16.3.6.2 Artikel 6 sub 2 EEX-V°/Verdrag: voeging en tussenkomst

In deze paragraaf over voeging en tussenkomst beperk ik me tot een bespreking van de eerste situatie, waarbij de derde partij is bij een forumkeuze in verhouding tot één van de procespartijen. De tweede situatie is in geval van vrijwillige verschijning nauwelijks en probleem, omdat de derde partij door zijn wil om vrijwillig tussen te komen geen andere keuze heeft dan een interventie in de procedure voor de gekozen rechter. In de eerste situatie onderscheid ik steeds twee varianten. Daarbij ga ik uit van het gerecht waar het hoofdgeding aanhangig is. Ik behandel eerst de variant dat het gerecht waar de hoofdzaak aanhangig is tevens de gekozen rechter is in de rechtsverhouding met de derde. Daarna volgt een bespreking van de variant dat voeging of tussenkomst plaats moet vinden in een procedure bij het forum derogatum, zodat wordt afgeweken van de forumkeuze tussen een procespartij en de derde.

Hier doen zich geen problemen voor. De rechter in de hoofdzaak is bevoegd om van een vordering tot voeging of tussenkomst kennis te nemen.1 De derde wendt zich immers tot de aangewezen rechter. In dit scenario behoeft niet te worden onderzocht of de derde aan dezelfde forumkeuze is gebonden als de procespartij en of aan een forumkeuze die alleen voor zijn rechtsverhouding is overeengekomen. Bij voeging van zaken volgens art. 220 Rv e.v. doen zich evenmin problemen voor, omdat de procedure waarvan voeging wordt gevraagd wordt verwezen — bij toewijzing van de vordering — naar het gekozen gerecht.

Het gaat om de vraag of de partijen in de hoofdzaak de tussenkomst of voeging kunnen tegenhouden door een beroep te doen op een forumkeuze in de verhouding met de derde. Een voorwaarde is dat de bezwaarmakende partij in het hoofdgeding zelf partij is bij de forumkeuze met de derde. Bij tussenkomst of voeging zou de belanghebbende bij de weigering van de tussenkomst of voeging kunnen stellen dat de derde op grond van de forumkeuze met hem gehouden is geschillen voor te leggen aan een ander gerecht.

Enerzijds is er een belang van de tussenkomende of voegende partij om voor zijn belangen op te komen. Voeging en tussenkomst dienen ertoe de derde een mogelijkheid te bieden zijn eigen rechten veilig te stellen onafhankelijk van de belangen van de procespartij en (tussenkomst) of één der partijen te steunen (voeging). Deze rechten zijn fundamenteel, omdat de derde hiermee zijn rechten kan waarborgen en nadeel voor hem ten gevolge van de procedure kan voorkomen. Tussenkomst of voeging draagt daarenboven bij aan de proceseconomie, omdat een concentratie van de geschillen plaatsvindt bij een rechter. Het gerecht kan naar Nederlands recht misbruik van de mogelijkheid tot interventie tegengaan door een toetsing van het belang (art. 217 Rv). Anderzijds kan de interventie van de derde leiden tot uitholling van de forumkeuze en daarmee de overeenkomst die partijen over berechting van geschillen hebben gesloten. De forumkeuze moet in beginsel worden gerespecteerd volgens de hoofdregel en kan niet worden doorbroken op basis van art. 6 EEX-V°/6 Verdrag. Bovendien lijkt het risico te bestaan dat geen recht wordt gedaan aan de voorrang van art. 23 EEX-V°/17 Verdrag boven art. 6 EEX-V°Nerdrag. Naar Nederlands commuun internationaal privaatrecht geldt hetzelfde voor art. 8 Rv ten opzichte van art. 7 Rv. Ten derde bestaat het risico dat de geadieerde rechter in zijn oordeel tevens beslist over de verhouding tussen de derde en de procespartij(en). Als forum derogatum dient hij zich echter van een oordeel te onthouden.

Indien een geschil bestaat, is de tussenkomende of voegende partij niet altijd gebonden door de forumkeuze omdat het moet gaan om een geschil dat wordt beheerst door de forumkeuze. Sommige auteurs wijzen erop dat voor beoordeling van de forumkeuze en de eventuele doorbraak ervan voornamelijk moet worden gekeken naar de inhoud van de forumkeuze.2 Het Hof van Justitie heeft het belang van de interpretatie van de forumkeuze onderstreept. In het arrest Meeth/Glacetal3 overweegt het Hof van Justitie dat de rechter bij een beroep op verrekening rekening mag houden met een tegenvordering, indien dat met de bewoordingen en de zin van de forumkeuze in overeenstemming is. Partijautonomie speelt derhalve ook hier een rol, omdat de inhoud en de strekking van de forumkeuze moet worden beoordeeld.

