolg dat niet onomstotelijk kan worden vastgesteld of ter zitting van 21 november 2007 door de verdediging al dan niet (preliminair) verweer is gevoerd ten aanzien van de geldigheid van de oproeping. Wel staat vast dat het hoger beroep dat namens cliënt is ingesteld blijkens de akte uitdrukkelijk ook is gericht tegen alle ter terechtzitting genomen tussenbeslissingen. Heel wel is mogelijk dat daaronder de beslissing ten aanzien van de geldigheid van de oproeping voor de zitting van 21 november 2007 is begrepen.

Nu niet is uit te sluiten dat ten aanzien van de geldigheid van meergenoemde oproeping in eerste aanleg (tijdig) verweer is gevoerd, meent de verdediging dat dit vandaag (nog) aan de orde kan worden gesteld.

Ten slotte wordt nog opgemerkt dat de zitting van 21 november 2007 in drieërlei opzicht voor de verdediging een belangrijke zitting was:

Op de eerste plaats luidde deze zitting na jaren van inactiviteit de tweede fase van de behandeling in eerste aanleg in, waar de zaak alsnog verder inhoudelijk zou worden behandeld en in dat opzicht was deze oproeping te vergelijken met een inleidende dagvaarding;

Ten tweede betrof het niet slechts een pro forma-zitting, maar een regiezitting van een zaak met een zeer ernstige verdenking (moord in vereniging), waar onder meer — zo blijkt uit de eerste pagina van het proces-verbaal van de zitting van 19 december 2007 — belangrijke informatie naar voren is gebracht en/of standpunten zijn uitgewisseld over de ontvankelijkheid van het openbaar ministerie, mede op grond waarvan de rechtbank ter zitting van 19 december 2007 op dat punt heeft beslist;

Ten derde is het vonnis van de rechtbank van 16 juli 2008 mede gewezen naar aanleiding van hetgeen zich op die zitting heeft afgespeeld.

Immers, het vonnis d.d. 16 juli 2008, waarvan beroep, is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzitting in eerste aanleg van 2 juli 2008. Blijkens het proces-verbaal van de zitting van 2 juli 2008 heeft de rechtbank bij die gelegenheid het onderzoek hervat in de stand waarin het zich bevond op het tijdstip van de schorsing ter terechtzitting van 21 november 2007. Dit is opmerkelijk, aangezien na die zitting nog zittingen hadden plaatsgevonden op 5 en 19 december 2007, op welke zittingen het onderzoek steeds was hervat in de stand waarin het zich de vorige zitting bevond. Naar de verdediging aanneemt is in het p-v van 2 juli 2008 dan ook sprake van een kennelijke verschrijving. Hoe het ook zij: gelet op het feit dat het onderzoek steeds is hervat in de stand waarin het zich de vorige zitting bevond is het vonnis van de rechtbank gewezen naar aanleiding van het verhandelde op de terechtzitting van 21 november 2007.

De verdediging heeft ter zitting in hoger beroep van 27 augustus 2010 aan dit verweer de conclusie verbonden dat niet gezegd kan worden dat cliënt vrijwillig afstand heeft gedaan van zijn aanwezigheidsrecht bij de eerste en voor de verdediging belangrijke zitting van de tweede fase van de behandeling in eerste aanleg, te weten de behandeling in eerste aanleg na terugwijzing. Om die reden heeft de verdediging het hof verzocht de oproeping voor die eerste zitting, te weten de zitting van 21 november 2007, nietig te verklaren.

Op de volgende zitting in hoger beroep, te weten de zitting van 24 september 2010, heeft het hof aan het dossier toegevoegd een proces-verbaal van de zitting van 21 november 2007, dat op 24 september 2010 door de toenmalige voorzitter van de rechtbank mr. C. Klomp voor kopie conform was ondertekend. Uit dit proces-verbaal bleek niet dat de verdediging in eerste aanleg verweer had gevoerd ten aanzien van de geldigheid van de oproeping van verzoeker voor die zitting van 21 november 2007.

De verdediging heeft zich toen (zoals weergegeven in het verkort arrest) op het standpunt gesteld dat dit voor kopie conform ondertekende proces-verbaal niet als kenbron van het op de terechtzitting van 21 november 2007 verhandelde mag dienen, omdat — zakelijk weergegeven — niet kan worden uitgesloten dat de inhoud van dat proces-verbaal afwijkt van de inhoud van het originele proces-verbaal.

Het hof heeft vervolgens het verweer met betrekking tot de oproeping voor de zitting van 21 november 2007 verworpen, zoals weergegeven op pp. 2–4 van het verkort arrest.

