HvJ EU, 23-01-2025, nr. C-677/23

Zákon č. 129/2010 Z. z. o spotrebiteministratiských úveroch a o iných úveroch a pôžičkách pre spotrebiteles ov a o zmene a doplnení niektorých zákonov (wet nr. 129/2010 inzake consumentenkrediet en andere kredieten en leningen aan consumenten en tot wijziging van bepaalde andere wetten) van 9 maart 2010 (nr. 129/2010 Z. z), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: ‘wet nr. 129/2010’), strekt tot omzetting van richtlijn 2008/48 in Slowaaks recht.

§ 9 van wet nr. 129/2010 luidt:

§ 11, lid 1, van wet nr. 129/2010 bepaalt:

§ 122 van de občiansky zákonník (burgerlijk wetboek) bepaalt dat de termijnen met name in maanden en jaren moeten worden uitgedrukt.

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 10, lid 2, onder c), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de duur van een kredietovereenkomst uitdrukkelijk moet worden vermeld in de overeenkomst, dan wel of het in het licht van die bepaling volstaat dat de consument op basis van de bedingen van die overeenkomst die duur zonder problemen en met zekerheid kan bepalen.

Allereerst zij eraan herinnerd dat de kredietovereenkomst volgens die bepaling op duidelijke en beknopte wijze de duur van de kredietovereenkomst moet vermelden.

Zoals blijkt uit artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48, gelezen in samenhang met overweging 31 van die richtlijn, is het vereiste dat in een op papier of op een andere duurzame drager opgestelde kredietovereenkomst in duidelijke en beknopte vorm de in die bepaling bedoelde informatie wordt opgenomen, noodzakelijk opdat de consument kennis kan nemen van zijn rechten en verplichtingen (arresten van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 31, en 9 september 2021, Volkswagen Bank e.a., C-33/20, C-155/20 en C-187/20, EU:C:2021:736, punt 70 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Voor een goede uitvoering van de kredietovereenkomst is vereist dat de consument de gegevens kent en begrijpt die deze overeenkomst moet bevatten overeenkomstig artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48(arrest van 9 september 2021, Volkswagen Bank e.a., C-33/20, C-155/20 en C-187/20, EU:C:2021:736, punt 71 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Dat vereiste draagt bij tot de verwezenlijking van het met richtlijn 2008/48 nagestreefde doel, dat erin bestaat om ter zake van het consumentenkrediet op een aantal kerngebieden een volledige, dwingende harmonisatie tot stand te brengen, die nodig wordt geacht om te waarborgen dat alle consumenten in de Europese Unie een hoog en gelijkwaardig niveau van bescherming van hun belangen genieten en om de totstandkoming van een goed functionerende interne markt voor consumentenkrediet te vergemakkelijken (arresten van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 32, en 9 september 2021, Volkswagen Bank e.a., C-33/20, C-155/20 en C-187/20, EU:C:2021:736, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het Hof heeft zich ook meer specifiek uitgesproken over de draagwijdte van dat vereiste met betrekking tot de overeenkomstig artikel 10, lid 2, onder h), van deze richtlijn in een kredietovereenkomst op te nemen vermelding van het bedrag, het aantal en de frequentie van de door de consument te verrichten betalingen.

In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat laatstgenoemde bepaling tot doel heeft te waarborgen dat de consument op de hoogte is van de datum waarop elke te verrichten betaling opeisbaar is. Wanneer de consument aan de hand van de voorwaarden van die overeenkomst zonder problemen met zekerheid kan weten op welke data hij moet betalen, wordt derhalve aan dat doel voldaan (arrest van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punten 48 en 49).

Op grond van deze overwegingen is het Hof tot de slotsom gekomen dat artikel 10, lid 2, onder h), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de kredietovereenkomst niet iedere door de consument te verrichten betaling met vermelding van een nauwkeurige datum hoeft aan te geven, mits de consument aan de hand van de voorwaarden van die overeenkomst zonder problemen met zekerheid kan weten op welke data hij moet betalen (arrest van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 50).

De redenering die in laatstgenoemd arrest is gevolgd voor de uitlegging van artikel 10, lid 2, onder c), van richtlijn 2008/48 moet in het onderhavige arrest worden toegepast.

Zoals blijkt uit de in de punten 30 en 31 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak, is het van fundamenteel belang dat de consument op de hoogte is van het tijdstip waarop de overeenkomst eindigt, opdat hij zijn rechten kan uitoefenen en zijn verplichtingen kan nakomen en deze overeenkomst goed kan worden uitgevoerd.

Bovendien is, zoals het Hof heeft geoordeeld, de uitvoering van een overeenkomst de natuurlijke wijze waarop contractuele verbintenissen tenietgaan (zie in die zin arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 279).

Het tenietgaan van contractuele verbintenissen betekent het einde van de overeenkomst en bepaalt dus de duur ervan.

