1 Terminologie

Het eerste punt dat aandacht verdient is van terminologische aard. In de eerste publicatie (het NTBR-artikel) noem ik het verschijnsel dat centraal staat in beide artikelen ‘afwijkingen’ (als in: afwijkingen van het uitgangspunt van beschikkingsbevoegdheid en uitwinbaarheid, zie hoofdstuk 1, par 2.3.1) of, indien partijen deze afwijking zelf expliciet hebben bedongen, ‘transactiezekerheden’. In de tweede publicatie duid ik dit verschijnsel aan met ‘de conservatietechniek’. Ten tijde van het schrijven van deze evaluatie ben ik van mening dat beide termen suboptimaal zijn. Ten eerste is de term ‘afwijkingen’ te breed; zij omvat, zoals de eerste publicatie beschrijft, eveneens de (faillissements)pauliana, terwijl deze doctrine juist de afwikkeling van een transactie met terugwerkende kracht ongedaan kan maken ten faveure van verhaalsuitoefening. Bovendien oogt het onderscheid tussen ‘afwijkingen’ en ‘transactiezekerheden’ ietwat ongelukkig, omdat ook een regel als artikel 505 lid 3 Rv kan bijdragen aan het doorgang laten vinden van een transactie (namelijk door het waarborgen van een wederkerige oversteek in het geval van een contrair verhaalsbeslag) en dus in een specifieke situatie wel degelijk zekerheid voor de bij een transactie betrokken partijen biedt. Het mankement van ‘conservatietechniek’ luidt dat het impliceert dat dit alleen het verschijnsel beschrijft dat goederen reeds vóór afwikkeling van de transactie aan het rechtsverkeer worden onttrokken, terwijl de term eveneens van toepassing dient te zijn op (bijvoorbeeld) het verschijnsel dat de verkoper, ná inschrijving van de leveringsakte, nog niet onmiddellijk kan beschikken over de koopsom omdat hij moet wachten op de narecherche (hetgeen, zoals het evaluatiedeel van hoofdstuk 2 beschrijft, eveneens een tijdelijke onttrekking aan het rechtsverkeer met zich brengt). De zinsnede die hoofdstuk 1, de evaluerende delen van hoofdstuk 2 t/m 5 en hoofdstuk 7 van dit boek hanteren, namelijk: ‘het (tijdelijk) onttrekken van goederen aan het rechtsverkeer (teneinde een wederkerige (niet) oversteek te waarborgen)’, is vanwege bovenstaande redenen mijns inziens adequater. Het nadeel van deze zinsnede is echter haar omvang (in aantal woorden) en daarmee haar omslachtige, tekstueel moeilijk hanteerbare karakter. De term die ik in de tweede publicatie van hoofdstuk 4 hanteer, namelijk (vertaald uit het Engels): ‘vacuüm instrumenten’, komt (als kortere term) welbeschouwd nog het meest in de buurt van deze formulering; hieruit volgt in ieder geval dat de onttrekking het belangrijkste element van het verschijnsel betreft.