Op de eerste plaats is verzoeker van mening dat het hof de verdediging ten onrechte heeft tegengeworpen dat sprake is van een tardief verweer, nu het op 24 september 2010 achterhaalde proces-verbaal van de zitting van 21 november 2007 geen uitsluitsel kan bieden over de vraag of op laatstgenoemde zitting door de verdediging al dan niet een beroep is gedaan op de nietigheid van de oproeping voor die zitting.

Het hof heeft doorslaggevend geacht dat het desbetreffende exemplaar van het proces-verbaal van de zitting van 21 november 2007 door de toenmalige voorzitter van de rechtbank mr. C. Klomp op 24 september 2010 voor kopie conform is getekend. Verzoeker meent echter dat de wijze waarop dit is geschied, onvoldoende waarborg bevat en niet garandeert dat de inhoud van het op 24 september 2010 ondertekende proces-verbaal identiek is aan het originele proces-verbaal.

Immers, zoals volgt uit hetgeen is weergegeven op pp. 4 en 5 van het proces-verbaal van de zitting van 27 augustus 2010 en 24 september 2010, heeft mr. C. Klomp — van wie niet kan worden verwacht dat hij zich zo'n 2 jaar en 10 maanden na dato nog kan herinneren wat zich op een zitting heeft afgespeeld en bij gebreke van het originele, destijds opgemaakte en ondertekende proces-verbaal — slechts kunnen constateren dat het digitale bestand van het proces-verbaal van de zitting van 21 november 2007 betreffende verzoeker in zijn computer, overeenkomt met het digitale bestand van het proces-verbaal van de zitting van 21 november 2007 betreffende verzoeker in de computer van de griffier. Dat deze digitale bestanden conform het originele, destijds uitgeprinte en ondertekende proces-verbaal zijn, heeft mr. Klomp niet kunnen nagaan.

Verzoeker meent dan ook dat, nu niet kan worden uitgesloten dat de nietigheid van de oproeping ter zitting van 21 november 2007 door de verdediging aan de orde is gesteld, dit verweer ook in hoger beroep nog kon worden gevoerd.

Wat betreft het argument weergegeven door de verdediging onder I en door het hof besproken onder a, wordt nog opgemerkt dat niet gezegd kan worden dat niet is gesteld, noch op andere wijze aannemelijk is geworden dat de verdachte door de omissie van het openbaar ministerie in enig te respecteren belang is geschaad. Immers (zoals in de pleitnota geformuleerd) dient aan de verdachte duidelijk te worden gemaakt wat hem op een zitting te wachten staat; dit, onmiskenbaar in het belang van de (voor te bereiden) verdediging en de door de verdachte te maken afweging al dan niet ter zitting te verschijnen.

Daarbij zou ook hetgeen is aangevoerd over de onjuiste betekening (pleitnota onder II, door hof besproken onder b) tot nietigheid van de oproeping hebben moeten leiden.

Conclusie: Het verweer met betrekking tot de geldigheid van de oproeping voor de terechtzitting van de rechtbank van 21 november 2007 heeft het hof verworpen op gronden die deze beslissing niet kunnen dragen.

Ingevolge art. 255 lid 1 Sv kan een verdachte na de hem betekende kennisgeving van niet verdere vervolging (hierna: de kennisgeving) — uitzonderingen die hier niet van toepassing zijn daargelaten — ter zake van hetzelfde feit niet opnieuw in rechte worden betrokken tenzij nieuwe bezwaren bekend zijn geworden.

De kennisgeving is aan cliënt op de bij het WvSv voorgeschreven wijze betekend. Dat deze hem niet heeft bereikt doet daar niet aan af. Art. 255 Sv is derhalve van toepassing en cliënt mocht erop vertrouwen dat de vervolging beëindigd was en dat dat alleen anders zou kunnen komen te liggen in geval van nieuwe bezwaren.

De verdediging is van mening dat deze regel is geschonden, hetgeen tot de niet-ontvankelijkverklaring van het OM dient te leiden.

Cliënt is op 10 februari 2000 aangehouden en in verzekering gesteld, om 13.45 uur. In een verhoor dat diezelfde dag omstreeks 15.45 uur plaatsvond heeft cliënt een bekennende verklaring afgelegd. De officier van justitie heeft deze bekentenis kennelijk opgevat als ‘nieuwe bezwaren’ en heeft cliënt opnieuw in rechte betrokken, door zijn inbewaringstelling te vorderen en hem voor de rechter-commissaris te geleiden.