Het Hof heeft geoordeeld dat wanneer de kredietovereenkomst volledig is uitgevoerd, de in artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 geformuleerde informatieplicht in beginsel niet langer kan bijdragen tot de verwezenlijking van het door die bepaling nagestreefde doel, te weten de consument in staat stellen alle informatie te verkrijgen die noodzakelijk is voor de goede uitvoering van de overeenkomst en met name voor de uitoefening van zijn rechten, waartoe ook zijn herroepingsrecht behoort, zodat hij kennis kan nemen van de omvang van zijn rechten en plichten. Hieruit volgt dat deze verplichtingen niet meer in dezelfde mate van nut zijn wanneer de overeenkomst volledig is uitgevoerd (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 277).

In casu specificeert de overeenkomst aan de orde in het hoofdgeding niet uitdrukkelijk de duur van de overeenkomst. Wel wordt weergegeven hoeveel maandelijkse termijnen verzoekers in het hoofdgeding moeten betalen en wat de vervaldatum van de eerste en de laatste van die maandelijkse termijnen is.

Gelet op de overwegingen in de punten 37 tot en met 40 van het onderhavige arrest moet worden vastgesteld dat de duur van een kredietovereenkomst zoals de overeenkomst aan de orde in het hoofdgeding nauw verband houdt met de volledige nakoming van de verplichtingen door elk van de partijen bij die overeenkomst en dus in wezen met de vrijgave van het kapitaal door de kredietgever en de volledige terugbetaling van het krediet door de kredietnemer.

Bijgevolg vereist artikel 10, lid 2, onder c), van richtlijn 2008/48 niet noodzakelijkerwijs dat de duur van de kredietovereenkomst formeel wordt vermeld met de precieze begin- en einddatum van die overeenkomst. Het volstaat dat de consument aan de hand van de bedingen van die overeenkomst die duur zonder problemen en met zekerheid kan bepalen.

Het staat aan de verwijzende rechter om rekening te houden met alle bedingen in de overeenkomst aan de orde in het hoofdgeding, in het bijzonder met de bedingen die het aantal te betalen maandelijkse termijnen en de vervaldatum van de eerste en de laatste termijn voor de terugbetaling van het krediet aangeven, alsook met eventuele andere bedingen waarin de verplichtingen van de partijen zijn vastgelegd, teneinde na te gaan of de consument op basis van al die bedingen in casu de duur van die overeenkomst zonder problemen en met zekerheid kan bepalen.

Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 10, lid 2, onder c), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de duur van een kredietovereenkomst niet uitdrukkelijk in die overeenkomst hoeft te worden vermeld, voor zover de consument aan de hand van de bedingen ervan die duur zonder problemen en met zekerheid kan bepalen.

Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 10, lid 2, onder c), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de in een kredietovereenkomst opgenomen vermelding van de duur ervan overeenstemt met de periode die in artikel 3, lid 1, van richtlijn 2005/29 wordt omschreven met de bewoordingen ‘gedurende’ de betrokken transactie.

Allereerst zij eraan herinnerd dat richtlijn 2005/29 volgens deze laatste bepaling van toepassing is op oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten, zoals omschreven in artikel 5 ervan, ‘vóór, gedurende en na een commerciële transactie met betrekking tot een product’.

Hieraan moet worden toegevoegd dat het klopt dat het Hof bij de uitlegging van richtlijn 2005/29 reeds rekening heeft gehouden met de bepalingen van richtlijn 2008/48 [zie in die zin arrest van 10 juni 2021, Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg), C-303/20, EU:C:2021:479, punten 42–45].

In casu moet evenwel worden vastgesteld dat verzoekers in het hoofdgeding met hun beroep in de eerste plaats beogen te doen vaststellen dat de bedingen van de overeenkomst aan de orde in het hoofdgeding nietig zijn wegens schending van de bepalingen van richtlijn 2008/48 en van de nationale regeling tot omzetting van deze richtlijn, en in de tweede plaats beogen te doen vaststellen dat het betrokken krediet vrij is van rente en kosten.

De loutere vermelding in een kredietovereenkomst dat de duur ervan valt onder de periode ‘gedurende’ de betrokken transactie in de zin van artikel 3, lid 1, van richtlijn 2005/29, heeft a priori geen enkele invloed op de uitlegging van artikel 10, lid 2, onder c), van richtlijn 2008/48.

De verwijzingsbeslissing bevat overigens geen aanwijzingen om te bepalen op welke hypothese de tweede vraag is gebaseerd, en geeft niet aan waarom een antwoord op deze vraag in casu noodzakelijk zou zijn voor de beslechting van het hoofdgeding.

In die omstandigheden is de tweede vraag hypothetisch en dus niet-ontvankelijk.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de voor de berekening van het JKP gebruikte hypothesen uitdrukkelijk in een kredietovereenkomst moeten worden vermeld, dan wel of het volstaat dat de consument deze zelf kan identificeren aan de hand van de bedingen van die overeenkomst.

Allereerst zij eraan herinnerd dat volgens die bepaling de kredietovereenkomst op duidelijke en beknopte wijze het JKP en het totale door de consument te betalen bedrag, berekend bij het sluiten van de kredietovereenkomst moet vermelden. Ook alle bij de berekening van dit percentage gebruikte hypothesen moeten worden vermeld.