Naar mijn mening dient een onderscheid te worden gemaakt tussen tussenkomst en voeging. De tussenkomende stelt zelf een vordering in los van de vorderingen van de partijen in het hoofdgeding (art. 217 Rv).4 Indien de vordering van de tussenkomende partij voor het gekozen gerecht had moeten worden gebracht, staat de forumkeuze in beginsel aan de vordering van de tussenkomende partij in de weg. Een uitzondering dient te worden gemaakt voor het geval dat de tussenkomende partij concludeert tot onbevoegdheid van het gerecht in het hoofdgeding of zich niet op de rechtsverhouding beroept waarvoor de forumkeuze is overeengekomen. Bij tussenkomst behoeft geen onderscheid te worden gemaakt tussen de situatie waarbij de tussenkomende partij is gebonden aan dezelfde rechtsverhouding als de partijen in het hoofdgeding en de situatie dat de tussenkomende partij een eigen rechtsverhouding tot een procespartij heeft. Bij tussenkomst zal het van de aard van de tussenkomst en de vordering afhangen of sprake is van een geschil met degene die gebonden is aan de forumkeuze. Hoewel de kans daarop groter is, omdat de tussenkomende partij een onafhankelijke positie inneemt en zelf een vordering instelt, is niet uitgesloten dat geen geschil bestaat met degene met wie hij een forumkeuze heeft gesloten.

De voegende partij stelt geen vordering in, maar concludeert tot toe- of afwijzing van vorderingen in de hoofdzaak. Anders dan de tussenkomende partij laat de voegende partij zich dus slechts uit over de rechtsverhouding tussen de procespartij en in het hoofdgeding. Indien de voegende partij geen partij is in de rechtsverhouding van de partijen in het hoofdgeding, heeft de voeging geen betrekking op een geschil dat voortvloeit uit de rechtsverhouding die de derde bindt in verhouding tot een procespartij. Dat is derhalve een verschil met tussenkomst. De vorderingen van de voegende partij zullen derhalve vaak niet worden beheerst door de forumkeuze. Vorderingen van de voegende partij zijn naar mijn mening dan ook steeds mogelijk bij het forum derogatum. Mijns inziens zal bij voeging voorts de vraag moeten worden gesteld of sprake is van een geschil. Bij de voeging aan de zijde van één der partijen met wie een forumkeuze is overeengekomen, is geen sprake van een geschil. Zijn bijv. twee personen hoofdelijk verbonden en wordt slechts één in rechte betrokken, dan bestaat bij voeging van de andere hoofdelijke schuldenaar aan de zijde van zijn mededebiteur vaak geen geschil. Bij voeging aan de zijde van de andere partij, ontstaat wel een geschil dat wellicht mede door de forumkeuze wordt beheerst. Zonder geschil is de forumkeuze niet van toepassing en kan geen verzet tegen de voeging plaatsvinden onder verwijzing naar de forumkeuze.

Literatuur en rechtspraak ontbreken over de beoordeling onder art. 6 sub 2 EEX-V°/ Verdrag van vrijwillige interventie. De aandacht is gericht op de gedwongen interventie die blijkbaar vaker voorkomt. Het Rapport Jenard5 vermeldt bij behandeling van de verhouding tussen de art. 6 en 17 EEX slechts de voorrang van art. 17 EEX boven art. 6 sub 2 EEX in geval van vrijwaring. Dit zou een aanwijzing zijn dat — a contrario — de opstellers van het EEX geen voorrang hebben beoogd bij vorderingen tot tussenkomst of voeging. Naar mijn mening moet het uitgangspunt zijn dat in geval van een geschil dat door de forumkeuze wordt beheerst, het recht van de interveniënt in beginsel prevaleert. Hij moet zijn rechten veilig kunnen stellen of verdedigen, zelfs als een forumkeuze van toepassing is. Dit recht is zo fundamenteel voor een goede procesorde, dat een forumkeuze daarvoor moet wijken. Een interventie leidt bovendien tot een concentratie van geschillen bij één rechter, zodat de interventie de proceseconomie kan bevorderen. Bij tussenkomst is meer twijfel mogelijk dan bij voeging, omdat de tussenkomende partij zelf een vordering instelt. Voor tussenkomst meen ik dat de tussenkomende partij niet bevoegd is tot interventie, indien de vordering wordt beheerst door een forumkeuze en de tussenkomende partij deze vordering (met name) richt tegen de andere partij bij de forumkeuze zodat een geschil bestaat. De voegende partij stelt geen vorderingen tegen de procespartij en in, maar ondersteunt slechts één partij, zodat een forumkeuze hierop niet van toepassing lijkt te zijn. Een forumkeuze zal derhalve niet in de weg staan aan voeging, tenzij de derde zich voegt aan de zijde van de tegenpartij van degene met wie een forumkeuze is overeengekomen.

In afwijking van de hoofdregel heeft art. 6 sub 2 EEX-V°Nerdrag voorrang boven art. 17 EEX-V°Nerdrag, indien een derde zich voegt terwijl hij met een procespartij een ander forum heeft gekozen.6 Voor tussenkomst zal dat onder meer afhangen van de inhoud en strekking van de forumkeuze en de vorderingen die de tussenkomende partij instelt.