De verdediging is van mening dat dit niet had mogen gebeuren, nu de ‘nieuwe bezwaren’ op grond waarvan cliënt opnieuw in rechte is betrokken onrechtmatig zijn verkregen, om de volgende redenen:

Het stond het OM in beginsel vrij na het betekenen van de kennisgeving een nader opsporingsonderzoek in te stellen.

Zoals ook de rechtbank Amsterdam in deze zaak oordeelde op 14 november 2000 had de internationale signalering van cliënt na de kennisgeving echter ingetrokken dienen te worden. Een dergelijk nader opsporingsonderzoek dient zich immers te richten op het bestaan van mogelijk nieuwe bezwaren; het laten voortduren van een internationale signalering kan niet als een zodanig onderzoek worden beschouwd.

Voor de toepassing van elk dwangmiddel (aanhouden, ophouden voor verhoor, etc.) moet bij de betreffende justitie-ambtenaar uit nieuwe feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld voortvloeien dat de verdachte het oorspronkelijk ten laste gelegde heeft begaan.

Ten tijde van de aanhouding van cliënt was er geen sprake van nieuwe feiten of omstandigheden. Nu de aanhouding van cliënt (d.d. 10 februari 2000) enkel gegrond was op de signalering (die bovendien reeds had moeten zijn ingetrokken), was deze onrechtmatig.

Voor de inverzekeringstelling geldt hetzelfde; ook daar lagen geen nieuwe feiten en omstandigheden aan ten grondslag. Bij zijn ‘verhoor inverzekeringstelling’ legde cliënt een ontkennende verklaring af. De inverzekeringstelling is vervolgens misbruikt om nieuwe bezwaren op tafel te krijgen en is daarmee eveneens onrechtmatig.

De inverzekeringstelling is nog om een andere reden onrechtmatig. Pas om 19.42 uur kwam op 10 februari 2000 de melding bij de piketcentrale binnen (zie bijlage). Aangenomen mag worden dat deze een of enkele minuten tevoren vanuit de politie naar de centrale is gefaxt. De inverzekeringstelling is derhalve niet volgens de regels onverwijld aan de piketcentrale gemeld. Door deze gang van zaken is cliënt de mogelijkheid op consultatie van een raadsman onthouden tijdens de eerste uren van zijn inverzekeringstelling, in welke periode hij zijn bekennende verklaring heeft afgelegd. Uit de stukken blijkt niet dat cliënt afstand had gedaan van voornoemd consultatierecht.

De bekennende verklaring van cliënt is dan ook onrechtmatig verkregen en had niet ten grondslag mogen worden gelegd aan de vordering inbewaringstelling. Cliënt is derhalve op onrechtmatige wijze opnieuw in rechte betrokken.

Ingevolge art. 255 lid 3 Sv kan de verdachte bij ‘nieuwe bezwaren’ niet ter zitting van de rechtbank worden gedagvaard, dan na een ter zake dier nieuwe bezwaren ingesteld GVO. Ook deze regel is geschonden; voorafgaand aan de dagvaarding heeft geen GVO plaatsgevonden ter adstruering van de gerezen nieuwe bezwaren.

In een brief d.d. 9 maart 2000 heeft de (toenmalige) raadsman de officier van justitie er expliciet op gewezen dat cliënt op dat moment gedetineerd zat zonder dat een GVO was geopend. Bij schrijven van 22 maart 2000 verzocht de verdediging de rechter-commissaris een GVO te openen, aan welk verzoek de rechter-commissaris niet heeft willen voldoen.

Het enkele feit dat cliënt zijn bij de politie afgelegde verklaring tegenover de rechter-commissaris bevestigde kon de rechter-commissaris in alle redelijkheid niet ontslaan van de verplichting tot het openen van een GVO voorafgaand aan het dagvaarden van cliënt.

Een verhoor in het kader van de inbewaringstelling is immers doorgaans een zeer kort verhoor van enkele minuten. Er is geen aanleiding te veronderstellen dat dat hier anders was. Het proces-verbaal van de rechter-commissaris wijst ook op het tegendeel (van een uitgebreider verhoor). Uit dat proces-verbaal blijkt in elk geval dat de bij de politie afgelegde bekentenis door de rechter-commissaris op geen enkele wijze (ook niet samengevat) inhoudelijk met hem is doorgenomen.

Een behoorlijke toetsing van de ‘nieuwe bezwaren’ was temeer aangewezen, nu het hier een ernstige verdenking betreft (moord in vereniging) en gelet op de wijze waarop de bekennende verklaring van cliënt door de politie was verkregen (onder schending van het consultatierecht).

Daarbij is nog van belang dat cliënt zijn bekennende verklaring na de voorgeleiding bij de rechter-commissaris niet meer heeft herhaald.