Wat betreft deze hypothesen moet worden opgemerkt dat artikel 19 van richtlijn 2008/48 ten eerste in lid 3 bepaalt dat bij de berekening van het JKP wordt uitgegaan van de hypothese dat de kredietovereenkomst voor de overeengekomen tijdsduur geldt en dat de kredietgever en de consument hun verplichtingen nakomen binnen de termijnen en op de data die in de kredietovereenkomst zijn bepaald. Ten tweede wordt in lid 4 van dat artikel bepaald dat bij kredietovereenkomsten waarin clausules zijn opgenomen op grond waarvan een wijziging kan plaatsvinden in de debetrentevoet en, in voorkomend geval, van de kosten die deel uitmaken van het JKP, welke wijziging bij de berekening daarvan evenwel niet kan worden gekwantificeerd, bij de berekening van het JKP wordt uitgegaan van de hypothese dat de rentevoet en de overige kosten vast blijven ten opzichte van het oorspronkelijke niveau en tot de afloop van de kredietovereenkomst van toepassing blijven. Ten derde bepaalt lid 5 van dat artikel dat, indien nodig, de in bijlage I bij deze richtlijn genoemde aanvullende hypothesen kunnen worden gebruikt voor de berekening van het JKP. Ten vierde preciseert deze bijlage in deel II, onder a) tot en met j), de verschillende aanvullende hypothesen die nodig zijn voor de berekening van het JKP.

Daaraan dient te worden toegevoegd dat de verplichting om de hypothesen die worden gebruikt voor de berekening van het JKP te vermelden door middel van een representatief voorbeeld, eveneens is opgenomen in artikel 5, lid 1, onder g), en artikel 6, lid 1, onder f), van richtlijn 2008/48 als een vereiste inzake precontractuele informatie.

De vermelding in de precontractuele fase van de verschillende hypothesen die worden gebruikt om het JKP te berekenen, maakt het mogelijk om het in artikel 5, lid 1, van richtlijn 2008/48 vermelde doel te bereiken. Dit doel is om de consument de nodige informatie te verstrekken om verschillende aanbiedingen te kunnen vergelijken en zo een geïnformeerd besluit te kunnen nemen over het sluiten van een kredietovereenkomst, waarbij deze vergelijking moet kunnen plaatsvinden rekening houdend met het JKP voor de verschillende looptijden van de hem gedane aanbiedingen (zie in die zin arrest van 16 juli 2020, Soho Group, C-686/19, EU:C:2020:582, punt 48).

Wat de verplichting betreft om deze verschillende hypothesen overeenkomstig artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 in de kredietovereenkomst te vermelden, blijkt uit de in punt 30 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak dat deze verplichting ertoe strekt te verzekeren dat de consument kennis kan nemen van zijn rechten en verplichtingen.

Deze vermelding moet de consument dus in staat stellen om na te gaan of de handelaar het JKP correct heeft berekend en, indien dit niet het geval is, om zijn rechten geldend te maken, met name het herroepingsrecht van artikel 14 van richtlijn 2008/48, waarbij in geval van schending van de vereisten van artikel 10 van deze richtlijn en van de andere rechten waarin de nationale regeling voorziet, de termijn voor uitoefening van deze herroeping wordt verlengd als sanctie die is vastgesteld overeenkomstig artikel 23 van die richtlijn.

In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat de verplichting om in de kredietovereenkomst met name gegevens als het in artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 bedoelde JKP te vermelden, van wezenlijk belang is (arrest van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 70).

Overeenkomstig deze rechtspraak moet worden vastgesteld dat de vermelding in een kredietovereenkomst van de voor de berekening van het JKP gebruikte hypothesen ook, met name om de in de punten 58 en 59 van het onderhavige arrest uiteengezette redenen, van wezenlijk belang is voor de consument.

Aangezien het verzuim om die gegevens in de kredietovereenkomst te vermelden ertoe kan leiden dat de consument niet kan beoordelen waartoe hij zich heeft verbonden, moet de sanctie die erin bestaat dat de kredietgever geen recht heeft op vergoeding van rente en kosten, zoals bepaald in de nationale wetgeving, worden beschouwd als evenredig in de zin van artikel 23 van richtlijn 2008/48 (zie in die zin arrest van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 71).

Wegens het feit dat, zoals in punt 55 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, de voor de berekening van het JKP gebruikte hypothesen complex kunnen zijn, moeten zij duidelijk, beknopt en uitdrukkelijk in een kredietovereenkomst worden vermeld, aangezien de enkele mogelijkheid voor de consument om deze aan de hand van de verschillende bedingen van die overeenkomst af te leiden, niet volstaat.

Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de voor de berekening van het JKP gebruikte hypothesen uitdrukkelijk in een kredietovereenkomst moeten worden vermeld en dat het niet volstaat dat de consument deze zelf kan afleiden uit de bedingen van die overeenkomst.