Gelet op al het voorgaande kan niet worden volgehouden dat de ‘nieuwe bezwaren’ op behoorlijke en door de wet voorgeschreven wijze zijn getoetst.

De verdediging heeft aan dit verweer de conclusie verbonden dat het OM

niet-ontvankelijk dient te worden verklaard.

Het hof heeft het verweer vervolgens verworpen, zoals weergegeven op pp. 4–7 van het verkort arrest.

Op de eerste plaats meent verzoeker dat het hof ten onrechte heeft geoordeeld dat, gelet op de inhoud van de kennisgeving, aan die kennisgeving door verzoeker niet het gerechtvaardigde vertrouwen kon worden ontleend dat hij niet meer zou kunnen worden aangehouden ter zake van het onderhavige feit indien hij zich weer in Nederland zou vertonen en de justitiële autoriteiten daarvan op de hoogte zouden geraken.

Verzoeker meent dat dit oordeel, dat verzoeker zo begrijpt dat het hof daarbij niet betrekt de vraag of er sprake zou zijn van ‘nieuwe bezwaren’ in de zin van art. 255 Sv, niet strookt met de ratio van dit wetsartikel. Immers, door een kennisgeving van niet verdere vervolging maakt de officier van justitie aan de verdachte duidelijk dat de zaak — behoudens bedoelde nieuwe bezwaren — is beëindigd. Uit de wet kan niet anders worden afgeleid dan dat dat — wat de inhoud van de kennisgeving betreft — alleen anders is wanneer in de kennisgeving één van de twee eerste gronden van art. 247 (onder a en b) Sv wordt vermeld, in welk geval de vervolging voor een ander gerecht kan worden voortgezet. Hiervan was in casu geen sprake.

Anders dan het hof meent verzoeker, gelet op het voorgaande en ook overigens dat — zoals is aangevoerd door de verdediging conform de pleitnota onder 1, 2, 3, en 4 — de officier van justitie gehouden was de internationale signalering van verzoeker in te trekken en dat de aanhouding en inverzekeringstelling onrechtmatig waren.

Voorts meent verzoeker dat het feit dat hij bij de rechter-commissaris heeft verklaard te blijven bij de bekennende verklaring die hij bij de politie had afgelegd, niet maakt dat achteraf gezegd kan worden dat de bekennende verklaring die verzoeker bij de politie heeft afgelegd, gelet op hetgeen ter zitting in hoger beroep is aangevoerd over de omstandigheden waaronder die verklaring door verzoeker is afgelegd, op dat moment rechtmatig is verkregen.

Op het moment dat verzoeker opnieuw in rechte werd betrokken bestonden de ‘nieuwe bezwaren’ dan ook slechts uit een onrechtmatig verkregen bekennende verklaring, die om die reden niet ten grondslag had mogen worden gelegd aan de vordering inbewaringstelling. Derhalve is sprake van schending van art. 255 lid 1 Sv.

Wat betreft het gevoerde verweer over de schending van art. 255 lid 3 Sv, dat naar de mening van verzoeker eveneens is verworpen op gronden die die beslissing niet kunnen dragen, wordt — in aanvulling op hetgeen is aangevoerd conform de pleitnota onder het kopje ‘art. 255 lid 3 Sv’ — nog het volgende opgemerkt:

Voor zover het hof bedoelt dat het vóór het ontstaan van nieuwe bezwaren ingestelde en gesloten GVO relevant is voor de beoordeling van een eventuele schending van art. 255 lid 3 Sv, is dit niet juist. Ingevolge het derde lid van meergenoemd artikel dient immers een GVO te worden ingesteld ‘ter zake dier nieuwe bezwaren’. Daarvan is in casu geen sprake geweest.

Dat een (bij de politie afgelegde en bij de rechter-commissaris herhaalde) bekennende verklaring van een verdachte de rechter-commissaris van die verplichting zou ontslaan, doet evenmin recht aan de ratio van art. 255 lid 3 Sv, nu denkbaar is dat sprake is van een valse bekentenis.

Ten slotte wordt verwezen naar hetgeen in dit kader voorts nog is aangevoerd, zoals verwoord in de hiervoor geciteerde pleitnota.

Conclusie: Het verweer met betrekking tot de ontvankelijkheid van het OM is door het hof verworpen op gronden die deze beslissing niet kunnen dragen.

Deze schriftuur wordt ondertekend en ingediend door mr. C.M. Peeperkorn, advocaat te Amsterdam, die verklaart daartoe door verzoeker bepaaldelijk te zijn gevolmachtigd.

Amsterdam, 14 juni 2011

C.M. Peeperkorn